तस्य राज्ञः चारित्र्यशालिनः चतुर्दशरथस्य, अनन्तवीर्यसम्पन्नाः चत्वारः पुत्राः भविष्यन्ति, ये वंशं स्थापयन्ति, सर्वेषां प्राणिनां मध्ये प्रसिद्धाः च भविष्यन्ति। तस्मात् नरशार्दूल, त्वं स्वयम् यथायोग्यं सत्कारं कृत्वा, महाभाग, सेनया रथैः च सह गन्तव्यः। सुमन्त्रस्य वचनं श्रुत्वा दशरथः सन्तुष्टः अभवत्; वसिष्ठेन सह मन्त्रयित्वा, सारथिनः भाषणं श्रुत्वा, सान्तःपुरैः मन्त्रिभिः सह, यत्र स ब्राह्मणः आसीत्, तत्र शनैः वनानि, नदीः च लङ्घयन् प्रस्थितः। सः यत्र स महर्षिः आसीत्, तत्र उपगच्छन्, श्रेष्ठं ब्राह्मणं रोमपदस्य समीपस्थं दृष्ट्वा, दशरथः ऋषिपुत्रं अग्निवर्णं ददर्श; तदा राजा तं विशेषतः यथायोग्यं सत्कारं अकरोत्। तस्य मित्रभावेन रोमपदः, आन्तरिकसन्तोषेण, तस्मै बुधाय ऋषिपुत्राय सर्वं निवेदयामास। सः मित्रत्वेन, स्नेहबन्धनैः च सत्कृतः, तेन उत्तमपुरुषः तत्र सुखेन अवतस्थत्। सप्त वा अष्ट दिनानन्तरं, राजा राजानं उक्तवान्— "नराधिप, शान्ता, तव कन्या, स्वपत्न्या सह अत्र अस्ति।" "सा मम नगरं गच्छतु, महत् कार्यं प्राप्तम्," इति राजा अनुमोद्यान्, तस्मै वाच्याय प्रस्थानं प्रतिज्ञाय। सः ब्राह्मणं उक्तवान्— "स्वपत्नीया सह गच्छ," ऋषिपुत्रः प्रतिज्ञाय, राजानं उक्तवान्— "एवमस्तु।" राज्ञा अनुमतिः लब्ध्वा, सः स्वपत्नीया सह निर्गतः; उभौ स्नेहात् अञ्जलिं कृत्वा, परस्परं आलिङ्गितवन्तौ। दशरथः बलवान् रोमपदः च हर्षितौ; तदा मित्रं विसृज्य, रघुवंशसम्भवः राजा प्रस्थितः। सः शीघ्रदूतान् नगरवासिषु प्रेषितवान्— "सर्वं नगरं शीघ्रं शोभायमानं भूत्वा अलङ्क्रियताम्।" गन्धद्रव्यैः सिक्तं, ध्वजैः अलङ्कृतं, स्वच्छं च कर्तव्यम्; ततः हृष्टाः नागरिकाः, राज्ञः आगमनं श्रुत्वा, हर्षिताः अभवन्। राज्ञः आज्ञया सर्वं तदा कृतवन्तः; ततः राजा शोभितं नगरं प्रविष्टवान्। शङ्खनिनादैः, मृदङ्गध्वनिभिः, ब्राह्मणश्रेष्ठं पुरतः नयन्तः; तदा सर्वे नागरिकाः तं ब्राह्मणं दृष्ट्वा महतः हर्षम् अनुभूतवन्तः। राज्ञा इन्द्रबलसम्पन्नेन सत्कृतः, सः यथा कश्यपः शक्रेण स्वर्गे नीयते, तथा नीतः। अन्तःपुरं प्रविश्य, शास्त्रानुसारं पूजनं कृत्वा, राजा तं ब्राह्मणं आनयित्वा आत्मानं सिद्धं मन्यते स्म। सर्वान्तःपुरं शान्तं दृष्ट्वा, आगतम् अपि, विशालाक्षी रानी पत्या सह हर्षं सुखं च अनुभवति स्म। तैः स्त्रीभिः तथा राज्ञा