सुमन्त्रः सुवर्णविभूषितं, उत्तमैः अश्वैः युक्तं रथं सम्यक् संयोज्य, प्राञ्जलिः विनयपूर्वकम् राजपुत्रं निवेदयामास। तस्मिन्नन्तरे राजा दशरथः, कालयोग्यं देशकाले च पण्डितः, शुद्धसंकल्पः, अर्थव्यवस्थायाम् उपविष्टं एकं जनं शीघ्रं आहूय उवाच—"वैदेह्यै शीघ्रं वर्षाणि बहूनि पर्याप्तानि उत्तमानि वस्त्राणि महान्ति भूषणानि च गणयित्वा आनय।" राज्ञः आज्ञया सः कोशगृहं गत्वा तानि सर्वाणि एकैव क्षणेन आनयित्वा शीघ्रं सीतायै दत्तवान्। सा वैदेही, तैः नानाविधैः दीप्तैः भूषणैः अलङ्कृताङ्गी, वनाय प्रस्थितवती, स्वाङ्गानि शोभयन्ती। सा शोभनया विभूषया युक्ता वैदेही तद् गृहम् अपि शोभयामास, यथा उदयमानार्केण प्रबुद्धे दिवि। तत्र मातरिश्वसुः दुःखार्ता, मैथिलीं उभाभ्यां बाहुभ्यां परिष्वज्य, शिरसि च घ्राणं कृत्वा रुरोद, इदं वचनं चोवाच—"इह लोके स्त्रियः प्रियजनैः सदा पूज्यमानाः अपि, पतितं पतिं न भजन्ति; ताः निष्ठुराः। स्त्रीणां स्वभाव एवम्—एकदा सुखं आस्वाद्य, स्वल्पेऽपि क्लेशे, स्वजनं अपि परित्यजन्ति। स्त्रियः सदा अनृताः, चञ्चलाः, कठिनहृदयाः, क्रूराः, पापनिष्ठाः, क्षणस्थायिनः स्नेहाः। न कुलं, न कर्म, न विद्या, न दानम्, न स्नेहः अपि स्त्रीणां हृदयं धारयति; हृदयं हि तासां स्थिरं न भवति। याः स्त्रियः धर्मे, सत्ये, विद्यासु च स्थिराः तासां पतिः एव परमं दैवतम्। त्वं अपि वनं प्रस्थितं पुत्रं न अवमन्तव्या; स धनवान् वा दरिद्रः वा, सर्वेषु पतिः एव तव दैवतं।" एवं धर्मयुक्तं हितं वचनं श्रुत्वा, सीता सविनयं प्राञ्जलिः सास्मै मातरिश्वसुः प्रत्युवाच—"महिषि, यत् यद् मां शिक्षयसि, तत् सर्वं करिष्यामि। पतिसंयुक्तायाः स्त्रियाः आचारः यथावद् मया ज्ञातः, श्रुतः चापि। महिषि, त्वं मां अन्यथा न प्रेरय; अहं धर्मात् न च्युतुं समर्था, यथा चन्द्रात् प्रकाशः न वियुङ्क्ते। वीणायाः तन्त्रीविना न वादनं, न च रथः चक्रविना गच्छति; शतपुत्रापि स्त्री पतिविना न सुखं प्राप्नोति। पिता मितं ददाति, भ्राता मितं ददाति, पुत्रः अपि मितं ददाति; किं पुनः पतिं, अमितदातारं, न पूजयेत्? अतः परमधर्मनिष्ठा धर्मशिक्षायुक्ता च सती, कथं पतिं परित्यज्येत? स्त्रियाः पतिः एव दैवतं।" सीतायाः हृदयस्पृशं वचनं श्रुत्वा, कौसल्या शुद्धात्मा, दुःखसुखसम्भूतं अश्रु सहसा मुमोच। तां प्राञ्जलिं मातृणां मध्ये विशेषपूजितां दृष्ट्वा, रामः धर्मात्मा, मातरं प्रति इदं वचनमुवाच—"मातः, त्वं दुःखिता मा भूः; पितरं पश्य। मम वनवासकालः अपि शीघ्रमेव समाप्तः स्यात्। पञ्चदश वर्षाणि स्वप्नवत् शीघ्रं व्यतीतानि स्युः, अहं मित्रैः परिवृतः पुनः त्वां द्रक्ष्यामि।" इति स्वमनोऽभिप्रायं निवेद्य, सः शतशः मातरः अपि निरीक्ष्य, प्राञ्जलिः धर्मयुक्तं वचनं तासां समक्षं व्याहरत्—"यत् किंचित् सहवासेन, अज्ञानतः, दुष्करं जातं, तत् सर्वं क्षन्तव्यं; अहं याचामि।" रामस्य वचनेन तासां मध्ये बकध्वनिरिव शब्दः उत्पन्नः। दशरथस्य गृहम्, दुःखशोकसमाकुलं, मृदङ्गतालमेखलानिनादघनध्वनिसदृशं, पूर्ववत् विलापरवेन व्याप्तम् अभवत्। ततः रामः, सीता लक्ष्मणश्च, प्राञ्जलयः, दुःखिताः, राजानं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणम्य, तस्य अनुमतिं प्राप्य, रामः सीतया सहितः, शोकसन्तप्तया, मातरं प्रणेमे। लक्ष्मणः अपि भ्रातरं अनुगम्य कौसल्यायै प्रणम्य, पुनः स्वमातरं सुमित्रां पादौ गृहीत्वा प्रणम्य। मातरौ विलपन्ती, सुमित्रा, सौमित्रिं शिरसि चुम्बित्वा, आशीर्वादपूर्वकं वचनमुवाच—"त्वं वनवासाय प्रेषितः, स्वजनस्नेहितः, पुत्र, भ्रातरं रामं अनुगम्य, सावधानः भव। दुःखसुखयोः अपि, अयम् एव ते पन्था, धर्मः हि ज्येष्ठानुगमनम्। अयम् आचारः अस्माकं कुलस्य नित्यः—दानं, यज्ञदीक्षा, रणेषु आत्मन्युत्सर्गश्च।" एवं लक्ष्मणं प्रति सुमित्रा, रामस्नेहयुक्ता, पुनः पुनः 'गच्छ गच्छ' इति उक्त्वा, उवाच—"रामं पितरं मन्यस्व, माम् अपि मातरं, जानकिं तु आत्मनः; अयोध्यां वनमिव मन्यस्व, यथेष्टं गच्छ पुत्र।" ततः सुमन्त्रः प्राञ्जलिः, विनयसंपन्नः, काकुत्स्थवंशजं नम्रः इन्द्राय मातलिरिव उवाच—"आरुरुक्ष्व रथं, आर्यपुत्र; शुभं ते अस्तु। यत्र रामः आदेशयति, तत्र त्वां शीघ्रं नेष्यामि।