सर्वे मन्त्रिणः सभायां समागताः सन्तः राघवे दोषमपि न पश्यन्ति, यथा चन्द्रे कल्मषं न दृश्यते तथा तस्य नरकपतनं दुर्लभमिति मन्यन्ते। अथ राज्ञ्याः समीपे, यदि त्वं राघवे किंचित् दोषं पश्यसि चेत्, तत्त्वतः वद; ततः रामस्य वनवासः भविष्यति। निर्दोषं धर्मनिष्ठं च त्यक्त्वा, स्वयमिन्द्रस्यापि तेजः नश्येत्, धर्मविरोधात्। अत एव, हे शुभे राज्ञि, त्वया रामस्य सौभाग्यनाशनं पर्याप्तम्; त्वमपि जनस्य निन्दायाः स्वयं रक्षां कुरु। एवं सिद्धार्थस्य वचनं श्रुत्वा, शोकसम्भ्रान्तया कण्ठेन राजा दशरथः कैकेयीं प्रति दुःखितः वाक्यमब्रवीत्—"त्वं हितायोक्तं वचनं न शृणोषि, यद्यपि तद् कठोरमिव दृश्यते; न चात्मनः न च मम यद् हितं तद् जानासि। त्वं क्रूरमार्गमाश्रित्य साध्वाचारात् च्युतासि। अद्याहं रामं अनुगमिष्यामि, राज्यं सुखं धनं च परित्यज्य; त्वं च भरतश्च सर्वैः राजपुरुषैः सह यथेष्टं राज्यं भोक्तुमर्हथः।" एवं तु तत्रैव श्रीमद्रामायणे अयोध्याकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः प्रारभते। मन्त्रिणः वचनं श्रुत्वा, रामः नम्रतया पितरं दशरथं प्रति इदं वाक्यमुवाच—"राजन्, सुखानि परित्यज्य वनं गमिष्यामि, वन्येन च वर्तिष्ये; तत्र मम किं पृष्ठ्यावश्यकम्? सर्वेषां बन्धूनां त्यागे कः प्रयोजनम्? यः श्रेष्ठं गजं दत्त्वा तद्विवरं चिन्तयति, तस्य रज्जोः बन्धनस्य किमर्थम्? तस्मात्, धर्मज्ञ श्रेष्ठ, मम सैन्यस्य किं प्रयोजनम्? सर्वे निवर्तन्ताम्; केवलं वाल्कलं मे आनयन्तु। कुदालं च कपालं च आनयन्तु, यतः चतुर्दशवर्षाणि मया वने वासः कर्तव्यः।" ततः कैकेयी, निर्लज्जया सर्वेषां मध्ये, वाल्कलानि रामाय दत्त्वा उवाच—"इदानीं एतानि धारय।" स तु पुरुषव्याघ्रः कैकेय्या दत्तानि वाल्कलानि गृहित्वा, स्ववस्त्राणि परित्यज्य, तपस्विवेशं समासादयत्। लक्ष्मणोऽपि तत्रैव, पितरं पुरतः, स्ववस्त्राणि परित्यज्य, वाल्कलं धारयामास। सीता तु, पीतांबरधारिणी, तानि वाल्कलानि दृष्ट्वा भयात् कम्पमाना, मृगीव जालदर्शनात्, तत्र स्थित्वा लज्जया नतमुखी वाल्कलं कैकेय्याः गृह्णाति। अश्रुपूर्णलोचना सा धर्मनिष्ठा जानकी, पतिं प्रति, गन्धर्वराजसमं, दुःखिता इदं वचनमब्रवीत्—"कथं मुनयः वने एवमिदं वाल्कलं धारयन्ति?" इति, साध्व्याचार्यविज्ञानरहिता सा पुनः पुनः मूर्च्छिता। सा एकं वाल्कलखण्डं हस्ते गृहत्वा, कण्ठे स्थापयन्ती तत्रैव लज्जिता स्थितवती। ततः धर्मात्मा रामः शीघ्रं तत्रागत्य, सीतायाः पीतांबरस्योपरि स्वयमेव वाल्कलं योजयामास। तद् दृश्य, रामेण सीतायाः उत्तमं वाल्कलं योजितं, अन्तःपुरनार्यः अश्रुपातं चक्रुः। ताः सर्वथा रामं तेजस्विनं प्रार्थयन्त्यः ऊचुः—"वत्स, एषा महाभागा वनवासाय न योग्यते। पितुः आदेशेन त्वं वने गच्छसि; अस्माकं तस्याः दर्शनं सिध्यतु। लक्ष्मणेन सह वने गच्छ, एषा तु वने तपस्विव न वसतु। वत्स, अस्माकं प्रार्थनां स्वीकुरुष्व; सीता यत्रास्तु, त्वं धर्मनिष्ठः स्वयमपि गन्तुम् इच्छसि।" एवं तासां वचनं श्रुत्वा, रामः सीतायाः वाल्कलं योजयामास। तदा राजपुरोहितः, अश्रुपूर्णलोचनः, सीतां निरोद्धुम् आरब्धवान्, कैकेयीं चेदम् अब्रवीत्—"दुष्टे कैकेयि, कुलपांशु, त्वं राजानं मोहयित्वा धर्ममार्गं न पालयसि। सीता, साध्व्याचार्यविहीना, वने न गन्तव्या; अत्र रामस्य यथोचितं धर्मं करिष्यति। सर्वेषां पत्न्यः स्वात्मन एव; तस्मात् रामः आत्मनं इव सीतां संरक्ष्य पृथिवीं पालयिष्यति। यदि वैदेही रामेण सह वनं गच्छति, वयं अपि ताननुगमिष्यामः, यदि अयोध्यां परित्यज्यते।" राघवः यत्र यत्र गच्छति, तत्र तत्र रक्षिणः, जनाः, राज्यं, पुरी, परिचारकाः च गमिष्यन्ति। भरतः शत्रुघ्नेन सह वाल्कलधारी, ज्येष्ठं भ्रातरं ककुत्स्थं अनुगम्य वने वत्स्यति। तदा पृथिवी जनशून्या, केवलं वृक्षैः पूरिता, त्वमेव, जनहितविरोधिनी, राज्यं कर्तुमर्हसि। यत्र रामो न राजा, तत्र राज्यं नास्ति; यत्र रामो वसति, स एव वनप्रदेशः राज्यं भविष्यति। भरतः पितुः अननुज्ञातं राज्यं न इच्छति, न च त्वया सह पुत्रवत् वसitum इच्छति, यदि स राजा जातः। पृथिव्यां व्योम्नि वा स्थित्वापि, पूर्वाचार्यं जानन्, स अन्यथा न करिष्यति। एवं त्वया, पुत्रस्नेहेन, पुत्रस्यापि अहितं कृतम्; अस्मिन्लोके न कोऽपि अस्ति यो रामे अननुरक्तः।