महाराजो दशरथः, महाबाहुः, रामस्य शोकविह्वलितचित्तः क्षणमात्रमात्मनः प्रज्ञां नष्टवान्। सः दुःखेन विलपन् केवलं राममेव चिन्तयन् स्थितवान्। तदा सः मनसि चिन्तयामास—"नूनम् पूर्वजन्मनि मया बहूनां वत्सानां मातृभ्यः वियोगः कृतः, अथवा अन्येषां प्राणिनां हिंसा कृता; तेन एष दुःखरूपः परिणामः मम उपगतः।" तथापि, "अद्यापि काले अप्राप्ते मम प्राणाः शरीरं न त्यजन्ति, कैकेय्या पीड्यमानस्य मम मृत्युः अपि न आगच्छति," इति सः विलपितुम् आरब्धवान्। सः राजा स्वपुत्रं पश्यन्, यः अग्निसमप्रभः, उत्तमवस्त्राणि परित्यज्य तपस्विवेषधारी तत्र स्थितः, इति दृष्ट्वा, पुनः दुःखमग्नः अभवत्। "एषा एकैव कैकेयी स्वार्थसाधनाय अनृतमार्गमाश्रित्य सर्वान् जनान् क्लिश्यति," इति सः मनसि व्यथितः अभवत्। एवं विलप्य, अश्रुभिः आकुलेन्द्रियः सः केवलम् 'राम' इति एकवारं उच्चार्य, अन्यद् वक्तुं न शशाक। क्षणमात्रेण चेतनां पुनः प्राप्तः सः राजा अश्रुपूर्णनेत्रः सुमन्त्रं प्रति इदं वाक्यम् अब्रवीत्—"श्रेष्ठैः अश्वैः युक्तं रथं योजय, तं च शीघ्रं आनय; एष धर्मात्मा रामः नगरात् दूरं वनेषु नय।" तदा सः राजा मनसि चिन्तयामास—"इदं खलु सतां धर्मफलमिति श्रूयते—पिता माता च स्वयमुत्तमं वीरं वनवासाय प्रेषयन्ति।" राज्ञः आज्ञां श्रुत्वा सुमन्त्रः शीघ्रकर्मा रथं सुवर्णभूषितं श्रेष्ठैः अश्वैः युक्तं योजयित्वा तत्र अगच्छत्। ततः सः सारथिः सुवर्णमाल्ययुक्तं रथं योजयित्वा, रामं प्रणम्य, कृताञ्जलिः तस्य आगमनं निवेदयामास। राजा ततः त्वरितं कोशाध्यक्षं आह्वयित्वा, देशकालज्ञः सदा शुद्धसंकल्पः सः, इदं वचनम् अब्रवीत्—"वैदेह्यै शीघ्रं वर्षाणां यावत् पर्याप्तानि उत्तमानि वासांसि महान्ति आभरणानि च आनय।" राज्ञा एवं उक्तः सः कोशाध्यक्षः कोशात् सर्वाणि वस्त्राणि आभरणानि एकत्र आनयित्वा शीघ्रं सीतायै ददौ। सा वैदेही तैः नानाविधैः शोभनैः भूषणैः भूषिता, वनं प्रति प्रस्थितवती, तस्याः अङ्गानि शोभयन्ती। सा सुशोभना वैदेही तद् गृहम् अपि शोभयामास, यथा प्रातःकाले उदितरविप्रभया व्योम अपि शोभते। तदा कौसल्या, स्नेहेन अश्रुपूर्णा, मैथिलीं उभाभ्यां बाहुभ्यां परिष्वज्य, शिरसि घ्राणं कृत्वा, इदं वचनम् अब्रवीत्—"इह लोके स्त्रियः, सदा प्रियजनैः पूज्यमानाः अपि, पतितं पतिं न पालयन्ति; ताः अनृताः। स्त्रीणां स्वभावः एवमस्ति—एकदा सुखं लब्ध्वा, स्वल्पदुःखे अपि, स्वजनान् परित्यजन्ति। स्त्रियः सदा अनृतप्रियाः, चपलाः, कठिनहृदयाः, क्रूराः च; तासां चित्तं पापे प्रवृत्तं, स्नेहः क्षणमात्रं स्थायि। न कुलं, न कर्म, न विद्या, न दानं, न स्नेहः अपि—किञ्चन स्त्रीणां हृदयं बन्धयति, तासां हि हृदयं चपलम्। या स्त्रियः धर्मे सत्ये च शिक्षायाम् अवस्थिताः, तासां पतिः एव परमं दैवतं। वनं गतं पुत्रं त्वं न अवमन्तव्या; सः धनवान् वा दरिद्रः वा, सर्वेषु तव पतिः एव दैवतं।" एवं धर्मयुक्तं हितं वचनं श्रुत्वा, सीता, सास्नात्, कृताञ्जलिः, श्वश्र्वं प्रति उवाच—"आर्ये, यद् यद् त्वया उपदिष्टं तत् सर्वं करिष्यामि; पतिसंयुक्तायाः धर्मः मया ज्ञातः, श्रुतः च अपि। आर्ये, त्वं माम् अधर्मेण न प्रेरय; अहं धर्मात् न विचलितुं शक्नोमि, यथा चन्द्रात् प्रकाशः न गच्छति।" "वीणां विना सूत्रैः न वादयितुं शक्यते, न च रथः विना चक्रैः गन्तुं शक्नोति; शतानि पुत्राणां अपि या स्त्री, सा पतिविना सुखं न प्राप्नोति। पिता मितं ददाति, भ्राता मितं ददाति, पुत्रः मितं ददाति; किं पुनः, पतिं, अमितदातारं, न पूजयेत्? एवं, धर्मे च धर्मोपदेशे च स्थित्वा, कथं अहं आर्ये पतिं कदाचित् अवमन्तुं शक्नोमि, स्त्रियाः पतिः एव दैवतं।" सीतायाः वचनं श्रुत्वा, हृदयस्पृष्टं, कौसल्या, शुद्धात्मा, दुःखानन्दसंयुक्तानि अश्रूणि सस्रौ। तदा रामः, कृताञ्जलिः, सर्वमातृगणस्य मध्ये, मातरं कौसल्यान्ते, मातरं प्रति इदं वाक्यं उवाच—"माते, त्वं दुःखिता मा भूः; पितरं पश्य; मम वनवासकालः अपि शीघ्रमेव समाप्तः भविष्यति। पञ्चदश वर्षाणि स्वप्नवत् शीघ्रं गच्छन्ति, त्वं मां मित्रैः सहितं पुनः द्रक्ष्यसि।" एवं मातरं प्रति स्वमतं निवेद्य, शतशः मातॄः अपि दृष्ट्वा, दशरथात्मजः रामः, कृताञ्जलिः, धर्मयुक्तानि वचनानि सर्वमातृगणं प्रति उवाच—"यद् यद् सहवासे अज्ञानतः कठोरं कृतं, तद् सर्वं क्षन्तव्यं; अहम् याचामि।" तस्मिन्नेव समये, रामेण एवमुक्ते, राजपत्नीषु बकवद् ध्वनिः उत्पन्नः। दशरथस्य गृहम्, दुःखशोकसमाकुलं, मन्द्रमृदङ्गमघनस्वनवत्, शोकविलापैः पूरितं, सुदुःखितं अभवत्। एवं चतुश्शीतितमे सर्गे समाप्ते, ततः रामः, सीता, लक्ष्मणश्च, कृताञ्जलयः, दुःखिता, राजानं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणमन्तः स्थिताः।