रामः सीताम् उवाच—"आर्ये, त्वं मां न उचितैः उपायैः प्रलोभयितुम् इच्छेः। अहम् धर्मात् न विचालनीयः, यथा शशाङ्कात् तेजः न वियुज्यते। वीणा विना तन्तुभिः न वादयितुं शक्यते, न च रथः विना चक्रैः गन्तुं शक्नोति; तथा शतम् अपि पुत्रान् युक्ता स्त्री विना पत्या सुखं न प्राप्नोति। पिता मितं ददाति, भ्राता मितं ददाति, पुत्रः अपि मितं ददाति; किन्तु पतिं, अनन्तदातारम्, कः न पूजयेत्? एवं सत्यम्, उत्तमधर्मे स्थित्वा, धर्मशास्त्रेषु च निष्ठा कृत्वा, कथं अहम्, आर्ये, पतिं स्वं परित्यजेयम्? स्त्रियाः पतिः एव देवता इति। सीतायाः हृदयंगमानि वचनानि श्रुत्वा, कौसल्या, शुद्धात्मा, दुःखसुखसम्भूतैः अश्रुभिः सहसा प्रपेदे। तां मातरं, अञ्जलिं कृत्वा, मातृषु श्रेष्ठां दृष्ट्वा, रामः धर्मात्मा इदं वचनं अब्रवीत्—"मातः, मा शोचि; त्वं पितरं पश्य। शीघ्रमेव मम वनवासकालनिर्वृत्तिः भविष्यति। पञ्चदश वर्षाणि स्वप्नवत् क्षिप्रं गमिष्यन्ति, अहं मित्रैः सहितः पुनः अत्र आगमिष्यामि।" एवं स्वमातरं प्रति स्वाभिप्रायं निवेद्य, सः शतशः मातरः अपि दृष्टवान्। तदा दशरथसुतः, दुःखिताः ताः मातरः प्रति, अञ्जलिं कृत्वा, धर्मयुक्तं वचनं अब्रवीत्—"यद् यत् सहवासेन, अज्ञानतः वा, कठिनं मया कृतम्, तद् सर्वं क्षन्तव्यं; अहम् याचे।" तस्य वचनेन राजपत्नीषु क्रौञ्चनिनाद इव शब्दः उत्पपात। दशरथस्य गृहम्, दुःखशोकसमाकुलं, मृदङ्गपटहमेघनिनादसदृशं, पुनः तद्रूपं जातम्। ततः रामः सीता लक्ष्मणश्च, अञ्जलिं कृत्वा, दुःखिताः, राजानम् प्रदक्षिणं चक्रुः। राज्ञः अनुमतिं प्राप्य, धर्मात्मा रामः सीतया सह, शोकमोहिता, मातरं प्रणम्य जगाम। लक्ष्मणः अपि भ्रातरं अनुगम्य, कौसल्यां प्रणम्य, स्वमातरं सुमित्रां पुनः पादौ गृहीत्वा प्रणम्य उपगच्छत्। सुमित्रा, अश्रुपूर्णा, सौमित्रिं आलिङ्ग्य, शिरसि चुम्बित्वा, शुभकामना वाक्यम् उक्तवती—"त्वं प्रियजनस्नेहितः वनवासाय प्रेषितः, पुत्र, भ्रातरं रामं अनुचरन् मा प्रमादीः।" "आपदि संपदि वा एषः ते धर्मः, अनघ, ज्येष्ठानुशासनं सत्पुरुषधर्मः। अस्मिन कुलोचितं आचारं, दानं, यज्ञदीक्षा, रणेषु आत्मनिर्याणं च, कर्तव्यम्।" इति सुमित्रा, रामस्नेहया, पुनः पुनः तम् उक्तवती—"गच्छ गच्छ।" "रामं पितरं इव, मामिव मातरं, जानकिं स्वां भगिनीं इव पश्य; अयोध्यां वनमिव मन्यस्व, स्वेच्छया गच्छ।" ततः सुमन्त्रः, अञ्जलिं कृत्वा, ककुत्स्थवंशजं विनीतः, इन्द्रं प्रति मातलिः इव, इदं वचनं अब्रवीत्—"आर्यपुत्र, रथम् आरोह; शुभं ते अस्तु। यत्र रामः आज्ञापयति, तत्र त्वां शीघ्रं नयिष्यामि।" "चतुर्दश वर्षाणि त्वया वने वासः कर्तव्यः; सा रात्रिः आरब्धव्या, यथा महाराज्ञ्या उक्तम्।" इति। सीता, प्रमुदिता, भूषणैः अलङ्कृत्य, रथम् आरोहद्, सविता इव दीप्तिमती। प्रव्रजनस्य वर्षाणि गणयन्ती, पतिसंयुक्त्यर्थं च, पितृश्वशुरेण वासांसि भूषणानि च तस्यै दत्तानि। तथैव, भ्रातरौ द्वौ शस्त्राणि कवचानि च, दृढं च छत्रं, रथे स्थाप्य दत्तानि। ततः रामलक्ष्मणौ, अग्निसमानप्रभौ, सुवर्णमालिनं रथम् शीघ्रं आरोहताम्। सीतां भ्रातरौ च रथे स्थितौ दृष्ट्वा, सुमन्त्रः वायुवेगसमैः अश्वैः रथं प्रावर्तयत्। राघवस्य दीर्घाय वनवासाय प्रयाणे, नगरं जनश्च मूर्च्छिताः अभवन्। स नगरः, गजैः कोपितैः, अश्वानां हयशब्देन, महान् कलकलः अभवत्। तदा स नगरः, बालवृद्धैः सहितः, रामं प्रति एव धावन्, तृषितः इव जलं प्रति। सर्वतः, पार्श्वतः, पृष्ठतः च, अश्रुपूर्णमुखाः सर्वे, रामं अनुगम्य, महता विलापेन आहुः—"रथस्य अश्वान् निरुन्ध, सारथे, शनैः शनैः गच्छ; वयं रामस्य मुखं द्रष्टुम् इच्छामः, यः शीघ्रमेव अदृश्यः भविष्यति।" "राममातुः हृदयं नूनं लोहमयं, या न विक्रियते, यदा देवोपमः पुत्रः वनं गच्छति।" "वैदेही धर्मनिष्ठा पतिं छायेव अनुगच्छति, सूर्यरश्मिरिव मेरुं न परित्यजति।" "लक्ष्मण, धन्यः असि, यः भ्रातरं सेविष्यसि, सदा मधुरवक्ता, देवस्वरूपम्।" "महान् ते बुद्धिः, महद् यशः; एषः स्वर्गमार्गः, यं त्वं अनुगच्छसि।