रामः सीतायाः उत्तमं वाल्कलं सम्यक् बध्नन् यदा दृष्टवान्, तदा अन्तःपुरस्थाः स्त्रियः तस्याः नेत्राभ्यां अश्रूणि स्रवयन्त्यः तस्थुः। सा सीता सर्वथा परावलम्बिनी, तं तेजस्विनं रामं प्रति इदम् ऊचुः— “वत्स, एषा आर्या वनवासाय न योग्येति। त्वं पितुः आज्ञया एकाकिनं वनं गमिष्यसि, तदा अस्याः दर्शनं सम्पूर्णं कृत्वा गच्छ, प्रभो। लक्ष्मणं सहचरं कृत्वा वनं गच्छ, वत्स; एषा पुण्या वनवासाय न युज्यते, यथैव तपस्विनी। एकं वयं त्वत्तः प्रार्थयामः, पुत्र— एषा दीप्तिमती सीता अत्रैव स्थातुं अर्हति; त्वं धर्मनिष्ठः सन्, आत्मनः स्थाने स्थातुं न इच्छसि।” एवं तासां वचः श्रुत्वा दशरथात्मजः रामः, गुणे समाना सीतायां वाल्कलं बध्नाति स्म। सा वाल्कलं धारयन्ती तिष्ठति स्म, तदा राज्ञः पुरोहितः अश्रुपूर्णनेत्रः सीतां निरोद्धुम् आरब्धवान्, कैकेयीं चेदम् उवाच— “अतिक्रान्तं त्वया, पापचारे कैकेयि, कुलपांसनि; राजानं छलयित्वा धर्मे न स्थिता। आर्या सीता, धर्मे न स्थित्वा, वनं न गन्तव्या, राज्ञि; सा रामस्य धर्मं कुर्वन्ती अत्रैव स्थास्यति। सर्वेषां दम्पत्योः भार्याः एव आत्मा इव; तस्मात् आत्मानं इव सीतां रामः रक्षिष्यति, पृथिवीं च। इदानीं यदा वैदेही रामं सह वनं यास्यति, वयं अपि तान् अनुसरिष्यामः, यदि एषा पुरी त्यक्तव्या। राघवः यत्र यास्यति, तत्र रक्षकाः, जनाः, राज्यं, पुरी, परिचारकाः अपि गमिष्यन्ति। भरतः शत्रुघ्नेन सह वाल्कलधारी, जेष्ठं भ्रातरं काकुत्स्थं अनुसरन्, वने वत्स्यति। अथ पृथिवी जनशून्या, वृक्षैः एव शेषिता, तदा त्वं एकाकिनी, जनहितविरोधिनि, राज्यं करिष्यसि। यत्र रामः न भवति, तत्र राज्यं न; यत्र रामः वसति, तत् एव राज्यं भविष्यति। भरतः पित्रा अदत्तं राज्यं न इच्छति, न च तव पुत्रत्वेन वसति, यदि सः राजा-पुत्रः। पृथिव्याः आकाशं यावद् आरोहति चेत् अपि, सः पितामहाचार्यं ज्ञात्वा अन्यथा न करिष्यति। त्वया, पुत्रे स्पृहा कृत्वा, पुत्राय पापं कृतम्; अस्मिन्संसारे रामभक्तः नास्ति। अद्य, कैकेयि, पशवः, मृगाः, पक्षिणः, वृक्षाः अपि रामं प्रति मुखं करिष्यन्ति, यदा सः प्रस्थितः। तस्मात्, राज्ञि, उत्तमानि भूषणानि स्नुषायै ददातु, वाल्कलं च अपाकुर्यात्; वाल्कलधारणं तु वसिष्ठः निषिद्धवान्, न तस्यै दातव्यम्। केवलं रामस्य वनवासः त्वया वृतः, केकयराजकन्ये; सा तु सर्वदा भूषणभूषिता राघवेन सह वने वत्स्यति। राजकुमारी उत्तमयानैः सेवकैः च, सर्ववस्त्रैः सम्यगुपस्कृत्या, व्रजतु; सा तव वरदानबन्धनेन न बध्या।” एवं सप्तत्रिंशतमधिकत्रिंशेऽध्याये समाप्ते, अष्टत्रिंशतमधिकद्वात्रिंशेऽध्यायस्य आरम्भे, या सीता रक्ष्यमाणा अपि अनाथवत् वाल्कलं धारयन्ती स्थितवती, तदा सर्वे जनाः ‘हन्त दशरथ!’ इति उच्चैः शुश्रुवुः। तेन शब्देन संतप्तः राजा जीवने, धर्मे, स्वसम्माने च विश्वासं न पप्रच्छ। इक्ष्वाकुवंश्यः सः राजा दीर्घं निश्वस्य भार्याम् उवाच— “कैकेयि, सीता न कुशचीरधारिणी वनं गन्तव्या। सा कोमला, तरुणी, सुखसंस्कृता; गुरुणा सत्यमुक्तं, सा वनवासाय न योग्येति। सा न कस्यचित् किंचित् करोति, एषा तपस्विनी राजर्षेः कन्या; जनसमूहे स्थित्वा, वाल्कलं धारयन्ती, सा विमूढेव, यथा कश्चित् परिव्राजकः। जनकात्मजा एतानि वाल्कलानि परित्यजतु; नाहं पूर्वं एवं प्रतिज्ञां कृतवान्। सा यथेष्टं भूषणानि, द्रव्याणि च गृहीत्वा वनं गच्छतु। मया, जीवे न युक्तेन, क्रूरा प्रतिज्ञा कृताभूत्, दृढं च पालिता। त्वं तु बालिशत्वेन एतदङ्गीकृतवती; मा त्वां दह्यतु, यथा अग्निः शुष्कतृणं। यदि रामः कदाचित् त्वां, पापे, किञ्चित् दुष्कृतं कृतवान्, तर्हि एषा नीचवृत्तिः वैदेही किं दोषं तव अत्र दर्शयति? मृगशावनेत्रा, सौम्या, सत्त्ववती, जनकात्मजा किं दोषं तव कदाचित् कुर्यात्? नूनं, पापे, रामस्य वनवासः पर्याप्तः ते; किं पुनः एतानि दुःखानि, पापानि च, करोषि? अहं तव याचनया, राज्ञि, सर्वेषां साक्षात् प्रतिज्ञां कृतवान्, यदा त्वं अत्र आगत्य रामाभिषेकं उक्तवती। इदानीं ततः अधिकं कृत्वा, त्वं नरकं गन्तुम् इच्छसि, यतः मैथिलीं वाल्कलधारिणीं द्रष्टुम् इच्छसि।” एवं पितरं भाषमाणं श्रुत्वा, रामः वनाय प्रस्थितः, शिरसा नम्रः, वाक्यम् उवाच— “एषा मे माता कौसल्या, धर्मिष्ठा, कीर्तिमती, वृद्धा, कुलीनवृत्ता; सा च, प्रभो, त्वां न दोषयति। त्वं, वरदाता, तां पूजय; अहं विना तया, दुःखसागरं प्रविष्टया, पूर्वं न दृष्टं दुःखं अनुभूय, सा तव पूज्या। त्वं पूजनीयः, तां पालय, यथा सा पुत्रशोकात् न विनश्येत्; मां चिन्तयन्ती सा पतिव्रता त्वया एव जीवेत्। त्वं तां माता, इन्द्रपत्नीसमां, शोकात् पीडितां, पालय; यथा अहं वने दुःखितः वसन्, सा दुःखात् न प्राणान् त्यजेत् यमसद्म गच्छेत्।” एवं तत्र रामस्य वनगमनसमये, अन्तःपुरजनाः, पुरोहितः, राजा, सर्वे च स्त्रियः, कैकेयीं प्रति दुःखार्ताः, रामसीतयोः अनुगमनं, धर्मस्य महत्त्वं, कौसल्यायाः शोकं, राज्यस्य नश्वरत्वं, भरतस्य धर्मनिष्ठां, सीतायाः पावित्र्यं च, भगवतः रामस्य महात्म्यं सम्यक् प्रकाशयन्ति स्म।