सुमित्रा, राघवे प्रति स्नेहेन पूर्णा, लक्ष्मणं पुनः पुनः सान्त्वयन्ती एवं प्राह—"गच्छ, गच्छ।" सा स्वस्नेहं प्रकाशयन्ती पुत्रं समुपदिश्य अवदत्—"त्वं रामं पितरं मन्यस्व, मामपि जननीं, जानक्याः कन्यां स्वां मान्यां, अयोध्यां वनमिव, यथासुखं गच्छ पुत्र।" ततः सुमन्त्रः, काकुत्स्थकुलसम्भवस्य समीपे, विनयसम्पन्नः, अञ्जलिं कृत्वा, इन्द्रस्य मातलिरिव, सविनयम् अवदत्—"आरूढ्य रथमिदं, हे महाबाहो, ते शुभमस्तु। यत्र रामः आज्ञापयति, तत्र त्वां शीघ्रं नयामि।" "चतुर्दश वर्षाणि त्वं वने वसितव्यम्," इति च तं स्मारयामास, "यथा महाराज्ञ्या निर्दिष्टं, तानि वर्षाणि आरब्धव्यानि।" तदा सीता, हृष्टा, स्वं विभूषणं धारयन्ती, आदित्यसमप्रभा, रथमारोहति स्म। अनुव्रजन्त्या पतिं, प्रवासस्य वर्षगणनाय, जनकसुतायाः श्वशुरेण वसनानि भूषणानि च दत्तानि। तथैव, रामलक्ष्मणयोः शस्त्राणि कवचानि दृढं च छत्रं रथे स्थाप्यन्ते स्म। ततः रामः लक्ष्मणश्च शीघ्रं सुवर्णमण्डितं ज्वलनसदृशं रथमारोहन्ति स्म। सीतायाः च तयोश्च समारूढयोः दृष्ट्वा, सुमन्त्रः वायुवेगसमानैः अश्वैः रथं प्रेरयामास। यदा राघवः दीर्घकालाय महावनं प्रयाति स्म, तदा नगरी जनश्च मूर्च्छिताः अभवन्। साऽयं पुरी, संकुला, ह्रादिन्यश्वैः, कोपितगजैः, विविधैः शब्दैः व्याकुला, महानादेन समाकुला अभवत्। तदा बालवृद्धैः सह सा पुरी क्लेशेन पीडिता रामं प्रति धावति स्म, तृषार्तः जलमिव। सर्वतः, पार्श्वतः, पृष्ठतः च, सर्वे जनाः रुदन्तः, अश्रुपूर्णमुखाः, रामं अन्वगच्छन्। "रथस्य अश्वान् निरुध्य, शनैः शनैः गच्छ, सारथे," इति ते वदन्ति स्म, "रामस्य मुखं द्रष्टुमिच्छामः, यत् शीघ्रं अदृश्यं भविष्यति।" "राममातुः हृदयं नूनं लौहमयं," इति च, "सा न भिद्यते, यदा देवसमः रामः वनं याति।" वैदेही धर्मनिष्ठा, छायेव पतिं अनुगच्छति, मेरौ रश्मिरिव न प्रमुञ्चति। "लक्ष्मण, धन्यः त्वम्," इति च, "त्वं भ्रातरं सेविष्यसि, सदैव मृदुवादी, देवोपमवपुः।" "महत् ते ज्ञानम्, महान् चायं लाभः; एषः स्वर्गपथः, यं त्वं अनुसरति।" एवमुक्त्वा जनाः, अश्रूणि न निवारयन्तः, इक्ष्वाकुवंशस्य प्रियं रामं अन्वगच्छन्। तदा राजा, दुःखिताभिः स्त्रीभिः परिवृतः, स्वयमपि शोकग्रस्तः, गृहात् निर्गत्य, "मम प्रियं पुत्रं द्रक्ष्यामि," इति उवाच। तस्य पुरतः, स्त्रीणां महान् क्रन्दः श्रूयते स्म, यथा बद्धे गजे करिण्यः रुदन्ति। राजा काकुत्स्थपिता तदा पूर्णचन्द्र इव ग्रहग्रस्तः अभवत्। रामः दशरथात्मजः, महात्मा, रथं शीघ्रं चलयितुं सारथिं प्रोत्साहयामास। स च सारथि, जनाः "तिष्ठ" इति वदन्तः, रामः "गच्छ" इति वदन्, मध्ये स्थितः न कर्तुं शक्नोति स्म। यदा महाबाहुः रामः प्रयाति, तदा नगरजनानां अश्रूणि भूमौ पतन्ति, धूलिं सिक्त्वा, तां शमयन्ति स्म। सा पुरी, रुदनशब्दैः, अश्रुपातैः, "हन्त" इति शब्देन, रामस्य गमनेन व्याकुला, मूर्च्छिता अभवत्। स्त्रीणां नेत्रेभ्यः दुःखोद्भवाः अश्रूणि वहन्ति स्म, मीनैः कम्पितं जलं पद्मानि च इव। तदा राजा, रामप्रेम्णा नगरजनानां चित्तं तत्रैव स्थित्वा दृष्ट्वा, भूमौ पतितः, मूलच्छिन्नवृक्ष इव। ततः रामस्य पृष्ठतः महान् शब्दः अभवत्, ये जनाः राजानं पतन्तं दुःखितं च दृष्ट्वा, समागताः। केचन "हन्त राम!" इति, अन्ये "राममाता!" इति, अन्तःपुरे स्थिताः स्त्रियः उचुः, दीर्घं विलपन्त्यः। रामः पृष्ठतः दृष्ट्वा पितरं मातरं च पन्थानमनुगच्छन्तौ, दुःखितचित्तौ, अवलोकयामास। तयोः, सुखसंस्कृतयोः, दुःखेन पद्भ्यां गच्छन्त्योः, दृष्ट्वा, रामः सारथिं शीघ्रं गन्तुमाज्ञापयत्। स महापुरुषः मातुः पितुः दुःखदर्शनं न शशाक, यथा दन्तिना अंकुशार्दितेन वेदना न सह्यते। यथा वत्सवियोगिन्याः धेन्वाः बद्धाया वत्सं प्रति धावन्त्या, तथा राममाता तम् अन्वधावत्। एवं कौसल्या रुदन्ती, रथानु धावन्ती, "राम! हन्त सीते! लक्ष्मण!" इति क्रोशन्ती अभवत्। रामः पुनः पुनः मातरं पश्यन्, या रामलक्ष्मणसीतानां कृते, जलमिव अश्रूणि विसृज्य, शोकेन नृत्यन्तीव अभवत्। राजा "तिष्ठ" इति रौरवम्, रामः "गच्छ गच्छ" इति; सुमन्त्रस्य मनः द्विचक्रयोः मध्ये निबद्धमिव। रामः सारथिं उपदिदेश—"यदि राजा त्वां गर्हयति, तर्हि शृणोम्यहमिति वद; दीर्घं दुःखं सर्वातिशयेन पापम्।" रामस्य वचः शिरसि कृत्वा, जनानां प्रार्थनां संज्ञाप्य, सुमन्त्रः शीघ्रं अश्वान् प्रेषयामास। एतेन प्रकारेण रामः सीता लक्ष्मणश्च, नगरजनानां अश्रुपातैः, शोकनादैः, पितरं मातरं च दुःखितौ दृष्ट्वा, रथेन वनं प्रति प्रस्थितवन्तः।