यत्र वीणायाः तन्त्रीविहीनायाः वादनं न शक्यते, यत्र रथस्य चक्ररहितस्य गमनं न सम्भवति, तथा शतपुत्रा अपि स्त्री पतिहीनया सुखं न प्राप्नोति। पितरः, भ्रातरः, पुत्रः च यथायोग्यं ददन्ति, किन्तु पतिः अनन्तदानः, तस्मात् को न तं पूजयेत्? एवं धर्मनिष्ठा धर्मशास्त्रेषु च स्थित्वा, कथं अहं, आर्ये, पतिं उपेक्षेयम्? स्त्रियाः पतिः एव देवः इति। सीतायाः हृदयस्पर्शिनः वचनानि श्रुत्वा, कौसल्या, शुद्धात्मा, दुःखसुखसम्भूतं अश्रु सस्राव। तां मातरं सर्वमातृषु पूज्यां, अञ्जलिं कृत्वा, रामः धर्मात्मा, वाक्यम् उवाच—"माता, मा शुचः। त्वं पितरं पश्य। वनवासकालः शीघ्रं समाप्तः भविष्यति। पञ्चदश वर्षाणि स्वप्नवत् युष्माकं गमिष्यन्ति, पुनः अहं मित्रैः सहितः इह द्रक्ष्यसे।" इत्युक्त्वा मातरं प्रति स्वभावं दर्शयन्, शतशः मातरः अपि दृष्टवान्। ततः दशरथस्य पुत्रः, दुःखिताः मातरः अञ्जलिं कृत्वा, धर्मयुक्तं वाक्यम् उवाच—"यद् यत् कठोरं वर्तितं, अज्ञानतः अपि, सहवासेन, तद् सर्वं क्षम्यताम्। अहं याचामि।" रामस्य वचनैः राजा पत्न्यः क्रौञ्चनिनादवत् विलपन्त्यः अभवन्। दशरथस्य गृहः पुनः नगारेण, तालैः, मेघनिनादेन च सम्पूर्णः—शोकविलापसम्भूतः, दुःखमग्नः, अत्यन्तदुःखितः अभवत्। ततः रामः, सीता, लक्ष्मणः च, अञ्जलिं कृत्वा, दुःखिताः, राजा प्रदक्षिणं कृतवन्तः। राजनुज्ञां प्राप्त्वा, धर्मात्मा रामः, सीता सहितः, शोकविमूढः, मातरं नमस्कृतवान्। लक्ष्मणः भ्रातरं अनुगत्य, कौसल्यां नमस्कृतवान्; पुनः स्वमातरं सुमित्रां पादौ गृहीत्वा नमस्कृतवान्। मातरं सुमित्रा, अश्रुपूर्णा, सौमित्रिं नमस्कृत्य, शिरसि च चुंबित्वा, वाक्यम् उवाच—"वनवासाय प्रेषितः, स्वजननिष्ठः, मा प्रमादं कुरु, पुत्र, रामं अनुगच्छन्।" "आपत्तौ वा, सम्पत्तौ वा, एषः ते धर्मः, अनघ। ज्येष्ठस्य आज्ञापालनं धर्मात्मनां धर्मः। एषः कुलस्य नित्यः आचारः—दानं, यज्ञदीक्षा, युद्धे आत्मनिवेदनं च।" इत्युक्त्वा लक्ष्मणं प्रति, सुमित्रा, रामं स्नेहयन्ती, पुनः पुनः "गच्छ, गच्छ" इत्युक्तवन्ती। "रामं पितरं मन्यस्व, मां मातरं, जानक्यां च स्वजनं; अयोध्यां वनं मन्यस्व, यथेष्टं गच्छ, पुत्र।" ततः सुमन्त्रः, अञ्जलिं कृत्वा, ककुत्स्थवंशजं नम्रः, शीलसम्पन्नः, मतलिरिन्द्रं यथा, वाक्यम् उवाच—"रथं आरोह, महाभाग। शुभं ते भवतु। यत्र रामः आदेशं ददाति, तत्र त्वां शीघ्रं नेतुम् इच्छामि।" "चतुर्दश वर्षाणि वनवासे स्थातव्यम्; तानि आरम्भनीयानि, यथा राणी आज्ञापयति।" सीता, हर्षसमन्विता, अलङ्कृत्य, रथम् आरोहति, सूर्यवत् दीप्तिमती च। वनवासवर्षाणि गणयन्ती, पतिसंयात्रायै, सीतायाः श्वशुरः वस्त्राभरणानि दत्तवान्। तथा भ्रातरौ शस्त्राणि, कवचानि च लब्धवन्तौ; दृढं चर्म च रथे स्थापितम्। ततः रामः लक्ष्मणः च शीघ्रं रथम् आरोहतुः, यः अग्निवत् दीप्तिमान् सुवर्णेन अलङ्कृतः। सीतां भ्रातरौ च रथमारूढौ दृष्ट्वा, सुमन्त्रः, अश्वान् वातवेगसमान् युक्त्वा, रथं प्रचोदयत्। रामः दीर्घवनवासाय निर्गच्छन्, नगरं जनः च मूर्च्छितः अभवत्। नगरं, भ्रमितं, अश्वनिनादैः, गजैः क्रुद्धैः, महानादेन व्याकुलम् अभवत्। तत्र नगरं, बालवृद्धैः दुःखितैः, केवलं रामं प्रति धावन्ति, तापपीडितः जलं यथा। सर्वतः, पार्श्वतः, पृष्ठतः च, सर्वे अश्रुपूर्णमुखाः, रामं अनुगच्छन्ति, महान् विलापं कृत्वा। "रथस्य अश्वान् संयच्छ, सारथे, शनैः शनैः गच्छ। रामस्य मुखं द्रष्टुम् इच्छामः, यः शीघ्रं अदृश्यः भविष्यति।" "नूनं राममातुः हृदयम् आयसी, यः न भिद्यते, देवसमः पुत्रः वनं गच्छति।" "वैदेही धर्मनिष्ठा पतिं छायायाः इव अनुगच्छति, मेरुशिखरं सूर्यप्रभा यथा।" "लक्ष्मणः, धन्यः त्वम्, यः भ्रातरं सेविष्यसि, सौम्यवाक्यं, देववपुषं च।" "महद् ते बुद्धिः, महद् च सौभाग्यं; एषः स्वर्गमार्गः, यः त्वं अनुगच्छसि।" इत्युक्त्वा, अश्रु निवारयितुं न शेकुः, यथा जनः प्रियं रामं, इक्ष्वाकुवंशस्य हर्षं, अनुगच्छन्।