तत्र तु लक्ष्मणः, पितरं पुरतः उत्तमवस्त्राणि परित्यज्य, तपस्विवसनं समादत्त। तदा सीता अपि, रेश्मवस्त्रधारिणी, तद्वल्कलमवलोक्य भीतया मृगीव जालदर्शनात् भयमवाप। सा जनकात्मजा, शुभलक्षणसमन्विता, कैकेय्याः कुसचर्मवसनं लज्जया नतमुखी, दुःखार्ता च गृह्णाति स्म। अश्रुपूर्णलोचना सा धर्मज्ञा पतिं गन्धर्वराजसमं वाक्यमुवाच— "कथं मुनयः कुटीवननिवासिनः इदृशानि वल्कलानि धारयन्ति?" इति, अनभिज्ञा सा सीता पुनः पुनः मूर्च्छिता। एकं वल्कलमात्महस्ते गृहित्वा, कण्ठे निधाय, अप्रगल्भा लज्जिता च जनकात्मजा तस्थौ। ततः धर्मात्मा रामः शीघ्रं तत्र आगत्य, स्वयं सीतायाः रेश्मवस्त्रे वल्कलमुपवेश्य बन्धनं चकार। रामेण सीतायां उत्तमं वल्कलमुपनद्धं दृष्ट्वा, अन्तःपुरनारीणां नेत्रेभ्यः अश्रूणि अपतन्। सर्वथा परतन्त्राः ताः रामं तेजस्विनं वदन्त्यः— "वत्स, एषा महाभागा वनवासाय न योग्येति।" "पित्राज्ञया त्वं काननं गतः; अस्याः दर्शनं साधय, प्रभो।" "प्रिये पुत्र, लक्ष्मणेन सह वनं गच्छ; एषा धर्मपत्नी तपस्विव वनवासाय न युज्यते।" "एषा दीप्तिमती सीता अस्माकं वचनं कुरु, पुत्र; त्वं धर्मनिष्ठः स्वयमेव वनं गन्तुमिच्छसि।" एवमुक्तः रामः, दशरथात्मजः, स्वधर्मसमां सीतां वल्कलवसनं बध्नाति स्म। सा वल्कलमधत्ते, तदा राजपुज्यः पुरोहितः अश्रुपूर्णलोचनः सीतां निरोध्य कैकेयीमिदं वचोऽब्रवीत्— "अतिक्रान्तमिदं त्वया, दुष्टबुद्धे कैकेयि, कुलपांसनि; राजानं छलयित्वा धर्ममार्गं न पालन्यः।" "सीता, अयुक्ताचारिणी, वनं न गन्तव्या, राज्ञि; सा रामस्य धर्मपत्नी स्वधर्मं अत्रैव करिष्यति।" "पत्नी हि सर्वेषां भार्याः आत्मा एव; आत्मवत्सीतां रामः पृथिवीं रक्षिष्यति।" "यदि वैदेही रामेन सह वनं यास्यति, वयं अपि तत्रैव गमिष्यामः, यदि अयं पुरी त्यज्यते।" "राघवेण सह यत्र यत्र गच्छति, तत्र तत्र रक्षका, जनाः, राज्यं, नगरी, परिचारकाः च गमिष्यन्ति।" "भरतः शत्रुघ्नेन सह वल्कलधारी, ज्येष्ठं काकुत्स्थं अनुगम्य, वनं वत्स्यति।" "तदा पृथिव्यां जनशून्यायां, वृक्षमात्रनिवासायां, त्वं एवैकाकिनी राज्यं करिष्यसि, जनहितद्वेषिणि।" "न तद्राज्यं यत्र रामो न राजा; यत्र रामो वसति, तत् वनं एव राज्यं भविष्यति।" "भरतः पित्रा अप्रदत्तं राज्यं न इच्छति, न च तव पुत्रत्वेन वसति, यदि सः राजा पुत्रः।" "पृथिव्यां दिवं वा गच्छेत्, सः कुलधर्मवित् अन्यथा न करिष्यति।" "त्वया, पुत्रस्नेहेन, पुत्रे दोषः कृतः; लोके न कश्चिद् रामभक्तः नास्ति।" "अद्य कैकेयि, पशवः, मृगाः, विहंगमाः, वृक्षाः च रामं प्रयान्तं पश्यन्ति।" "ततः राज्ञि, उत्तमानि भूषणानि स्नुषायै देहि, वल्कलमपाकुरु; वसिष्ठः तद्वल्कलं निषेधयामास, न तस्याः दातव्यमिति।" "रामस्यैव वनवासः त्वया, केकयराजकन्ये, निश्चितः; सा तु नित्यालङ्कृता राघवेण सह वने वत्स्यति।" "राजकुमारी उत्तमयानैः सेवकैः, सर्ववस्त्रालङ्कारैः, सम्यक् व्यवस्थितैः गच्छतु; सा न तव वरदानेन बद्धा।" एवं अष्टत्रिंशत्तमे सर्गे शृणु। सा सीता, रक्ष्यमाणा अपि, अनाथवत् वल्कलमधत्ते, तदा सर्वे जनाः "हन्त दशरथ!" इति उच्चुक्रुशुः। तस्याः क्रन्दनस्य शब्देन राजा दुःखार्तः, जीविते धर्मे यशसि च श्रद्धां जहौ। स इक्ष्वाकुवंशराजः दीर्घं निश्वस्य स्वां भार्यां प्रति उवाच— "कैकेयि, सीता न कुशवस्त्रधारिणी वनं गन्तव्या।" "सा कोमला, तरुणी, सुखाभ्यासवती; ममाचार्येण सत्यमुक्तं, सा वनवासाय न योग्येति।" "सा न कस्यचित् किंचिदपि करोति, सा तपस्विनी नृपश्रेष्ठकन्या; जनसमूहे स्थित्वा वल्कलधारिणी, प्रमत्तवद् भिक्षुकवद् दृश्यते।" "जनकात्मजा वल्कलानि त्यजतु; अहं कदापि एवं व्रतं न कृतवान्; सा यथाकामं भूषणानि रत्नानि च गृहीत्वा वनं गच्छतु।" "मया, अजीवनेन, क्रूरं व्रतं कृतं, दृढं च पालनं; त्वं तु बालिशत्वात् अङ्गीकृतवती; त्वां मा दहतु, शुष्कत्रिणं वह्निवत्।" "यदि रामेण त्वं, पापे, किञ्चिदपकारं कृतं, तर्हि एषा नीचवृत्तिः वैदेही किं ते अपराधं कृतवती?" "मृगशावलोचना, सौम्या, सुभगा च, जनकात्मजा किं पापं त्वयि कृतवती?" "नूनं, पापे, रामस्य वनवासः पर्याप्तः; किमर्थं पुनः दुःखकराणि, पापकर्माणि करोषि?" एवं तत्र सीता लक्ष्मणश्च वल्कलवसनं गृहित्वा, रामस्य धर्मानुगता धर्मपत्नी च, समस्तजनानां कृपया, दशरथस्य दुःखेन, अन्तःपुरनारीणां अश्रुभिः, वसिष्ठस्य निषेधेन, कैकेय्याः दुराचार्येण, सर्वजनसमक्षे धर्मस्य, रामस्य च धर्मनिष्ठायै, सीता राघवेण सह वनं प्रति प्रस्थितवती।