सुमन्त्रः शीघ्रगाम्यः राजाज्ञां शुश्रूषमाणः, उत्तमान् अश्वान् युञ्जीत च सुविभूषितं रथं समाहृत्य, राज्ञः प्रियं रामं नगरात् प्रस्थित्य विपिनं प्रति नेतुम् उद्युक्तः अभवत्। तत्रैव, धर्मिष्ठेषु धर्मस्य फलं इति चिन्तयन्, स्वपितरौ स्वमातृका च वीरं रामं वनवासाय प्रेषयन्ति इति दुःखेन व्याहरत्। सुमन्त्रः तु राज्ञः वचनं श्रुत्वा, सुवर्णाभरणैः शोभितं रथं शीघ्रं युञ्जित्वा, राजपुत्रस्य समीपं प्रायात्, सस्मार्चयन् सञ्जाताञ्जलिः तं रामं निवेदयामास। राजा तु त्वरया कोशगृहे नियुक्तं पुरुषं आहूय, कालदेशविचक्षणः शुद्धसंकल्पः, वैदेह्यै उत्तमानि वसनानि महान्ति चाभरणानि शीघ्रं समुपनेयात्, यथाकालं वर्षाणि यावत् तानि पर्याप्तानि स्युर्हि इति आज्ञापयत्। स राजाज्ञया कोशगृहं गत्वा, सर्वमपि वस्त्राभरणं समानीतं, शीघ्रं सीतायै दत्तवान्। सा तु महाभागा वैदेही, तैः नानाविधैः शोभनाभरणैः भूषिता, वनं प्रति प्रस्थितवती, स्वाङ्गानि शोभयन्ती। एवं शोभिता सा वैदेही तद् गृहं प्रकाशयन्ती, यथा प्रबुद्धे दिवसे उदितसूर्येण नभः दीप्तं भवति, तथा विराजमाना अभवत्। तस्याः श्वशुर्या मातरौ, अश्रुपूर्णलोचना, मैथिलीं समालिङ्ग्य, शिरसि घ्राणं कृत्वा, इदं वाक्यम् अवदत्—"इह लोके स्त्रियः प्रियजनैः नित्यं पूज्यमानाः अपि, पतितं पतिं न बिभ्रति; ताः निष्ठुराः, चपलाः, कठिनहृदया, क्रूराः, अनृतप्रिया, क्षणस्थिता, पापचेतसः; न कुलं, न कर्म, न विद्या, न दानं, न स्नेहः स्त्रीणां हृदयं धारयति। या तु धर्मनिष्ठा, सत्यवती, विदुषी स्त्री, तस्यै पतिः एव परमं दैवतं। त्वं च वनं गतं पुत्रं न अवमन्तव्या; स धनवान् वा दरिद्रः वा, सर्वेषां मध्ये तव दैवतम् एव।" एवं धर्मयुक्तं वचनं श्रुत्वा, सीता, प्राञ्जलिः, श्वशुर्याः पुरतः स्थित्वा, प्रत्युवाच—"यन्मां त्वं शिक्षयसि, तत् सर्वं अहं करिष्यामि; पतिसंयोगे स्त्रीणां यथाचारः, स च मया ज्ञातः श्रुतश्च। देवी, त्वं मां न अन्यथा प्रेरय; धर्मात् च्युतुं न शक्नोमि, यथा चन्द्रात् प्रकाशः न वियुक्तः। वीणां विना न वाद्यं, चक्रं विना न रथः; शतपुत्रा अपि स्त्री पतिं विना सुखं न प्राप्नोति। पिता मितं ददाति, भ्राता मितं ददाति, पुत्रः मितं ददाति; पतिः तु अमितदातृ, कः तं न पूजयेत्? अहं धर्मनिष्ठा धर्मशिक्षिता च, कथं पतिं विना अन्यं चिन्तयेयं? स्त्रीणां पतिः एव दैवतं।" सीतायाः हृदयस्पृशं वचनं श्रुत्वा, कौसल्या, शुद्धात्मा, दुःखसुखसम्भूतेन अश्रुणा सहसा व्याकुला अभवत्। तां प्राञ्जलिं मातरं दृष्ट्वा, रामः धर्मात्मा, मातरं प्रति इदं वचनं अवदत्—"माते, त्वं दुःखिता मा भूः; पितरं पश्य; मम वनवासकालः अपि शीघ्रं समाप्तः भविष्यति। पञ्चदश वर्षाणि स्वप्नवत् शीघ्रं गमिष्यन्ति, अहं पुनः मित्रैः परिवृतः त्वां द्रक्ष्यामि।" इति वचनं मातरं प्रति उक्त्वा, रामः अन्याः मातरः अपि दृष्ट्वा, प्राञ्जलिः, धर्मयुक्तं वचनं तासां प्रति अवदत्—"यत् सहवासे, जानता अपि, अजानता वा, किंचिद् दुःखमपि कृतम्, तत् सर्वं क्षन्तुम् इच्छामि; अहं याचामि।" तत्र स्त्रीणां मध्ये क्रौञ्चनाद इव शब्दः अभवत्, यदा राघवः राजपत्नीभ्यः एवं अवदत्। दशरथस्य गृहम् अपि तदा दुःखशोकैः, दुन्दुभीनिनादैः, मृदङ्गघोषैः, मेघनादैश्च इव, शोकव्याकुलं, दुःखार्णवे निमग्नं, अत्यन्तदुःखितं च अभवत्। ततः रामः, सीता, लक्ष्मणश्च, प्राञ्जलयः, शोकसन्तप्ताः, राजानं प्रदक्षिणीकृत्य, तस्य अनुमतिं लब्ध्वा, धर्मात्मा राघवः, सीतया सह, शोकविह्वलया, मातरं प्रणम्य, लक्ष्मणः भ्रातरं अनुगम्य कौसल्यां प्रणम्य, पुनः स्वमातरं सुमित्रां पादयोः स्पृष्टवान्। सुमित्रा, अश्रुपूर्णा, सुमित्रं प्रणमन्तं पुत्रं शिरसि उपाघ्राय, शुभं वदन्ती, इदं वचनं अवदत्—"त्वं प्रियजनानां प्रियः, वनवासाय प्रेषितः; रामं अनुगम्य, पुत्र, प्रमादं मा कुरु। दुःखे वा सुखे वा, एषः तव पन्थाः, धर्मनिष्ठानां ज्येष्ठानुगमनं हि उचितम्। अस्मिन्कुले दानं, यज्ञदीक्षा, रणेषु आत्मनिवेदनं च, नित्यं कर्तव्यम्।" इति सुमित्रा पुनः पुनः राघवलालसा लक्ष्मणं 'गच्छ गच्छ' इति समनुशशंस। एवं राज्ञः आज्ञया, मातृभिः अनुगम्य, रामः सीता लक्ष्मणश्च, धर्मपथे स्थिताः, वनं प्रति प्रस्थिताः।