राजा दशरथः कीर्तिं इच्छन्, कृताञ्जलिः धर्मज्ञं ब्राह्मणश्रेष्ठं ऋष्यशृङ्गं चयितुम् उद्यतः अभवत्। स पुरुषश्रेष्ठः, यज्ञस्य, पुत्रोत्पत्तेः, स्वर्गस्य चार्थाय, तस्माद् ब्राह्मणश्रेष्ठात् मनसि स्थितं प्रयोजनं प्राप्स्यति। तस्मिन्नेव, तस्य चत्वारः पुत्राः अनन्तवीर्याः भविष्यन्ति, ये वंशं स्थापयन्ति, सर्वेषु भूतेषु कीर्तिम् आप्स्यन्ति। तस्मात्, नरसिंह, त्वं स्वयम् यथायोग्यं सत्कारं कृत्वा, महराजन्, सैन्येन रथैः सह गन्तव्यं। सुमन्त्रस्य वचः श्रुत्वा दशरथः हर्षितः अभवत्; वसिष्ठेण मन्त्रयित्वा, सारथिवचनम् अपि श्रुत्वा। सः अन्तःपुरजनैः मन्त्रिभिः च सह, यत्र सः ब्राह्मणः स्थितः, तत्र वनानि नद्यः च शनैः गच्छन् प्रस्थितः। सः यत्र सः महर्षिः, रोमपादस्य समीपस्थः ब्राह्मणश्रेष्ठः, तत्र आगच्छत्। दशरथः तेजस्विनं ऋष्यशृङ्गपुत्रं दृष्ट्वा, तं विशेषतः यथायोग्यं सत्कारम् अकरोत्। तस्य मित्रत्वात्, रोमपदः, हर्षपूर्णः, ऋष्यशृङ्गपुत्रं सर्वं निवेदितवान्। सः मित्रस्नेहबन्धनैः सत्कृत्य, सः पुरुषश्रेष्ठः तत्र सुखेन स्थितः। सप्ताहसप्तम्यां वा अष्टम्यां वा दिवसे, राजा रोमपदं उवाच—"नरसिंह, शान्ता, तव कन्या, स्वपत्येन सह अत्र अस्ति।" "साऽपि मम नगरं गच्छतु, महत् कार्यम् उपस्थितम्।" राजा तद् अनुमोद्य, ऋष्यशृङ्गं प्रेषयितुं प्रतिज्ञातवान्। तं ब्राह्मणं उवाच—"स्वपत्नी सह गच्छ।" ऋष्यशृङ्गः प्रतिज्ञाय, "एवम्" इति राजानम् उक्तवान्। राजा अनुमतिः दत्त्वा, सः पत्न्या सह निर्गतः; उभौ स्नेहात् कृताञ्जलौ परस्परं आलिङ्गितवन्तौ। दशरथः महाबलः रोमपदः च हर्षितौ; मित्रं विसृज्य, रघुवंशजः प्रस्थितः। सः शीघ्रदूतान् नगरवासिषु प्रेषितवान्—"सम्पूर्णं नगरं शीघ्रं शोभायुक्तं भूत्वा अलङ्क्रियताम्।" सुगन्धितं, सिक्तं, शुद्धं, पताकाभिः अलङ्कृतं कुर्यात्। तद् राजा आगच्छति इति श्रुत्वा, नगरवासिनः हृष्टाः अभवन्। तद् समये, यथाज्ञं सर्वं कृतवन्तः; ततः राजा शोभितनगरं प्रविष्टवान्। शङ्खध्वनिभिः, मृदङ्गनादैः च अग्रे ब्राह्मणश्रेष्ठं नयन्ति; तदा सर्वे नगरवासिनः तं ब्राह्मणं दृष्ट्वा महतीं प्रीतिं प्राप्नुवन्। राजा इन्द्रबलसम्पन्नः तं सत्कृत्य, यथा इन्द्रः कश्यपं स्वर्गे