रामः धर्मात्मनां श्रेष्ठः सन् जगन्नाथं उद्दिश्य उवाच—"किं मम सैन्येन कार्यम्? सर्वे प्रत्यागच्छन्तु, केवलं चीरवस्त्रं मम आनयन्तु।" तथा चोदिताः सर्वे प्रत्यागच्छन्। तदा स वनवासाय चतुर्दशवर्षाणि प्रवासं गन्तुं कृतनिश्चयः, काष्ठशकटं च मृद्भाण्डं च आनयितुम् आज्ञापयत्। ततः कैकेयी स्वयं, निर्लज्जा सन्निधौ जनसमूहस्य, रामाय चीरवस्त्रं समर्प्य उवाच—"इदं धारय।" स तु पुरुषर्षभः रामः, कैकेय्या दत्तं चीरं स्वीकृत्य, सुवर्णवस्त्रं परित्यज्य तापसवेषं धारयामास। लक्ष्मणः अपि तत्रैव, पितरं पुरस्कृत्य, स्वर्णवस्त्रं त्यक्त्वा तापसवेषं समादत्त। सीता तु, कौशेयवस्त्रधारिणी, चीरं दृष्ट्वा भीता बभूव, यथा जालं दृष्ट्वा मृगी कम्पमानाः। सा जनकात्मजा, शुभलक्षणा, कैकेय्याः हस्तात् कुशाचीरं सकम्पं सव्रीडं च नेत्रनिमीलितं स्वीकृतवती। अश्रुपूर्णलोचना सा, धर्मज्ञा धर्मपत्नी, स्वपत्न्यै रामाय—गन्धर्वराजसमाय—इदं वचनम् उवाच—"कथं मुनयः वनवासिनः एतादृशं चीरं धारयन्ति?" इति। सा तु तद्विधानम् अजानन्ती पुनः पुनः मूर्च्छिता बभूव। सीता एकं चीरखंडं हस्ते गृहीत्वा, ग्रीवायां स्थापयित्वा, तत्रैव स्थितवती, अप्रगल्भा सव्रीडा च। ततः धर्मात्मा रामः शीघ्रं समीपं गत्वा, सीतायाः कौशेयवस्त्रे उपरि स्वयमेव चीरं बद्धवान्। रामेण एवमुत्तमं चीरं सीतायाः बद्धं दृष्ट्वा, अन्तःपुरस्त्रियः अश्रुपूर्णलोचनाः अभवन्। ताः सर्वाः, रामस्य तेजसा दीप्तं तम् आलोक्य, "वत्स, एषा महाभागा वनवासाय योग्येति नास्ति," इति वचनं ऊचुः। "पितुः आज्ञया त्वं विविक्तवनं गच्छसि; अस्माकं दर्शनं सम्पूर्णं कुरु, प्रभो।" "वत्स, लक्ष्मणेन सह वनं गच्छ; एषा धर्मपत्नी वनवासाय योग्येति नास्ति।" "एषा दिव्या सीता अस्माभिः निवर्तनीया; त्वं धर्मनिष्ठः सन् स्वयम् अपि स्थातुं न इच्छसि।" एवं तासां वचनं श्रुत्वा, दशरथात्मजः रामः, स्वधर्मसमां सीतायां चीरं बद्धवान्। सा चीरधारिणी सती, राजपुरोहितः वसिष्ठः, अश्रुपूर्णलोचनः, सीतां निरोध्य कैकेयीं प्रति उवाच—"दुष्टे, कुलपांसने, त्वं अतिक्रान्ता; नृपं मोहयित्वा धर्मात् विचलिता।" "सीता, साध्वी धर्मपत्नी, वनं न गन्तव्या; सा अत्रैव रामस्य धर्मानुष्ठानं करिष्यति।" "यस्य यत् पत्न्या सह धर्मः, तस्य सा आत्मा; रामः आत्मवत् सीतां रक्षिष्यति, पृथिवीं च।" "यदि वैदेही रामसहितं वनं गच्छति, तर्हि वयं अपि तत्र गच्छामः; यदि अयं पुरी त्यज्यते।" "यत्र यत्र राघवः सीतया सह गच्छति, तत्र तत्र रक्षिणः, जनाः, नगरं, राज्यं च अनुगच्छन्ति।" "भरतः शत्रुघ्नसहितः चीरधारी, ज्येष्ठं भ्रातरं काकुत्स्थं अनुगम्य, वने वत्स्यति।" "पृथिवी जनशून्या स्यात्, वृक्षैः एव अवशिष्टा; त्वं एकाकिनी राज्यं करिष्यसि, जनहितविरोधिनि।" "यत्र रामः नास्ति, तत्र राज्यं नास्ति; यत्र रामः वसति, तत् एव राज्यं भविष्यति।" "भरतः न तेन राज्यं इच्छति, न तव पुत्रत्वेन वसति, यदि सः नृपस्य एव पुत्रः।" "त्वं भूमिं व्योम्नि वा गच्छसि, सः पित्र्यं धर्मं न अतिवर्तते।" "त्वया पुत्रस्नेहेन अपकारः कृतः; लोके कोऽपि रामभक्तः नास्ति।" "अद्य त्वं कैकेयि, मृगपक्षिवृक्षादीन् अपि रामं अनुगच्छतः द्रक्ष्यसि।" "राज्ञि, उत्तमानि भूषणानि स्नुषायै ददातु, चीरं अपाकुर्यात्; वसिष्ठः तु तद्वस्त्रं निषिद्धवान्—न दातव्यमिति।" "केकयराजकन्ये, केवलं रामस्य वनवासः तव वरः; सा तु भूषिता राघवेन सह वने वत्स्यति।" "राजकुमारी उत्तमान् यानयान् सेवकांश्च गृहीत्वा गच्छतु; सा तव वरदानेन निबद्धा नास्ति।" एवं अष्टत्रिंशत्तमं सर्गं शृणु। सा तु रक्षिता अपि, अचिरं चीरं समाविश्य, सर्वे जनाः उच्चैरुवाचुः—"धिक् तव दशरथ!" इति। तेन जनारवेन संतप्तः राजा, जीवने धर्मे च कीर्तौ च विश्वासं नष्टवान्। इक्ष्वाकुवंशजः राजा दीर्घं निश्वस्य भार्यां प्रति उवाच—"कैकेयि, सीता कुशाचीरं न धारयेत्।" "सा कोमला, यौवना, सदा सुखानुरक्ता; गुरुणा यथार्थं उक्तं—वनवासाय न योग्येति।" "सा कस्यापि न किमपि करोति, धर्मपत्नी, जनसमूहे स्थित्वा चीरधारिणी, मूढेव वर्तते, यथा परिव्राजिका।" "जनकात्मजा चीरं त्यजतु; मया कदापि एतादृशः प्रतिज्ञा न कृताऽस्ति। सा यथेष्टं भूषणानि गृहीत्वा वनं गच्छतु।