विशिष्टं सत्कृत्या, सा ब्राह्मणेन सह किञ्चित्कालं सुखेन तत्र वासं कृतवती। इदानीं श्रीवाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे द्वादशः सर्गः श्रूयताम्। ततः बहूनां कालानां अनन्तरं, रम्ये ऋतौ वसन्ते आगते, राजा यज्ञं कर्तुम् इच्छति स्म। ततः दिव्यतेजसः ब्राह्मणं प्रणम्य, सः सन्ततिप्राप्त्यर्थं वंशवृद्ध्यर्थं यज्ञं कर्तुम् याचितवान्। ब्राह्मणः "एवमस्तु" इति उक्त्वा, भूमिपतिं उवाच— "सर्वं यज्ञसम्भारं सज्जीकरोतु, अश्वः च मोच्यताम्।" "सारयूः उत्तरतटे यज्ञवाटिका सज्जीकरोतु।" ततः राजा वेदविदः ब्राह्मणान् उवाच। "सुमन्त्र, शीघ्रं वेदविदः यज्ञकर्तृन् आह्वय— सुयज्ञ, वामदेव, जाबालि, काश्यप।" "वंशपुरोहितं वसिष्ठं, अन्यान् उत्तमब्राह्मणान् च।" ततः सुमन्त्रः शीघ्रगामी, तान् सर्वान् ब्राह्मणान् शीघ्रं आनयत्। तान् वेदविदः ब्राह्मणान् आनयित्वा, धर्मात्मा दशरथः तान् सत्कृत्य, सौम्यं धर्मयुक्तं यथार्हं वाक्यम् उवाच— "मम पुत्राभावे दुःखितस्य, न किञ्चित् सुखम्।" "पुत्रार्थं अश्वमेधयज्ञं कर्तुम् इच्छामि, एष मे अभिप्रायः।" "ऋषिपुत्रस्य प्रभावेन मम अभिलषितं सम्पादयिष्यामि।" तानि वचनानि ब्राह्मणाः प्रशशंसुः— "साधु उक्तम्।" सर्वे ब्राह्मणाः वसिष्ठपुरस्कृताः, ऋष्यशृङ्गपुरस्कृताः, राज्ञः वचनं प्रत्युवाचुः। "निश्चयेन चत्वारः अनन्तवीर्यसम्पन्नाः पुत्राः तव भविष्यन्ति, यतः धर्मयुक्तः पुत्रकामः अभिलाषः तव उत्पन्नः।" ततः राजा द्विजवचनं श्रुत्वा हृष्टः, मन्त्रिभिः सह शुभं वाक्यं उल्लिख्य उवाच— "वृद्धजनानां आज्ञया शीघ्रं यज्ञसम्भारः सज्जीकरोतु; अश्वः समर्थस्य निरीक्षकस्य, गुरुणा सह मोच्यताम्।" "सारयूः उत्तरतटे यज्ञवाटिका सज्जीकरोतु; शान्तिकर्म यथाविधि विधिपूर्वकं कुर्यात्।" "एष यज्ञः पृथिव्यां कस्यापि राज्ञः कर्तुं शक्यः; अत्र यज्ञे किञ्चित् दोषः न भवेत्।" "विद्वांसः ब्रह्मराक्षसाः दोषान् अन्वेषन्ति; यदि यज्ञः विधिहीनः, तत्कर्ता क्षणात् विनश्यति।" "तस्मात् एष यज्ञः मम पूर्णविधिना सम्पूर्णः क्रियताम्; कुशलाः कर्मकर्तारः सर्वं यथायोग्यं व्यवस्थितुम्।" एवं दशरथस्य पुत्रकामना, ऋष्यशृङ्गस्य आगमनः, नगरस्य शोभायोजनम्, ब्राह्मणानां सत्कारः, अश्वमेधयज्ञस्य विधिपूर्वकं आरम्भः च, शास्त्रानुसारं, धर्मयुक्तं, सर्वेषां सन्तोषं च, एकीकृतं कथायाम् प्रकटितम्।