राजा दशरथः, कौशल्यायाः पुत्रस्य रामस्य वनवासस्य विषयं कैकेय्याः आग्रहं स्मृत्वा, सभायां सर्वेषां साक्षात् प्रतिज्ञां कृतवान् इत्येव कैकेयीं प्रार्थयन् उवाच। तस्य प्रतिज्ञायाः उल्लङ्घनं कृत्वा, कैकेयी दुःखं स्वयम् आमन्त्रयति, यतः मैथिल्याः वल्कलधारणं अपि द्रष्टुम् इच्छति। तदा पितरं तं एवम् उक्तवन्तम् रामः, वनगमनाय सज्जः, नम्रशिराः, इदं वाक्यम् अभाषत्—"एषा मम जननी कौशल्या, धर्मिष्ठा, कीर्तिमती, वृद्धा, कुलीनस्वभावा च; सा त्वां न दोषयति। वरद, त्वं ताम्, मम वियोगेन, दुःखसागरं प्रविष्टां, अदृष्टपूर्वं दुःखं अनुभवन्तीम्, सम्मानयितुम् अर्हसि। त्वं पूज्यः, तां पुत्रस्नेहदुःखेन नाशयितुं न अर्हसि; यतः मम चिन्तया, सा धर्मपत्नि, तव कृते एव जीवेत्। मम जननी, इन्द्रपत्निवत्, दुःखार्ता, त्वया संरक्षितव्या, यथा अहम् वनवासे दुःखेन कृशः सन्, सा जीवितं न परित्यजेत्, यमलोकं न गच्छेत्।" एवं रामस्य वाक्यं श्रुत्वा, तं वल्कलधारीं दृष्ट्वा, राजा दशरथः पत्न्या सह मूर्चितः अभवत्। दुःखेन पीडितः राजा रामं न अपश्यत्, न अपि तं दृष्ट्वा अभाषत, मनः शोकग्रस्तम्। क्षणम् एव, स महाबाहुः राजा शोकवशात् चेतनां नष्टवान्, रामं चिन्तयन् विलपन्। "पूर्वे बहून् वत्सान् मातृभ्यः वियोजितवान् वा, जीवेषु हिंसां कृतवान् वा, तस्मात् एतद् मम आगतम्," इति चिन्तयन्। "अद्यापि कालः न आगतः, तथापि मम प्राणाः शरीरं न त्यजन्ति; कैकेय्याः पीडनं सहनं, मृत्युः न आगच्छति। मम पुत्रं अग्निवत् दीप्तं, उत्तमवस्त्राणि परित्यज्य वल्कलानि धारयन्तं, साक्षात् पश्यामि। सर्वे जनाः केवलं कैकेय्याः कृते दुःखिताः, सा स्वार्थसिद्ध्यर्थं मायाम् उपयुज्य, सर्वान् शोषयति।" इति राजा अश्रुवेगात् 'राम' इति एकवारम् उक्त्वा, अधिकं वक्तुं न शशाक। क्षणात् चेतनां पुनः प्राप्त्वा, राजा अश्रुपूर्णनेत्रः सुमन्त्रं इदं उवाच—"रथम् उत्तमाश्वयुक्तम् योजय, अत्र आनय; अस्य महात्मनः नगरात् दूरं ग्रामान्तं नय।" तदनन्तरं राजा मनसि विचारयन्, "एषा सतां धर्मफलश्रुतिः—स्वपिता स्वमाता च महात्मानं पुत्रं वनवासाय प्रेषयतः।" इति। तद् आज्ञां श्रुत्वा, सुमन्त्रः शीघ्रगामी, रथं सुवर्णमण्डितम् उत्तमाश्वैः युक्तम् योजयित्वा, रामं प्रार्थयन्, अञ्जलिं कृत्वा, निवेदयन्, तत्र आगच्छत्। राजा ततः, वित्तव्यवस्थायाम् व्यग्रं कञ्चन शीघ्रं आह्वयन्, समये देशे च युक्तः, शुद्धसंकल्पः, इदं आज्ञापयत्—"वैदेह्यै उत्तमवस्त्राणि, महाभूषणानि, वर्षाणां गणनया पर्याप्तानि शीघ्रं आनय।" तेन उक्तः स वित्तपालः, कोशं गत्वा, सर्वं शीघ्रं आनयित्वा, सीतायै त्वरितं दत्तवान्। सा वैदेही, विविधैः शोभनैः भूषणैः अलङ्कृता, वनाय प्रस्थितवती, अंगानि शोभयन्ती। सा शोभनमण्डिता, वैदेही, तद् गृहं दीप्तयन्ती, उदयते सूर्ये, प्रभातसमीपे, नभः इव दीप्तवती। तदा मैथिल्याः मातृस्वसा, दुःखार्ता, द्वाभ्यां भुजाभ्यां आलिङ्ग्य, शिरः जिघ्रन्ती, अश्रूणि स्रवयन्ती, इदं वाक्यम् उवाच—"स्त्रियः अस्मिन् लोके, प्रियजनैः सदा पूज्यमानाः अपि, पतितान् पतिं न पालयन्ति, निष्ठुराः। स्त्रीस्वभावः एवम्—सुखं प्राप्तम्, किंचित् दुःखम् आगतम्, स्वजनं त्यजन्ति। स्त्रियः सदा असत्याः, चञ्चलाः, कठिनहृदयाः, क्रूराः; तेषां मनः पापे स्थितम्, स्नेहः क्षणमात्रः। न कुलम्, न कर्म, न विद्या, न दानम्, न स्नेहः अपि—स्त्रियः हृदयं न धारयन्ति, चञ्चलहृदयाः। याः स्त्रियः धर्मनिष्ठाः, सत्यनिष्ठाः, विद्यायुक्ताः, तासां पतिः एव परमं पावनम्। वनगते पुत्रे, त्वं तं न अवमन्तव्या; स धनवान् वा, दरिद्रः वा, सर्वेषां मध्ये तव देवः।" एवम् धर्मयुक्तं हितवचनं श्रुत्वा, सीता, मातृस्वस्याः पुरतः स्थित्वा, अञ्जलिं कृत्वा, इदं उवाच—"महोदये, यत् त्वं मां आदेशयसि, तत् सर्वं करिष्यामि; पतिसंविधानं जानामि, श्रुतं च। महोदये, त्वं मां अधार्मिकं न प्रेरय; अहम् धर्मात् न विचलितुं शक्नोमि, यथा चन्द्रात् ज्योतिः न गच्छति। वीणायाः तन्तुहीनस्य वादनं न भवति, रथस्य चक्रहीनस्य गमनं न भवति; शतपुत्रायाः स्त्रियाः अपि, पतिहीनायाः सुखं न भवति। पिता मितं ददाति, भ्राता मितं ददाति, पुत्रः मितं ददाति; किं तु पतिः अमितं ददाति, तं को न पूजयेत्। अतः, धर्मनिष्ठा धर्मशिक्षायुक्ता च भूत्वा, अहम् पतिं कथं अवमन्तुं शक्न्यामि? स्त्रियाः पतिः एव देवः।" सीतायाः वचनं हृदयस्पृशं श्रुत्वा, कौशल्या, शुद्धात्मा, दुःखसुखयोः मिश्रितं अश्रु त्वरितं स्रवयन्ती, तत्र स्थितवती।