अत्र बहवः ब्राह्मणैः कृताः यज्ञाः अपूर्णाः तिष्ठन्ति, तेषां समापनं तव पुनरागमनं प्रतीक्षते, प्रिय। सर्वेऽत्र चराचराः प्राणीः भक्ताः सन्ति; ते यदा त्वां याचन्ति, तदा त्वं भक्तेषु भक्तिं दर्शय। वृक्षाः, मूलानि छिन्नानि वातेन नीताः, त्वां अनुगन्तुं असमर्थाः, तैः वातेन उत्थितैः क्रन्दन्ति इव दृश्यन्ते। पक्षिणः अपि, आहारग्रहणं च गमनं च त्यक्त्वा, वृक्षेषु स्थिताः, त्वां सर्वभूतहितं याचन्ति। यदा ब्राह्मणाः तव पुनरागमनाय प्रार्थयन्ति स्म, तदा तत्र तमः अभवत्, यः राघवम् आवृत्य तिष्ठति इव। ततः सुमन्त्रः अपि श्रान्तान् अश्वान् रथात् मुक्त्वा, शीघ्रं तान् तमस्समीपं, जलसिक्तशरीरान्, अनयत्। ततः राघवः तामसया: रम्ये तटे स्थित्वा, सीताम् दृष्ट्वा सौमित्रये इदं वचनम् अब्रवीत्—“एषा अस्माकं प्रथम रात्रिः, सौमित्रे, वनवासाय प्रेषिता; तव वनवासः शुभः भवतु, चित्तं मा विषीदतु। पश्य, सर्वतः वनानि रिक्तानि, अश्रूणि इव वर्तन्ते, पशवः पक्षिणः च स्वगृहेषु निलीनाः। अद्य अयोध्या नगरी, पितुः राजधानी, नूनं अस्मान् विहाय शोकितवती भविष्यति, न सन्देहः। जनाः, राज्ञः पुण्यैः गुणैः भक्ताः, त्वां मां च, नरश्रेष्ठ, शत्रुघ्नं भरतं च शोकिष्यन्ति। पितरं मातरं च चिन्तयामि, तौ अश्रूणि बहुशः कृत्वा अन्धौ न भवेताम्। भरतः धर्मात्मा, पितरं मातरं च धर्मार्थकामयुक्तैः वाक्यैः सान्त्वयिष्यति। भरतस्य सौहार्दं पुनः पुनः चिन्तयन्, महाबाहो, अहं पितरं मातरं च न शोकयामि। नरश्रेष्ठ, त्वं मम अनुगमनं कृत्वा धर्मं पूर्णवान्; अद्य त्वं वैदेहीं रक्षायां साहाय्यं कुरु। अद्य रात्रौ, सौमित्रे, अहं तामसया: तटे शयिष्ये; एषः स्थानं मे प्रियं, यद्यपि वनवासः बहुविधः अस्ति।” एवं सौमित्रये उक्त्वा, राघवः सुमन्त्रं अपि उवाच—“सदा अश्वेषु जागरूकः भव, सौम्य।” सुमन्त्रः, सूर्यास्ते अश्वान् संयम्य, तेषां पूर्यं खाद्यं दत्त्वा समीपे स्थितः। शुभां सायं पूजा कृत्वा, रात्रिं आगतम् दृष्ट्वा, सारथिः रामस्य शय्यां सौमित्र्यः सह निर्मितवान्। तामसया: तटे पत्रैः आच्छादितां शय्यां दृष्ट्वा, रामः सीतया सौमित्र्यः सह तत्र शयितः। रामः श्रान्तः पत्न्या सह शय्यायां शयितः, लक्ष्मणः तस्य गुणान् सारथेः प्रति कथयितुम् आरभत। सौमित्रिः तां रात्रिं जागरूकः तिष्ठन्, सूर्यः उदितः, तामसया: तटे रामस्य गुणान् सारथेः प्रति कथयन् स्थितः। तामसया: दूरस्थे तटे, गोसंघैः पूर्णे, रामः तत्र स्वसहायैः सह तां रात्रिं यायापयत्। प्रभाते, श्रीरामः उत्थाय, स्वसहायान् दृष्ट्वा, सौमित्रिं शुभलक्षणं भ्रातृं इदं उवाच—“सौमित्रे, पश्य, नगरवासिनः स्वगृहाणि त्यक्त्वा वृक्षाणां अधः तिष्ठन्ति, केवलं अस्माकं चिन्तया। यथा एते नगरवासिनः व्रतम् अनुत्तीर्य अस्मान् अनुगच्छन्ति, तथा ते स्वप्राणान् त्यक्त्वा अपि निश्चयं न त्यजेयुः। केवलं ते शय्यायां स्थिताः सन्ति, तस्मात् शीघ्रं रथं आरोह्य निर्भयम् पथं गच्छामः। इक्ष्वाकुनगरस्य भक्तजनाः वृक्षाणां अधः शय्यायां न तिष्ठन्तु। नगरवासिनः आत्मकृतदुःखात् मुक्ताः भवितव्याः, न तु अस्माभिः पुनः दुःखिताः कर्तव्याः।” लक्ष्मणः, धर्मरूपेण तिष्ठन्, रामं उवाच—“एवम्, बुद्धिमन्; शीघ्रं रथं आरोहामः।” ततः रामः सारथिम् उवाच—“शीघ्रं रथं योजय; अहं वनं गच्छामि। सुमन्त्र, शीघ्रं गच्छ।” सारथिः शीघ्रं उत्तमान् अश्वान् योजयित्वा, अञ्जलिं कृत्वा रामं सूचितवान्—“एषः तव रथः, महाबाहो, वीरश्रेष्ठ, युक्तः। शीघ्रं आरोह, सीता लक्ष्मणः च सह। शुभं भवतु।” रामः स्वसहायैः रथं आरोह्य, तामसां तीक्ष्णवाहिनीं नदीं सीता लक्ष्मणः च सह तीर्त्वा, महतीं निर्भयां शस्तां मार्गं अगच्छत्। तत्र, नगरवासिनः भ्रमयितुं, रामः सारथिम् उवाच—“रथं उत्तरदिकं प्रति प्रेरय, सारथे, गच्छ।” “किञ्चित् शीघ्रं गत्वा, रथं पुनः प्रत्यागच्छ, यथा जनाः मम पथं न जानन्ति; सावधानतया कुरु।” रामस्य वचनं श्रुत्वा, सारथिः तथा कृत्वा, रथं प्रत्यागम्य रामं सूचितवान्। ततः रघुकुलयोः द्वौ भ्रातरौ सीतया सह युक्तं रथं आरोह्य, सारथिः मार्गे आश्रमं प्रति अश्वान् प्रेरयामास।