कैकयीपुत्र्याः केवलं रामस्यैव वनवासः निश्चितः, तथापि सा सदा भूषणैरलङ्कृता राघवेण सह वने वत्स्यति। राजकन्या श्रेष्ठयानैः सेवकैः च विविधवस्त्राभरणैः सहितैः सम्यक् परिचर्यया वनं यायात्; तव वरदानेन सा निबद्धा नास्ति। एतेषां घटनानां मध्ये, सीता स्वयम् रक्षितापि इव अरक्षिता, काषायवस्त्रं परिधाय, जनसमूहे स्थित्वा, सर्वे जना उच्चैः शब्दम् अकुर्वन्—"हन्त दशरथ!" इति। तेन जनानां निनादेन संतप्तः राजा जीवने, धर्मे, स्वकीये च कीर्तौ विश्वासं नष्टवान्। दीर्घं निश्वस्य, स इक्ष्वाकुवंश्यो राजा स्वपत्नीं प्रति उवाच—"कैकये, सीता कुशचीरधारिणी वनं न यायात्। सा सुकुमारी, तरुणी, सुखेषु नित्यं प्रवृद्धा; मम आचार्यः यथार्थं उक्तवान्—सा वनवासाय योग्येति न। सा किमपि न करोति, सा तपस्विनी, श्रेष्ठराजस्य पुत्री; जनसमूहे स्थित्वा चीरधारिणी, विमूढेव प्रतीयते, यथा कश्चित् परिव्राजकः। जनकात्मजा एतानि चीराणि त्यजतु; मया कदापि न कृतः एषः प्रतिज्ञा। यथा इच्छति, सा सर्वाणि भूषणानि रत्नानि च गृहीत्वा वनं यायात्। मया, जीवितस्य अर्हेण न, क्रूरः प्रतिज्ञः कृतः, दृढं च पालितः। त्वं तु बालिशत्वेन एतत् स्वीकृतवती; मा एषः त्वां दहतु, यथा अग्निः शुष्कतृणं दहति। यदि रामेण किञ्चिद् पापं, अनार्यं वा, कृतं, तर्हि एषा हीना वैदेही त्वां किं दुःखं दत्तवती? मृगशावनेत्रा, सौम्या, सत्त्ववती, जनकात्मजा त्वां किं दुःखं दातुं शक्ताऽस्ति? नूनं, पापे, रामस्य वनवासः पर्याप्तः; किमर्थं त्वं अन्यानि दुःखकराणि पापानि कर्माणि करोति? मया तव प्रार्थनया, हे राज्ञि, सर्वेषां साक्षात्, यदा त्वं आगता रामाभिषेकस्य विषये, प्रतिज्ञातम्। इदानीं तदधिकं कृत्वा त्वं नरके गन्तुम् इच्छसि, यतः मैथिलीं चीरधारिणीं द्रष्टुम् इच्छसि।" एवं पितरि भाषमाणे, वनगमनाय सज्जः रामः, नम्रशिराः, इदं वचनम् उक्तवान्—"एषा मम माता कौसल्या, धर्मिष्ठा, कीर्तिमती, वृद्धा, कुलीनश्च; च तव दोषं न करोति। हे वरदाता, त्वं ताम् आदरय—अहम् अपगतोऽस्मि, सा दुःखसागरमग्ना, अननुभूतदुःखं प्राप्य। त्वं पूज्यः, ताम् अनुगृहाण, यथा सा पुत्रशोकात् न नश्यति; मयि चिन्तयन्त्याः, सा पतिव्रता त्वया एव जीविष्यति। इन्द्रपत्नीसमां मम मातरं दुःखितां त्वं पालय, यथा अहं वने दुःखेन क्षीणः सन्, सा जीवितं न त्यजेत्, न यमलोकं गच्छेत्।" एवं रामस्य वचनानि श्रुत्वा, तं च तपस्विवेषधारिणं दृष्ट्वा, राजा सपत्न्यः मूर्छितः। दुःखेन पीडितः, राजा राघवं न पश्यति, न च दृष्ट्वा वदति, मनसा राममेव चिन्तयन्। क्षणं तु महाबाहुः राजा शोकात् मूर्च्छितः, विलपन् राममेव स्मरन्। "नूनं पूर्वे जन्मनि बहून् वत्सान् मातृभ्यः पृथक् कृतवान्, वा जीवद्भूतान् हिंसितवान्; तेन एष दुःखः मयि प्राप्तः। अपि च, कालः न प्राप्तः सन् अपि, मम जीवितं शरीरं न त्यजति; कैकेय्या पीडितः सन्, मृत्युः माम् न आगच्छति। अहं पश्यामि पुत्रं मम पुरतः, वह्निसमप्रभम्, उत्तमानि वस्त्राणि परित्यज्य, तपस्विवेषं गृह्णन्तम्। एते सर्वे जना एका कैकेय्याः कारणेन दुःखिताः, या स्वार्थसिद्धये एतादृशं कपटं कृतवती।" इति उक्त्वा, अश्रुभिः संविग्नः, केवलं "राम" इति एकवारं उक्त्वा, अधिकं वक्तुं न अशक्नोत्। क्षणात् चेतनां प्राप्तः, स राजा अश्रुपूर्णलोचनः सुमन्त्रं इदं वचनम् उवाच—"रथं शीघ्रं योजय, उत्तमैः अश्वैः युक्तं, अत्र आनय; एनं महात्मानं नगरात् दूरम् अरण्ये नय।" इति। "एष धर्मिणां मध्ये धर्मस्य फलम् इति मे मन्ये—यत् स्वपिता स्वमातृभ्यां च वीरं वनवासाय प्रेषयति।" राज्ञः आज्ञां श्रुत्वा, सुमन्त्रः शीघ्रं रथं सुवर्णभूषितम् उत्तमाश्वयुक्तं योजयामास। ततः रथं योजयित्वा, स सारथिः राजपुत्रं प्राञ्जलिः निवेदयामास। ततः राजा, वित्तव्यवस्थायाम् प्रवृत्तं कञ्चन शीघ्रं आहूय, देशकालविज्ञः, शुद्धसंकल्पः, इदं वचनम् उवाच—"वैदेह्यै शीघ्रं उत्तमानि वस्त्राणि महाभूषणानि चानेय, यथाकालं वर्षाणां संख्यया।" इति। स तु राजाज्ञया, कोशगृहं गत्वा, तत्सर्वं शीघ्रं आनयित्वा, सीतायै दत्तवान्। सा महाभागा वैदेही तैः विविधैः भूषणैः अलङ्कृता, वनाय प्रस्थितवती, स्वाङ्गानि शोभयन्ती। एवं भूषणैः शोभिता वैदेही स तं गृहम् अपि शोभयामास, यथा प्रातःकाले उदितसूर्येण व्योम शोभते। तां मैथिलीं, स्वस्नुषां, मातर्यः उभाभ्यां बाहुभ्यां परिष्वज्य, रुदती, शिरसि घ्राणं कृत्वा, इदं वचनम् उवाच।