आनयति, तथा तं ब्राह्मणं अन्तःपुरे आनयत्। अन्तःपुरे विधिवत् शास्त्रानुसारं पूजां कृत्वा, राजा तं आनयित्वा आत्मनं सिद्धं मन्यते। सर्वे अन्तःपुरवेशाः शान्ताः दृष्ट्वा, विशालाक्षी रानी पतिसंयुक्ता हर्षं सुखं च अनुभवति। सती स्त्रीभिः, विशेषतः राज्ञा सत्कृता, ब्राह्मणेन सह किञ्चित्कालं सुखेन तत्र स्थितवती। एतस्मात् अनन्तरं, श्रीवाल्मीकि रामायणे बालकाण्डे द्वादशः सर्गः आरभ्यते। तत्र, कालातिवाहेन, वसन्तसमये, राजा दशरथः यज्ञं कर्तुम् इच्छति स्म। सः दिव्यतेजसं ब्राह्मणं प्रणम्य, पुत्रार्थं वंशस्य स्थापनार्थं यज्ञं कर्तुम् याचितवान्। ब्राह्मणः "एवम्" इति उक्त्वा, भूमिपतिम् उवाच—"सर्वं यज्ञारम्भं कुर्यात्, अश्वः मोक्तव्यः।" "सारयूनद्याः उत्तरतीरे यज्ञभूमिः सज्जा क्रियताम्।" ततः राजा वेदविद् ब्राह्मणान् उवाच—"सुमन्त्र, शीघ्रं वेदज्ञानेषु यज्ञकर्तृभ्यः आह्वानं कुरु—सुविज्ञः, वामदेवः, जाबालिः, कश्यपः।" "वंशपुरोहितः वसिष्ठः, अन्ये च ब्राह्मणश्रेष्ठाः आह्वयन्तु।" सुमन्त्रः शीघ्रं गत्वा, वेदज्ञानेषु ब्राह्मणान् आनयत्; ततः धर्मात्मा दशरथः तान् सत्कृतवान्। सः मधुरं धर्मयुक्तं हितं वचनम् उवाच—"मम पुत्राभावेन दुःखितस्य सुखं नास्ति।" "पुत्रार्थं अश्वमेधयज्ञं कर्तुम् इच्छामि; तत् मम संकल्पः। तस्मात् अश्वमेधयज्ञं आरब्धुम् इच्छामि।" "ऋष्यशृङ्गपुत्रस्य प्रभावेन अहम् अपि इच्छितं प्राप्तुम् शक्न्यामि।" ब्राह्मणाः तानि वचनानि प्रशंस्य "साधु" इति उक्तवन्तः। सर्वे ब्राह्मणाः वसिष्ठप्रधानाः, ऋष्यशृङ्गपूर्वकाः, राजवचनं प्रत्युवाचुः—"निश्चितं, त्वं चत्वारः अनन्तवीर्याः पुत्राः लप्स्यसि, यतः पुत्रकामना धर्मतः अभूत्।" ततः राजा द्विजवचनं श्रुत्वा हृष्टः, मन्त्रिभिः सह शुभं वचनं उवाच—"वृद्धाज्ञया शीघ्रं यज्ञारम्भः मम क्रियताम्; अश्वः योग्येन अध्यक्षेण, गुरुणा सह मोक्तव्यः।" "सारयूनद्याः उत्तरतीरे यज्ञभूमिः संप्रयुक्ता क्रियताम्; शान्तिकर्माणि विधिवत् क्रियताम्।" "एष यज्ञः भूमिपतिभिः कर्तुं शक्यः; अत्र उत्तमयज्ञे किञ्चित् दोषः न भवेत्।" एवं दशरथः ब्राह्मणैः सह, ऋष्यशृङ्गस्य नेतृत्वे, अश्वमेधयज्ञस्य आरम्भाय सर्वं विधिवत् कर्तुम् आरब्धवान्।