यः कश्चन उत्तमं गजं दत्त्वा तस्य वेष्टनं मनसि निधाय तिष्ठति, तस्य तु तं गजम् एव विसृज्य रज्जुसंबन्धस्य किम् उपयोगः? एवं धर्मात्मन्, हे लोकनाथ, मम सैन्यस्य किम् प्रयोजनम्? सर्वे स्वगृहं प्रत्येतु; केवलं वल्कलानि एव मम आनयन्तु। अहं वनवासाय गच्छन् कुदालं कपालं च आनयन्तु, चतुर्दश वर्षाणि हि मया वने वासः कर्तव्यः। ततः कैकेयी सा, निर्लज्जा जनसमक्षं, स्वयं एव राघवाय वल्कलानि आनयत्—“इदानीं एतानि धारय” इति। स पुरुषर्षभः रामः कैकेय्या दत्तानि वल्कलानि स्वीकृत्य, स्वसुशोभनं वस्त्रं अपसृज्य, मुनिवद्वस्त्रं धारयामास। तत्र लक्ष्मणः अपि, तानि शोभनानि वस्त्राणि परित्यज्य, पितुः समक्षं तपस्विवस्त्रं धारयामास। सीता तु, पाटवस्त्रधारिणी, वल्कलान्यवलोक्य भीता, यथा जालं दृष्ट्वा मृगी सन्दिग्धा भवति, तथा बभूव। सा जनकनन्दिनी, शुभलक्षणा, कैकेय्याः कुसवस्त्रं नीचैः शिरसा, शोकेन लज्जया च पीडिता, स्वीकृतवती। सा अश्रुपूर्णलोचना, धर्मज्ञा धर्मपत्नी, स्वं पतिं गन्धर्वराजसमं इदं वचनं उवाच—“कथं मुनयः वने वल्कलानि धारयन्ति?” इति। एवं अकुशलास्त्री सा सीता पुनः पुनः मूर्च्छिता। सा एकं वल्कलम् हस्ते गृह्य, कण्ठे स्थापयन्ती, निपुणता-रहितत्वात् लज्जिता तत्र स्थितवती। ततः धर्मात्मा रामः शीघ्रं तस्याः समीपं गत्वा, सीतायाः पाटवस्त्रस्य उपरि स्वयम् एव वल्कलं योजयामास। रामेण सीतायाः वल्कलधारणं दृष्ट्वा, अन्तःपुरनारीणां नेत्रेभ्यः अश्रूणि प्रवव्रुशुः। तानि स्त्रियः, रामं तेजस्विनं उपगम्य, पूर्णं शरणं प्रपन्नाः, इदं वचनं ऊचुः—“वत्स, एषा महाभागा वनवासाय न योग्यते। पित्रा आज्ञापितः त्वं एकाकी वने गच्छ; अस्माकं तु एतस्याः दर्शनं सिध्यतु। लक्ष्मणेन सह वनं गच्छ; एषा पुण्यश्लोका तपस्विव वने वसतु न अर्हति। एकं वरं ददातु—वैदेही, या तेजस्विनी, अस्मिन्नेव स्थातुं अर्हति; त्वं धर्मनिष्ठः सन् स्वयम् अपि स्थातुं इच्छसि न।“ एवं तासां वचनानि श्रुत्वा, दशरथात्मजः रामः, सीतायाः सदृशगुणायाः, वल्कलं यथावत् धारयामास। सा वल्कलधारिणी सीता, राजपुरोहितः, अश्रुपूर्णलोचनः, ताम् अवारयत्, कैकेयीं च इदं वचनं अब्रवीत्—“अतिक्रान्तमिदं, दुष्टचेतः कैकेयि! कुलपांसनि, राजा मोहयित्वा धर्मं न आचरसि। सीता, साध्वी न वर्तते, वनं न गन्तव्या; सा रामस्य धर्मं अत्र एव सेवेत। सर्वेषां दाराः आत्मा एव; आत्मवत् एव रामः पृथिवीं रक्षिष्यति। यदि वैदेही रामसहितं वनं यास्यति, वयं अपि तान् अनुगच्छेम, यदि नगरी परित्यज्यते। यत्र राघवः स्वपत्नीया सह यास्यति, तत्र रक्षिणः, प्रजाः, राज्यं, पुरी, परिचारकाः अपि यास्यन्ति। भरतः शत्रुघ्नेन सह वल्कलधारी, ज्येष्ठं भ्रातरं काकुत्स्थं अनुगम्य, वने वत्स्यति। पृथिवी शून्या, केवलं वृक्षशेषा, तदा त्वं एकाकिनी, जनहितविरुद्धा, राज्यं करिष्यसि। यत्र रामः नास्ति, तत्र राज्यं नास्ति; यत्र सः वसति, तत् एव राज्यं भविष्यति। भरतः तु पितुः अननुज्ञातं राज्यं न इच्छति, न च तव पुत्रत्वेन वसति, यदि सः राजपुत्रः। पृथिव्याः व्योम्नः वा यास्यसि, धर्मं जानन् सः अन्यथा न करिष्यति। त्वया पुत्रकाम्यया पुत्रे दुष्कृतं कृतम्; लोके कोऽपि रामभक्तः नास्ति। अद्यैव मृगाः, पशवः, विहगाः, वृक्षाः च रामं गच्छन्तं पश्यिष्यसि। ततः राज्ञि, उत्तमानि भूषणानि स्नुषायै ददातु; वल्कलं तु विसृज्य, वसिष्ठः तस्याः वल्कलधारणं निषिद्धवान्। केवलं रामस्य वने वासः त्वया निश्चितः; सा तु सदा भूषिता राघवेण सह वने वसति। सा राजकन्या उत्तमयानैः सेवकैः च, विविधवस्त्रैः भूषिताः, वने गच्छतु; तव वरदानं न बाधते।“ एवं अध्यायाष्टत्रिंशत्तमं शृणु। सा सीता, रक्ष्यमाणा अपि, इव अनाथा, वल्कलम धारयन्ती, सर्वैः जनैः “हन्त दशरथ!” इति शब्दः अभवत्। तेन शब्देन संतप्तः राजा जीविते, धर्मे, कीर्तौ च विश्वासं न अलभत। स इक्ष्वाकुवंशजः राजा दीर्घं निश्वस्य, स्वभार्यां अब्रवीत्—“कैकेयि, सीता कुशवस्त्रं न धारयेत्। सा कोमला, युवती, सदा सुखभोगिनी; मम गुरुणा यथार्थं उक्तम्—वनवासाय न योग्यते। सा, तपस्विनीनाम् अपि कन्या, कस्यचित् कार्यं न करोति; जनसमूहे स्थित्वा, वल्कलधारिणी, मूढेव, परिव्राजिकेव, दृश्यते।