ततः कौसल्यां प्रति राज्ञ्या श्रेस्थानि भूषणानि स्नुषायै दातव्यानि सञ्ज्ञाय, तस्याः वाल्कलवस्त्रं अपनीय दातव्यम् इति निश्चितम्। किन्तु वसिष्ठेन तद्वस्त्रं दातुं निषिद्धम्, सः अवदत्—एषा वस्त्रं न दातव्यम्। केकयकन्ये, त्वया केवलं रामस्य वनवासः चिन्तितः, न तु जानक्याः। सा तु सदा भूषिता, राघवेन सह वने वत्स्यति। राजकन्या उत्तमयानैः सेवकैः च, सर्ववस्त्राभरणैः सहितैः गन्तव्या, सा तव वरदानबन्धने न बध्यते। एवमुक्त्वा, तस्यां रक्ष्यमाणायामपि, अप्रतिरक्ष्यमिव जानकी वाल्कलवस्त्रं परिधाय तिष्ठन्ती दृष्टा, तदा सर्वे जनाः—"हन्त, दशरथ!" इति उच्चैः शुश्रुवुः। तेन जनशब्देन क्लिष्टः राजा आत्मन्यपि, धर्मेऽपि, कीर्तौ च विश्वासं नष्टवान्। दीर्घमुष्णं च निश्वस्य, इक्ष्वाकुवंशसम्भवः राजा स्वभार्यां सम्बोध्य प्रोवाच—"कैकेयि, सीता कुशवस्त्रं परिधानं न गच्छेत्। सा ललिता, तरुणी, सुखसंवृद्धा, गुरुणा च यथार्हं उक्तम्—सा वनवासाय न योग्यते। सा न केनापि किञ्चित् करोति, तपस्विनी राजपुत्री जनसमूहे स्थित्वा वाल्कलवस्त्रधारिणी, प्रमत्तेव परिव्राजिकेव दृश्यते। जानक्या वाल्कलानि परित्यज्य, सा यथेष्टं सर्वाभरणरत्नैः वनं गच्छतु। मया जीवितार्हेण, क्रूरं प्रतिज्ञां कृतां दृढां च पालनां च कृतां, त्वया तु बालिश्येन स्वीकृता—त्वां मा दहेदयं दोषः यथा शुष्कतृणं वह्निना। यदि रामेण त्वं किञ्चिदपकारं पापं कृतमिति मन्यसे, किमस्याः नीचायाः वैदेह्याः त्वया दोषः दृष्टः? मृगशावनेत्रया, सौम्यया, उदारया, जानक्याः किमपि त्वया पापं दृष्टम्? रामस्य वनगमनं पर्याप्तं ते, पापे, किमर्थं पुनः दुःखदं पापं कर्म कुर्वसि? सर्वेषां साक्षिणां मध्ये त्वया यदा रामाभिषेकसमये याचितं, तदा मया प्रतिज्ञा कृताऽस्ति। अद्य त्वं प्रतिज्ञां अतिक्रम्य, मैथिलीं वाल्कलवस्त्रधारिणीं द्रष्टुमिच्छसि, तेन नरकं गन्तुमिच्छसि।" एवं पितरि वदति, रामः वनगमनाय कृतनिश्चयः, नम्रशिराः वाक्यमुवाच—"एषा मम माता कौसल्या धर्मिष्ठा, कीर्तिमती, वृद्धा, कुलीनप्रभावा; सा च त्वां निन्दति न। वरद, त्वया तस्या मान्यं कर्तव्यम्, या मयि वियुक्ता, दुःखसागरे निमग्ना, अदृष्टपूर्वशोकं प्राप्नोति। त्वं पूज्यः, तस्या पालयितव्यो यथा सा दुःखात् न नश्येत्; मयि चिन्तयन्ती सा त्वदनुग्रहात् एव जीवेत्। त्वं, शक्रपत्नीसमां मम मातरं, शोकाभिभूतां, यथा मम वनवासे सा दुःखात् न प्राणान् त्यजेत्, तथा पालय।" एवं राघवेण उक्ते, तं तपस्ववेषं दृष्ट्वा, राजा भार्यया सह मूर्च्छितः। शोकाभिभूतः राजा रामं न पश्यति, दृष्ट्वा च न भाषते, मनसा रामं चिन्तयन्। महाबाहुः राजा क्षणमेकं शोकात् मूर्च्छितः, राममात्रमभिमन्यते। "नूनं पूर्वकाले बहून् वत्सान् मातृभ्यः पृथक् कृतवान्, वा प्राणिनः हिंसितवान्, तेन एष दुःखभाग् जातः। कालोऽपि न प्राप्तः, तर्हि मम प्राणा न त्यजन्ति, कैकेय्या क्लिश्यमानस्य मरणं न आगतम्। अहं पुत्रं पुरतः पश्यामि, वह्निसमप्रभं, उत्तमवस्त्रं परित्यज्य तपस्ववेषं धारयन्तम्। एकया कैकेय्या सर्वे जनाः क्लिश्यन्ति, या स्वार्थसिद्ध्यर्थं मायां आश्रिता।" इत्युक्त्वा, अश्रुपूरितेन्द्रियः, "राम" इत्येवोक्त्वा, अन्यद् वक्तुं न शक्तः। क्षणं पश्चात्, चेतनां प्राप्तः स राजा, अश्रुपूर्णलोचनः सुमन्त्रं वचोऽब्रवीत्—"रथमुत्साह्य, श्रेष्ठैः अश्वैः युक्तं, आनय; एषं धर्मात्मानं नगरात् दूरं देशान्तरे नय।" धर्मिणां मध्ये धर्मस्य फलमिदं मन्ये—यत् स्वपुत्रः स्वपितरौ वनवासाय प्रेष्यते। राजाज्ञां श्रुत्वा सुमन्त्रः शीघ्रं रथं योजयित्वा, तं रथं काञ्चनविभूषितं, श्रेष्ठैः अश्वैः युक्तं, रामाय निवेदयामास। ततः राजा, वित्तव्यवस्थायाम् नियोजितं पुरुषं आहूय, यथाकालं यथास्थानं नित्यशुद्धबुद्धिः सः वचोऽब्रवीत्—"शीघ्रं वैदेह्यै उत्तमानि वस्त्राणि, महाभरणानि, बहूनि च वर्षाणि पर्याप्तानि आनय।" राजाज्ञया स त्वरितः कोशं गत्वा सर्वमेकत्र आनयत्, तत्सर्वं शीघ्रं सीतायै दत्तवान्। सा वैदेही, तैः नानाविधैः दिव्यैः भूषणैः भूषिता, वनाय प्रस्थितवती, स्वाङ्गानि शोभयन्ती। एवं भूषिता वैदेही तं गृहमिव, उदितरश्मिना प्रभातकाले व्योम यथा, शोभयामास।