तदा नगरवासिभिः प्रार्थितोऽपि काकुत्स्थः, पितुः सत्यं पालनाय, वनाय प्रस्थानं कृतवान्। तं समये तान् जनान् स्नेहपूर्णेन दृष्ट्या, नेत्रैः तान् पिबन्निव, रामः सौम्यं वचनं प्राह, पितेव स्वपुत्रेषु। अयोध्यावासिनां मम प्रति यः स्नेहः महत् सम्मानञ्च अस्ति, स स्नेहः मम निमित्तं विशेषतः भरते प्रदर्श्यताम्। स हि, शीलसम्पन्नः कैकेयीसुखः, यथायोग्यं तुभ्यं प्रियं हितञ्च करिष्यति। यद्यपि स नवयुवकः, तु प्रज्ञायाः वृद्धः, सौम्यः, वीर्यगुणैः सम्पन्नः, भयहरः योग्यः नाथः भवितुम्। स राजगुणैः युक्तः, युवराजः नियुक्तः च, अतः मम तथा वृद्धैः निर्देशितम्, स्वस्य नाथस्य आज्ञा पालनीयाः। यथा राजा मम वनगमनं दुःखेन न योजयेत्, तथा मम निमित्तं तस्य सुखार्थं युष्माभिः कार्यम्। यावत् दशरथः धर्मे स्थितः, तावत् जनाः रामं नाथरूपेण अधिकं इच्छन्ति। अश्रुपरिम्लितैः नेत्रैः रामः सौमित्रिणा सह, स्वगुणैः नगरवासिनः आत्मनः प्रति आकर्षयन् इव दृष्टः। तदा द्विजश्रेष्ठाः वृद्धाः, ज्ञानवृद्धाः, आयुवृद्धाः, वीर्यवृद्धाः, शिरांसि वृद्ध्याः कम्पमानानि, दूरात् इदं वचनं ऊचुः। "हे शीघ्रगामिनः रामवाहनाः, प्रत्यागच्छत! न अधिकं गन्तव्यम्। स्वस्य तथा स्वामिनः हिताय एव। सर्वे प्राणी, विशेषतः अश्वाः, वाक्यं श्रुत्वा सजगाः भवन्ति; अतः अस्माकं याच्ञां श्रुत्वा प्रत्यागच्छत। यस्य स्वामिनः, शुद्धात्मनः, धर्मिष्ठस्य, वीरस्य, दृढनियतस्य, नगरं प्रत्यागमनं युक्तम्, न तु वनं गमनम्।" एवं दुःखितान् वृद्धान्, दुःखयुक्तं वचनं उच्चरन्तः दृष्ट्वा, रामः त्वरितं रथात् अवतरन्। ततः सीतया लक्ष्मणेन च सह, रामः पादान् संनिकृष्टान् स्थापयन्, वनाय गतः। धर्मप्रियः रामः, ब्राह्मणेषु करुणया, रथेन तान् ब्राह्मणान् परित्यक्तुं न शशाक। तं गच्छन्तं दृष्ट्वा, ब्राह्मणाः, मनः विषण्णं, दुःखसन्तप्ताः, इदं वचनं ऊचुः। "सर्वं ब्राह्मण्यं त्वाम् अनुसरति, ब्राह्मणप्रियः त्वम्; अग्नयः अपि ब्राह्मणकन्धरेषु वह्यमानाः त्वाम् अनुसरन्ति। एते वाजपेयसम्भूताः छत्राणि मेघा इव वर्षान्ते, पृष्ठतः अनुगच्छन्ति। त्वं सूर्यकिरणैः दग्धः, छत्रविहीनः च, वयं वाजपेयछत्रैः छायां दास्यामः। यः नित्यं वेदमन्त्रानुसारं निश्चयः अस्माकं मार्गदर्शकः, स त्वदर्थं वनं अनुसरति। वेदाः, ये हृदि स्थिताः, परमं धनम्, गृहेषु स्थास्यन्ति, यथा धर्मरक्षिताः पत्न्यः अपि। तव गमनाय अधिकं चिन्तनं न आवश्यकम्; धर्मनिष्ठे त्वयि, धर्ममार्गे स्थितेषु अस्माकं किम् शेषम्?" "प्रत्यागच्छेति त्वां याचामः, शिरांसि श्वेतहंससदृशानि, विनीतवृत्तयः, भूमिपरिम्लितानि। अत्र बहवः ब्राह्मणैः यज्ञाः आरब्धाः, तेषां समापनम् तव आगमनात् निर्भरम्। सर्वे प्राणी, चलाः स्थिराः च, त्वद्भक्ताः; तेषां याच्ञायाम्, भक्तेषु भक्तिं दर्शय। त्वां अनुगन्तुं अशक्ताः, मूलानि छिन्नानि, वातेन नीताः वृक्षाः, वातेन उत्थिताः इव विलपन्ति। पक्षिणः, भोजनगमनयोर् अचलाः, वृक्षेषु स्थिताः, सर्वभूतस्नेहितम् त्वां प्रार्थयन्ति।" एवं ब्राह्मणैः प्रत्यागमनाय क्रन्दिते, तत्र तमः अभवत्, राघवम् इव आवृत्य स्थितम्। तदा सुमन्त्रः अपि श्रान्तान् अश्वान् रथात् विमोच्य, शीघ्रं प्रत्यागच्छ्य, जलसिक्ताङ्गान् अश्वान् तमस्समीपं निनयत्। ततः राघवः, तमसया रम्ये तटे स्थित्वा, सीतां दृष्ट्वा सौमित्रिं प्रति इदं वचनं प्राह। "सौमित्रे, अयं वनवासे प्रथमः रात्रिः; तव वनवासः शुभः भवतु, मनः न क्लिश्यतु। सर्वत्र वनानि रिक्तानि इव विलपन्ति, पशुपक्षिणः गृहेषु प्रविष्टाः। अद्य अयोध्या, पितुः राजधानी, अस्मान् विहाय, निःसन्देहं शोकमय्या भविष्यति। जनाः, ये राजन्यायै गुणैः समर्पिताः, त्वाम्, माम्, शत्रुघ्नं, भरतं च शोकयिष्यन्ति। पितरं मातरं च चिन्तयामि; तौ शोकात् अश्रुबहुलं दृष्ट्वा, न अन्धौ भवेताम्। भरतः धर्मात्मा, पितरं मातरं च धर्मार्थकामयुक्तैः वाक्यैः सान्त्वयिष्यति। भरतस्य करुणाम् पुनः पुनः चिन्तयन्, महाबाहो, अहम् पितरं मातरं च दुःखेन न योजयामि। पुरुषर्षभ, त्वम् मम अनुयायित्वा धर्मं कृतवान्; अधुना वैदेह्याः रक्षणे सहायः भव।" एवं रामः, सत्यनिष्ठः, धर्मप्रियः, सौमित्रिणा सह सीतया च, नगरवासिनां ब्राह्मणानां च स्नेहं, दुःखं, प्रार्थनां च शृण्वन्, वनमार्गे स्थितः, धर्मं पालनाय दृढनिश्चयः अभवत्।