राजा दशरथः स्वं धर्मपत्नीं परित्यज्य, तस्य विश्वस्य चराचरस्य अधिपतिः, यया कारणया तं त्यक्तवान्—तस्य केकयीं प्रति सुमन्त्रः समस्ते सभायाम् इदं कथयति। “हे रानी! तव कृत्यम् इह सर्वथा दुःखतरम् अस्ति; त्वां पतिसंहारिणीं, अन्ततः कुलनाशिनीं च मन्ये। त्वया इन्द्रसमं, अजेयम्, पर्वतवत् अचलम्, समुद्रवत् अविचलितम्, तं कृत्यैः क्लिश्यसि। न त्वं स्वं पतिं दशरथं, स्वामीं, उपेक्षय; स्त्रियाः पतिसंकल्पः शतकोटिसुतात् अपि श्रेष्ठः। यथा राज्ञः मृत्ये राज्यं वृद्ध्यनुसारं गच्छति, तथा त्वं इक्ष्वाकुवंशस्य स्वामिनं तस्य उचितं अपहरितुम् इच्छसि। भवतु, तव पुत्रः भरतः राजा भूत्वा पृथिवीं पालयतु; यत्र रामः गच्छति, तत्र वयं गच्छामः। न कश्चित् ब्राह्मणः तव राज्ये वसेत्; त्वं अद्य अधर्मं कर्तुम् इच्छसि। नूनं वयं सर्वे तं मार्गं अनुगच्छामः यं रामः गच्छति, बन्धुभिः, ब्राह्मणैः, साधुभिः परित्यक्तः। किं तव, हे रानी, राज्यलाभे हर्षः, यदा त्वं निन्द्यं कर्म कर्तुम् इच्छसि? आश्चर्यं पश्यामि—पृथिवी तव आचारं दृष्ट्वा त्वरितं न विदार्यते। ब्रह्मर्षीणां भीषणाः, ज्वलन्तः, अद्भुताः दण्डाः, शापाय निर्मिताः, तं रामं वनवासाय प्रेषयन्तं न बाधन्ति। कः आम्रवृक्षं कुल्हारेण छित्वा निम्बवृक्षं पालयेयात्? क्षीरस्यापि सिंचनात्, तस्य स्वादुता न भवति। तव कुलं मातुः सदृशं मन्ये; लोके कथ्यते, निम्बवृक्षात् मधु न प्रवहति। वयं पूर्वं तव मातुः दुष्टभावं श्रुतवन्तः; कश्चित् उपकारकः तव पितरं उत्तमं वरं दत्तवान्। तस्मात् वरात् तव पिता सर्वभूतानां, पशूनां च, भाषां अवगन्तुं शक्तिम् प्राप्तवान्। एकदा जृम्भाशय्यां शयानः, स महात्मा तव पिता, बहूनां प्राणिनां शब्दान् श्रुत्वा पुनः पुनः हास्यं अकरोत्। तत्र तव माता कोपिता, मृत्युपाशं इच्छन्ती, तव पितरं उवाच—‘कथय, हास्यस्य कारणं ज्ञातुम् इच्छामि।’ राजा प्रत्युवाच—‘हे रानी, यदि हास्यस्य कारणं त्वां कथयामि, तत्क्षणात् म्रियेय—नात्र संशयः।’ पुनः तव माता—‘मम न मिथ्या वक्तव्यम्; जीवसि वा म्रियसे वा, कारणं कथय।’ एवम् उक्तः, केकयाधिपः तस्मै सत्यम् उक्तवान्। ततः वरदाता राजा प्रत्युवाच—‘इदं न वक्तव्यम्, हे भूमिपते, मृत्ये वा विनाशे वा।’ तस्य वचनं श्रुत्वा राजा हृष्टचित्तः, तव मातरं त्वरया त्यक्त्वा, कुबेरवत् रममाणः अभवत्। एवं त्वं अपि, दुष्टमार्गानुगता, मोहात्, मिथ्या संकल्पं गृह्णासि, हे पापकर्मदर्शिनि। लोके प्रसिद्धं वचनं इदं सत्यं दृश्यते—‘पिता पुत्रानुगः, माता पुत्र्यनुगः।’ अतः, न एवं कुरु; भूमिपतेन उक्तं स्वीकुरु। पतिसंकल्पे स्थित्वा, लोकस्य आश्रयः भव। पापजनैः प्रेरिता, न स्वामिनं, देवराजसमानं, जगतां धारयितारं, अधर्मे स्थापय। तव निर्दोषः, पद्मनयनः, महात्मा दशरथः, मिथ्या प्रतिज्ञां न करिष्यति, हे रानी। ज्येष्ठः, उदारः, सिद्धः, स्वधर्मरक्षकः, सर्वभूतहितः रामः अभिषिक्तः भवतु। यदि रामः वनं गच्छति, पितरं राजानं परित्यज्य, तव निन्दा लोके व्याप्यते, हे रानी। राघवः राज्यं रक्षतु; त्वं दुःखमुक्ता भव। अस्मिन् पुर्यां राघवात् अन्यः कोऽपि न वसति योग्यः। एवं सुमन्त्रः, मधुरैः च तीक्ष्णैः च वाक्यैः, अञ्जलिं कृत्वा, पुनः केकयीं राजसभायाम् उद्वेजयत्। किन्तु रानी न उद्विग्ना न च दुःखिता, न च तस्य मुखवर्णे परिवर्तनं दृष्टम्। एतस्मिन्नेव काले, श्रीमद् वाल्मीकि-रामायणे, अयोध्याकाण्डे, षट्त्रिंशोऽध्यायः आरभ्यते। तत्र इक्ष्वाकुवंशः, प्रतिज्ञया पीडितः, सुमन्त्रं पुनः अश्रुपूर्णेक्षणः, दीर्घनिःश्वासः, इदं वचनं उवाच। “हे सारथे! सेनां रत्नैः पूर्णां, चारिवर्गयुक्तां, शीघ्रं राघवस्य अनुगमनाय सज्जय। स्त्रीणः रूपजीविकाः, वाग्मिनः, धनाढ्यः, तं राजकुमारं सुशोभितं सेनां अलङ्कुर्युः। ये तस्य आश्रिता, येन सह बलसंपन्नः रमते, तान् बहुविधं दत्त्वा, अत्र स्थापय। मुख्यानि शस्त्राणि, नगरवासिनः, रथाः, वनकुशलाः शिकारिणः, ककुत्स्थं अनुगच्छन्तु। मृगान् गजांश्च हत्वा, मधु वन्यं पिबन्, नानारत्ननदीः दृष्ट्वा, राज्यं न स्मरिष्यति। यत् मम धान्यकोषः अथवा वित्तकोषः, तद् सर्वं रामं अनुगच्छतु, यदा सः काननं एकाकी वसति।” एवं सुमन्त्रः केकयीं यथाक्रमं उपालप्य, दशरथः रामस्य अनुगमनाय सर्वं आयोजनं आज्ञापयत्।