न स्त्रियः कुलं न कर्म न विद्या न दानानि नापि स्नेहः — किञ्चिदपि तासां हृदयेषु स्थिरतां लभते, यतः स्त्रीणां हृदयानि चपलानि भवन्ति। किंतु या स्त्री धर्मे सत्ये च विद्याम् अनुवर्तते, तस्यै पतिः एव परमं दैवतं भवति। तस्मात्, यः पुत्रः वनं गतः, स धनाढ्यो वा दरिद्रो वा, स एव सर्वेषां मध्ये तव दैवतं, तं न अवज्ञातुं त्वया युक्तम्। एवं धर्मयुक्तं हितार्थं च वचनं शृण्वती सीता, स्वश्वश्रूः पुरतः स्थित्वा, अञ्जलिं कृत्वा एवमुवाच — "यद् यत् भवती मां शासति, तत् सर्वं करिष्यामि। पतिसंयुक्तायाः स्त्रियाः यः धर्मः, स मया ज्ञातः, श्रुतः चापि। त्वं मां कुपथेन न प्रेरय; अहं धर्मात् न पक्षे, यथा चन्द्रात् प्रकाशो न व्यपैति, तथा।" "यथा वीणां विना तन्तुभिः न वाद्यते, यथा रथः विना चक्रैः न गच्छति, तथा शतपुत्रा अपि स्त्री विना पतिं सुखं न प्राप्नोति। पिता मितं ददाति, भ्राता मितं ददाति, पुत्रः अपि मितं ददाति; किं तु, पतिः अमितं ददाति, तस्मात् को न तं पूजयेत्? एवं धर्मे परायणां धर्मोपदेशेषु च स्थितां मां कथं अहं पतिं विहाय, यः स्त्रियाः परमं दैवतं, अन्यथा आचरिष्यामि?" सीतायाः हृदयम् स्पृशन्तीमेताः वाणीः श्रुत्वा, कौसल्या शुद्धभावा, दुःखसुखसंमिश्रिताः अश्रूणि सस्रौ। ताम् एवमवस्थितां, अञ्जलिपुटां, मातॄणां मध्ये पूजितां दृष्ट्वा, धर्मात्मा रामः स्वमातरं इदं वचनं उवाच — "माते, त्वं दुःखं न कुरुष्व; त्वं पितरं पश्य। मम वनवासकालः अपि शीघ्रमेव समाप्तः भविष्यति।" "पञ्चदश वर्षाणि ते स्वप्नवत् क्षिप्रम् गमिष्यन्ति, पुनः च मित्रैः सहितं मां अत्र द्रक्ष्यसि।" इत्युक्त्वा, रामः मातरं दृष्ट्वा, तत्र समागतानां शतानि मातॄणां अपि निरीक्ष्य। ततो दशरथात्मजः, दुःखिताः ताः मातरः प्रति, अञ्जलिं कृत्वा धर्मयुक्तं वचनं अब्रवीत् — "यत् किञ्चित् सहवासेन, अजानता अपि, दुष्करं कृतं, तद् सर्वं क्षन्तव्यं; अहं याचे।" रामस्य वचनेन राजपत्नीषु क्रौञ्चरवोपमः शब्दः उत्पपात। दशरथस्य गृहम् दुःखशोकपरिप्लुतं, दुन्दुभ्यः मृदङ्गाः मेघाः इव, पुनः तादृशम् अभवत्। दुःखेन निमग्नं, शोकाकुलं, विपत्तिम् उपगतं तद् गृहम् अभवत्। ततः चतुश्शीतितमं सर्गं शृणु। तदा रामः सीता लक्ष्मणश्च, अञ्जलिं कृत्वा, दुःखिताः, राजा प्रति प्रदक्षिणं कृत्वा, तस्य अनुज्ञां प्राप्य, धर्मात्मा रामः सीतया सह दुःखातुरा, मातरं प्रणम्य। लक्ष्मणः अपि भ्रातरं अनुसृत्य, कौसल्यां प्रणम्य, पुनः स्वमातरं सुमित्रां पादौ गृहीत्वा प्रणम्य। सुमित्रा, अश्रुपूर्णनेत्रा, सुमित्रं लक्ष्मणं शिरसि चुंबित्वा, स्नेहेन, श्लक्ष्णया वाचा उवाच — "पुत्र, त्वं स्वजनप्रियः, वनवासाय प्रेषितः; भ्रातरं रामं अनुसृत्य, प्रमादं मा कुरु।" "शुभे वा अशुभे वा, एषः ते पन्थाः; जेष्ठानुग्रहः एव साधूनां धर्मः। अयं कुलस्य शाश्वतः धर्मः — दानं, यज्ञदीक्षा, रणेषु आत्मन्यर्पणम्।" इत्युक्त्वा, सुमित्रा रामप्रियं लक्ष्मणं पुनः पुनः 'गच्छ गच्छ' इति उवाच। "रामं पितरं, माम् मातरं, जानकिं स्वसारं, अयोध्यां वनम् इति मन्यस्व, पुत्र, यथेष्टं गच्छ।" ततः सुमन्त्रः, अञ्जलिं कृत्वा, काकुत्स्थवंशजं रामं, नम्रः, विनयवान्, मातलिरिन्द्रमिव, इदं वचनं उवाच — "आरूढः भव, आर्यपुत्र; शुभं ते अस्तु। यत्र यत्र रामः आज्ञापयति, तत्र शीघ्रं त्वां नेष्यामि।" "चतुर्दश वर्षाणि त्वं वने वस; तानि वर्षाणि प्रारभ्यन्ताम्, यथा राज्ञ्या उक्तम्।" इत्युक्त्वा, हर्षयन्ती सीता, भूषणैः अलङ्कृत्य, रथम् आरूढा, सूर्यसमप्रभा बभौ। वनवासस्य संवत्सरान् गणयन्ती, पतिसंयोगार्थं, सीतायै श्वशुरः वस्त्राणि भूषणानि च ददौ। तथा भ्रातृभ्यां शस्त्राणि कवचानि च, दृढं च छत्रं, रथे स्थाप्य, रामलक्ष्मणौ शीघ्रं रथम् आरूढौ, यः अग्निवत् दीप्तः सुवर्णमण्डितः आसीत्। सीतां च तौ भ्रातरौ रथे स्थितौ दृष्ट्वा, सुमन्त्रः वायुसमवेगैः अश्वैः रथं प्रावर्तयत्। राघवः दीर्घकालं वनवासार्थं निर्गच्छन्, नगरं जनः च मूहुर्तं मूर्च्छितम् अभवत्। सा नगरी, संकुला, भीता, क्रुद्धैः मत्तगजैः, अश्वानां हेषितैः, महास्वनेन व्याकुला अभवत्। तस्याः नगरे बालवृद्धैः सह, तीव्रदुःखपीडितैः, रामं प्रति एव, तृणैः पीडितः जलं यथा, धावितम्। सर्वतः, पार्श्वतः, पृष्ठतः च, अश्रुपूर्णमुखाः, ते सर्वे, रामं अनुव्रजन्, महाशोकनादं कुर्वन्तः।