इदानीं रामः धर्मज्ञः कुसुम्बितं दुःखमुपगम्य मातृभिः सह संवादमकरोत्। तत्र कश्चित् स्त्रीणां स्वभावो विवक्षितः—यद्यपि स्त्रियः प्रियजनैः सदा पूज्यन्ते, पतितं पतिं नानुगच्छन्ति, ताः निष्ठुराः सन्ति। स्त्रीणां स्वभावः एवं—सुखं प्राप्त्वा, किंचित् दुःखमुपस्थाय, स्वजनानपि त्यजन्ति। सततं स्त्रियः असत्याः, चपलाः, कठिनहृदयाः, क्रूराः च; तासां मनः दुष्टे प्रवृत्तं, क्षणमात्रं तासां स्नेहः तिष्ठति। न जातिः, न कर्म, न विद्या, न दानं, नापि स्नेहः—किंचिदपि स्त्रीणां हृदयम् न स्थापयति; तासां हृदयम् चञ्चलं। परन्तु, याः स्त्रियः धर्मनिष्ठाः, सत्यनिष्ठाः, विद्यानिष्ठाः च, तासां पतिः एव परमं पावनं। तस्मात्, पुत्रः वनं गतः अपि, धनवान् वा, दीनः वा, सः सर्वेषु देवः इति न अवमान्यः। एवं धर्मयुक्तं वचनं श्रुत्वा, सीता मातुः पुरतः स्थित्वा, अञ्जलिं कृत्वा, वाक्यम् उवाच—"यत् त्वं मां आदेशयसि, तत् सर्वं करिष्यामि; पतिसंवारे स्त्रियाः धर्मः कथं, इति मया श्रुतं च ज्ञातं च। त्वं माम् अनुचितैः उपायैः न प्रेरयितुम् अर्हसि; अहं धर्मात् न विचलितुं शक्नोमि, यथा चन्द्रात् प्रकाशः न वियच्छति। वीणायाः तन्त्री विना वादनं न भवति, रथस्य चक्रं विना गमनं न भवति; शतपुत्रा स्त्री अपि पतिं विना सुखं न प्राप्नोति। पिता मितं ददाति, भ्राता मितं ददाति, पुत्रः मितं ददाति; परन्तु पतिः अमितं ददाति, तं को न पूजयेत्। धर्मनिष्ठा भूत्वा, धर्मशास्त्रानुगता च, कथं अहं पतिं विहायेत्? स्त्रियाः पतिः देवः।" सीतायाः हृदयस्पर्शिनं वचनं श्रुत्वा, कौसल्या शुद्धात्मा दुःखसुखसम्भवाः अश्रूणि सस्राव। तां मातरं अञ्जलिं कृत्वा, रामः धर्मज्ञः, वाक्यम् उवाच—"माते, दुःखी मा भूः; पितरं पश्य; मम वनवासकालः शीघ्रं समाप्तः भविष्यति। पञ्चदश वर्षाणि स्वप्नवत् तव गमिष्यन्ति, पुनः अहं मित्रैः सहितः तव समीपं आगमिष्यामि।" इति मातरं संबोध्य, शतशः मातरः अपि दृष्ट्वा, दशरथस्य पुत्रः ताः मातरः अञ्जलिं कृत्वा धर्मयुक्तं वचनं उवाच—"यत् सहवासेन, अज्ञानतः, किञ्चित् कठोरं जातम्, तद् सर्वं क्षम्यताम्; अहं सर्वाः याचामि।" ततः तासां मध्ये क्रौञ्चस्वनः उत्पन्नः, राघवः राजपत्नीभ्यः इदं वचनं उवाच। दशरथस्य गृहः पूर्ववत् आसीत्, मृदङ्गमणिवर्षघनस्वनैः युक्तः, शोकविलापैः पूर्णः, दुःखसम्पूर्णः च। ततः रामः, सीता, लक्ष्मणः च, अञ्जलिं कृत्वा, दुःखिताः, राजा परिक्रमणं कृतवन्तः। राजानुज्ञां लब्ध्वा, धर्मज्ञः राघवः, सीतया सह, शोकविमूढः, मातरं नमस्कृतवान्। लक्ष्मणः भ्रातृपथं अनुसृत्य, कौसल्याम् नमस्कृतवान्; पुनः स्वमातुः सुमित्रायाः पादौ स्पृष्टवान्। मातुः अश्रूणि स्रवमाणानि, सौमित्रिः नमस्कृतम्, सुमित्रा पुत्रं शिरसि आलिङ्ग्य, शुभं वाक्यम् उवाच—"त्वं वनवासार्थं प्रेषितः, प्रियजननिष्ठः; भ्रातृं रामं अनुगच्छन्, मा प्रमादः कुरु। दुःखसुखयोः, एषः तव धर्मः; धर्मनिष्ठानां ज्येष्ठानुगमनं साधु। एषः कुलस्य आचारः, नित्यः—दानं, यज्ञदीक्षा, युद्धे आत्मनिवेदनं।" एवं लक्ष्मणं संबोध्य, सुमित्रा राघवप्रियं पुनः पुनः 'गच्छ, गच्छ' इति उक्तवती। "रामं पितरं इव पश्य, माम् मातरं इव, जनकपुत्रीं स्वजनं इव; अयोध्यां वनं इव मन्यस्व, पुत्र, यथेष्टं गच्छ।" ततः सुमन्त्रः अञ्जलिं कृत्वा, काकुत्स्थवंशजं विनीतः, इन्द्रं मातलिः यथा, वाक्यम् उवाच—"रथं आरोह, वीर; शुभं ते भवतु; यत्र रामः आज्ञापयति, तत्र त्वां शीघ्रं नेष्यामि।" "चतुर्दश वर्षाणि वनवासः कर्तव्यः; तानि आरम्भनीयानि, यथा रानी आज्ञापयति।" सीता हर्षसमन्विता, अलङ्कृत्य, रथं आरोहति, सूर्यवत् दीप्तिमती। वनवासकालस्य गणना कृत्वा, पतिसंवारे, सीतायै पितृस्वरः वस्त्राणि भूषणानि च दत्तानि। तयोः भ्रात्योः शस्त्राणि कवचानि च दत्तानि, दृढं च छत्रं रथे स्थापितम्। ततो रामः लक्ष्मणः च शीघ्रं रथं आरोहतः, यः अग्निवत् दीप्तः सुवर्णमण्डितः। सीतां भ्रातरौ च रथारूढौ दृष्ट्वा, सुमन्त्रः अश्वान् वातवेगान् युक्त्वा, रथं प्रचोदयति। राघवः दीर्घकालं वनं गच्छन्, नगरं जनं च शोकविमूढं कृतवान्।