ततः धर्मात्मा दशरथः सर्वान् वेदविदः ब्राह्मणान् आहूय यथाविधि सत्कारं च कृत्वा सम्मानं दत्तवान्। सः राजा सौम्यैः धर्मयुक्तैः अर्थयुक्तैश्च वाक्यैः तान् ब्राह्मणान् इदं प्रवदन् अभाषत— "मम पुत्राभावेन संतप्तस्य न खलु किञ्चित् सुखं अस्ति। पुत्रार्थं अश्वमेधं कर्तुम् इच्छामि; एषा मम बुद्धिः। तस्मात् अश्वमेधयागस्य विधिं सम्पादयितुम् इच्छामि। मुनिपुत्रस्य प्रभावात् अहम् अपि इच्छितं फलम् प्राप्स्यामि।" इति तस्य वचः ब्राह्मणाः प्रशशंसुः—"साधु उक्तम्" इति। ततः वसिष्ठप्रमुखाः ब्राह्मणाः, ऋश्यशृङ्गपूर्वकाः च, राज्ञः वचांसि प्रत्यपूजयन्। तैः द्विजातिभिः प्रोक्तम्—"यस्य ते धर्मनिष्ठा पुत्रकामना उत्पन्ना, त्वं नूनम् अपि चत्वारः अपराजितबलाः पुत्रान् लप्स्यसे।" इति। एवं द्विजोत्तमवचनं श्रुत्वा नृपतिः प्रमुदितः सुमंगलानि वचनानि मन्त्रिभ्यः प्राह। सः आज्ञापयत्—"वृद्धैः अनुमतेन मम यज्ञस्य शीघ्रं व्यवस्था क्रियताम्। अश्वः उपयुक्तसंयुक्तेन अध्यापकेन च निरीक्षितः विमोच्यताम्। सरयूनदीउत्तरतटे यज्ञभूमिः सम्यक् विधीयताम्। शान्तिकर्म च नियमानुसारं क्रियताम्।" इति। "एष यागः पृथिव्यां कश्चन राजा कर्तुं अर्हति; अत्र परमेषु कर्मसु किञ्चित् अपि प्रमादः न क्रियेत।" इति च। "विद्वांसः ब्राह्मराक्षसाः दोषान् अन्वेषयन्ति; यः यज्ञः विधिविहीनः क्रियते तस्य कर्ता तत्क्षणात् विनश्यति। अतः मम अयं यज्ञः सर्वथा विधिपूर्वकं सम्पद्यताम्। यज्ञकर्मणि निपुणाः सर्वं यथान्यायं व्यवस्थित्यन्तु।" इति सः आज्ञापयत्। ततः मन्त्रिणः सर्वे "एवं भवतु" इति राजाज्ञां प्रतिगृह्य यथोक्तं सर्वं कार्यं समारब्धवन्तः। ततः द्विजातयः धर्मज्ञं राजानं प्रशस्य, अनुमताः यथागतं निर्जग्मुः। तेषु ब्राह्मणेषु निष्क्रान्तेषु राजा विज्ञः मन्त्रिणः विसर्ज्य स्वगृहं प्रविवेश। अथ शृणु वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे त्रयोदशस्सर्गः। संवत्सरस्य पूर्णे वसन्ते पुनरुपस्थिते, महाबलः राजा पुत्रार्थं अश्वमेधयागाय प्रस्थितवान्। वसिष्ठं सम्यक् पूजयित्वा, तं ब्राह्मणश्रेष्ठं प्रति सविनयं पुत्रकामनां निवेदयामास। सः उवाच—"भगवन्, मम यज्ञः यथाविधि क्रियताम्, यथा किञ्चित् विघ्नः न भवेत्। त्वं मम प्रियः सखा, परमगुरुश्च; एष यज्ञभारः त्वया एव धार्यः।" इति। वसिष्ठः प्रत्युवाच—"एवं भवतु, राजन्, यत् सङ्कल्पितं तत् सर्वं मया साधितं भविष्यति।" ततः वृद्धान् ब्राह्मणान्, यज्ञवेदिनः च, तथा स्थापत्यकर्मणि निपुणान् श्रेष्ठान् आहूय, तेषां समक्षं कारुकान्, तक्षकान्, खनकान्, गणकान्, शिल्पिनः, नटनर्तकांश्च आहूतवान्। शुद्धान् वेदविदः शास्त्रपारगांश्च आहूय, "राजाज्ञया यज्ञः भवद्भिः क्रियताम्," इति उक्तवान्। "सहस्रशः इष्टकाः शीघ्रं आनयन्तु; यज्ञस्य सर्वव्यवस्था उत्तमेन प्रकारेण क्रियताम्। शतशः ब्राह्मणानां शुभगृहाणि निर्मीयन्ताम्, पूर्णानि, अन्नपानसम्पन्नानि च। नगरवासिनां पृथक्, आगतानां राज्ञां पृथक्, विस्तीर्णानि वासगृहाणि विधीयन्ताम्। अश्वगजशालाः, शयनस्थानानि, सेनायाः विदेशिनां च महान्ति गृहाणि अपि स्थाप्यन्ताम्।" "अन्नं यथाविधि सम्यक् आदरपूर्वकं दीयताम्, सर्ववर्णाः सम्यक् सत्क्रियन्ताम्। यज्ञकर्मसु प्रवृत्तेषु, शिल्पिषु च, न कदापि अवमानः क्रियेत, न कामात्, न क्रोधात्। ते अपि विशेषतः सन्मान्याः, यथाक्रमं पूज्यन्तां, दानभोजनैः। सर्वं यथासम्पूर्णं क्रियताम्, हर्षभक्तियुक्तेन चेतसा।" इति। एवं सर्वे संनह्य वसिष्ठं ऊचुः—"यथाशासितं सर्वं कृतम्, किञ्चित् अपि नावशिष्टम्। यथोक्तं सर्वं करिष्यामः।" इति। ततः वसिष्ठः सुमन्त्रं आहूय प्रोवाच—"पृथिव्याः धर्मिष्ठान् राज्ञः, सहस्रशः ब्राह्मणान्, क्षत्रियान्, वैश्यान्, शूद्रांश्च, आमन्त्रय। सर्वदेशेभ्यः जनान् आदरपूर्वकं आनय; विशेषतः मिथिलेश्वरं जनकं सत्यधृतिं वीर्यवन्तं च। सः पुरातनमित्रं, तस्मात् प्रथमं तं आदरात् आनय।" "कौशल्यानां स्नेहयुक्तं, सदा प्रियवादिनं, काशिपतेः सदृशं, धर्मशीलं, देवसदृशं च, त्वम् एव आनय।" इति। "एवम् एव वृद्धं धर्मिष्ठं केकयराजानं, सिंहसदृशस्य राज्ञः श्वशुरं, तस्य पुत्रैः सहितं आनय।" "अङ्गपतिं रोमपादं, धनुर्धरं, पूजितं, सिंहसखं, तस्य पुत्रैः सहितं आनय।" इति च सुमन्त्रं समादिशत् वसिष्ठः। एवं धर्मात्मा दशरथः महायज्ञस्य सर्वव्यवस्थां विधिपूर्वकं आरब्धवान्।