ततः सिद्धार्थो नाम वृद्धो मन्त्रिणां श्रेष्ठः, शुद्धः सर्वसम्मतः च, तत्र राज्ञः समीपे कैकेयीं प्रति इदं मधुरं वचनं उवाच। असमञ्जः नाम सगरपुत्रः, क्रीडन् मार्गे बालान् गृह्णाति स्म, तान् च सरयूतीरं समानीय जलमध्ये क्षिपन्, तेन दुष्कर्मणा प्रमोदं लभते स्म। तद्विदित्वा सर्वे नगरवासिनः क्रुद्धाः राजानं ऊचुः—“राज्यवर्धन! असमञ्जं वा अस्मान् वा वृणुष्व।” तदा राजा तान् पप्रच्छ—“कस्मात् भवतः भीतः?” इति। तदनन्तरं प्रजाजनः राज्ञा पृष्टाः इदं वचनं ऊचुः—“क्रीडन् असमञ्जः अस्माकं बालान्, येषां चित्तानि अनवस्थितानि, मूढभावात् सरयूतीरे क्षिपन्, तस्मिन् प्रमोदं लभते।” राजा प्रजाजनस्य वचनं श्रुत्वा, स्वस्य पुत्रं अनगः अपि सन्, तान् तुष्टुम् इच्छन्, परित्यक्तवान्। तं शीघ्रं भार्यया सह अनुचरैः सह च रथमारोप्य, पितुः आज्ञया चिरकालं निर्वासयामास—“यावज्जीवं निर्वासे वसतु” इति। स च कुदारकुशकपालं गृहीत्वा, पर्वतान्तराणि विचरामास, सर्वदिशं भ्रमन्, पापकर्मकृत् इव। एवं धर्मात्मा सगरो राजा पुत्रं न परित्यक्तवान्; किम् अपराधं रामः अकरोत्, येन स एवमवरोध्यते? न वयं राघवस्य दोषं पश्यामः; तस्य नरकगमनं चन्द्रस्य कल्मषवत् असम्भाव्यं। यदि त्वं, राज्ञि, राघवे दोषं पश्यसि, तदा तत्त्वेन वद—अथ रामस्य निर्वासनं भविष्यति। निर्दोषं धर्मनिष्ठं च परित्यज्य, इन्द्रस्य अपि तेजः नश्येत्, धर्मविरोधात्। पर्याप्तं, राज्ञि, रामस्य सौभाग्यनाशनं त्वया; त्वं अपि लोकनिन्दायाः रक्षणं कुरु, शुभे। सिद्धार्थस्य वचनं श्रुत्वा, राजा दुःखशोकविह्वलः, क्लान्तया वाचा कैकेयीं इदं उवाच—“हितार्थं उक्तं वचनं त्वं न इच्छसि श्रोतुम्, यद्यपि तद् कठोरं प्रतीतं; न हि त्वं मम स्वस्य वा हितं जानासि। क्रूरमार्गं प्रवृत्ता, साधुमार्गात् अपसृता असि। अद्य अहम् रामं अनुगमिष्यामि, राज्यं सुखं धनं च परित्यज्य; त्वम् भरतेन सह, सर्वैः च राजपुरुषैः, यथेष्टं दीर्घकालं राज्यं भोक्तुम् अर्हसि।” एवं पुण्ये वाल्मीकिरामायणे, अयोध्याकाण्डे, सप्तत्रिंशः सर्गः आरभ्यते। ततः मन्त्रिणः वचनं श्रुत्वा, रामः दीनया विनययुक्तया च वाचा दशरथं इदं उवाच—“राजन्, यदा अहम् सुखानि परित्यज्य, वनं वन्येन जीविष्यामि, तदा किं मे अनुयात्रया? सर्वसङ्गान् परित्यज्य, किम् अनुयात्रा आवश्यकम्? यः उत्तमं गजं दत्त्वा, तस्य शिबिरे मनः स्थापयति, तस्य यदा गजः त्यक्तः, तदा रज्जुसंयोगस्य का आवश्यकता? तस्मात्, धर्मज्ञ, राजन्, सेना मे किम् प्रयोजनम्? सर्वे प्रतिनिवर्तन्तां; केवलं वाल्कलानि मे आनयन्तु। कुदारं कपालं च आनयन्तु, यतः अहम् चतुर्दशवर्षाणि वने वत्स्ये। तदा कैकेयी अपि, निर्लज्जा, जनसमक्षे, वाल्कलानि राघवाय आनयित्वा, ‘एतानि धारय’ इति उवाच। स तु पुरुषर्षभः, कैकेय्याः हस्तात् वाल्कलानि गृहित्वा, स्वं शुभवस्त्रं त्यक्त्वा, वाल्कलधारी अभवत्। तत्र लक्ष्मणः अपि, स्वं शोभनं वसनं त्यक्त्वा, पितुः पुरतः तपस्विवेषं धारयामास। सीता तु, शुभवस्त्रधारिणी, वाल्कलदर्शनात् भीता, यथा मृगी पाशदर्शनात्, तथैव सञ्जाता। सा जनकात्मजा, शुभलक्षणा, लज्जिता, अधोमुखी, कैकेय्याः हस्तात् कुशाचीरं गृहित्वा, दुःखिता च। सा अश्रुपूर्णलोचना, धर्मज्ञा, पतिं गन्धर्वराजोपमं इदं वचनं उवाच—“कथं मुनयः वने वसन्तः एतादृशानि वाल्कलानि धारयन्ति?” इति, निपुणा न सती, बारं बारं मुमोह। एकं वाल्कलं हस्ते स्थापयित्वा, ग्रीवायां निधाय, अप्रगल्भा, लज्जिता, स्थिता जनकात्मजा। तदा धर्मात्मा रामः शीघ्रं सीतायाः समीपं गत्वा, स्वयं तस्याः शुभे वस्त्रे वाल्कलानि बध्नाति स्म। रामं सीतायाः उत्तमं वाल्कलं बध्नन्तं दृष्ट्वा, अन्तःपुरस्थ्रियः अश्रूणि मुमुचुः। ताः सर्वाश्रिताः, तेजस्विनं रामं प्रति ऊचुः—“वत्स, एषा पुण्यलक्षणा स्त्री वनवासाय योग्याऽन्याऽस्ति। पितुः आज्ञया त्वं काननं गच्छसि; तस्याः दर्शनं नः सिध्यतु, प्रभो। लक्ष्मणेन सह, वत्स, काननं गच्छ; एषा पुण्यश्लक्ष्णा वनवासाय योग्याऽन्याऽस्ति। एषा नः प्रार्थना—सीता दिव्यरूपिणी अत्र स्थातुं अर्हति; धर्मनिष्ठ त्वं अपि स्थातुं न इच्छसि। एवं तासां वचनं श्रुत्वा, दशरथात्मजः रामः, सीतायाः सदृशं वाल्कलं बध्नाति स्म। तस्याः वाल्कलधारणे कृतवत्यां, राजपुरोहितः वृद्धः, अश्रुपूर्णलोचनः, सीतां निरुद्ध्य कैकेयीं प्रति इदं वचनं उवाच—“अतिक्रान्तं त्वया, दुष्टचित्ते कैकेयि, कुलपांसनि; राजानं मोहयित्वा, धर्मं न जानासि। सीता, यथोचितं आचरणं न कृत्वा, वने गन्तुं न अर्हति, राज्ञि; सीता अत्र रामस्य धर्मानुसारं कर्तव्यानि करिष्यति।