राजा दशरथस्य समीपे रामः विनयपूर्वकं प्रार्थयन् इदं अवदत् — "राजन्, मम मनः महतीषु सुखेषु, स्वप्रियेषु वा, न तथा आकर्ष्यते यथा भवतः आज्ञायाः पालनाय। साधूनां पूज्यं तव आदेशं कर्तुं मम इच्छा, अतः मम कारणेन भवतः दुःखं नश्यतु, दोषरहितः त्वं शान्तिं प्राप्नुहि।" रामः पुनः अवदत् — "अतः, दोषरहितः, अद्य अहम् अविनाशि राज्यं न इच्छामि, न भूमिं सर्वैः भोगैः सह, न अपि मैथिलीम्। तव मिथ्यावचनबन्धनं कृत्वा अहम् किंचित् न वृष्यामि; सत्यम् एव तव व्रतम् अस्तु।" सौम्यः रामः उवाच — "वनवासे फलमूलभोजनं, पर्वतान्, नद्यः, सरांसि च पश्यन्, अद्भुतवृक्षवनं प्रविश्य, अहम् आनन्दं अनुभविष्यामि। त्वं शान्तिं प्राप्नुहि।" एवं राजा दशरथः, आपत्तिभिः दुःखेन च अभिभूतः, पुत्रं आलिङ्ग्य, चेतना-हीनः भूमौ पतितः, स्थिरः अभवत्। ततः समस्ताः महाराजस्य पत्न्यः, कैकेयीं विना, अश्रूणि मुमुचुः; सुमन्त्रः अपि, विलपन्, मूर्चितः अभवत्; सर्वत्र विलापध्वनिः उत्पन्नः। एवं कथे समाप्ताय, शृणु पंचत्रिंशत् सर्गस्य आरम्भम्। ततः राजा दशरथः, आकस्मिकं शिरः कम्पयन्, पुनः पुनः दीर्घश्वासं विसृजन्, हस्तं हस्ते पीडयन्, दन्तैः दन्तान् घर्षयन् अभवत्। तस्य नेत्रे क्रोधात् रक्तवर्णे, सामान्यवर्णं न प्राप्य, कोपवशात् महान् क्लेशः तं गृहीतः। राज्ञः चित्तं निरीक्ष्य, सारथिः सुमन्त्रः, तीक्ष्णैः वचोभिः कैकेयीं हृदयम् कम्पयन् इव अभवत्। सुमन्त्रः, वज्रसदृशैः, अप्रतिमैः, कठोरैः वचोभिः, कैकेयीं सर्वाणि प्राणस्थानि विदारयन् इव उवाच। "यस्याः कृते, राजन्, त्वं स्वां पत्नीं परित्यजसि — स सर्वलोकाधिपः, चराचरस्य स्वामी।" "राज्ञी, तव कृतं अत्र सर्वात् दुःखदं; त्वं पतिहन्त्री, अन्ते कुलनाशिनी च इति मम मतिः।" "त्वया, इन्द्रसमं, अजितं, पर्वतवत् अचलं, समुद्रवत् प्रशान्तं, तं क्लेशं योजयसि।" "पत्युः इच्छा स्त्रीणां कोटि-पुत्रेभ्यः अपि अधिका; अतः, पतिं, उपकारिणं, न अवमन्मः।" "यथा राज्ञः निधनात् राज्यं आयुव्यपक्रमेण वर्तते, तथा त्वं इक्ष्वाकुवंशस्य अधिपतिं तस्य अधिकारात् वञ्चयितुम् इच्छसि।" "भवतु तव पुत्रः भरतः राजा, पृथिवीं पालयतु; वयं यत्र रामः गच्छति, तत्र गच्छामः।" "न ब्राह्मणः तव राज्ये वसेद्; अद्य त्वं धर्मविपरीतं कर्म कर्तुं सज्जा।" "निश्चयेन, रामस्य पथं वयं सर्वे अनुगच्छामः; बन्धुभिः, ब्राह्मणैः, साधुभिः परित्यक्तः सः।" "राज्ञि, राज्यलाभे तव किं सुखं, यदि त्वं निन्द्यं कर्म कर्तुं प्रवृत्ता।" "विचित्रं इदं पश्यामि — तव आचरणं दृष्ट्वा भूमिः त्वरितं न भिद्यते।" "महर्षिणां भीषणं, ज्वलन्तं, अद्भुतं, शापाय निर्मितं दण्डं अपि, रामस्य वनगमनं दृढव्रतायाः अहितं न करोति।" "कः कुलं च्छित्वा आम्रवृक्षं, निम्बवृक्षं पालयेत्? क्षीरसिक्तं अपि निम्बं मधुरं न भवति।" "तव वंशः मातुः सदृशः इति मम मतिः; लोके उक्तिः — निम्बवृक्षात् मधु न प्रवहति।" "पूर्वं श्रुतं तव मातुः दुष्टभावं; कश्चित् उपकारकः तव पितरं उत्तमं वरं दत्तवान्।" "तस्मात् तव पिता सर्वभूतवाणीं ज्ञातुं शक्तिम् प्राप्तवान्।" "शय्यायां जृम्भस्य, तव पिता, बहूनां जीवानां शब्दं श्रुत्वा, पुनः पुनः हास्यं कृतवान्।" "तत्र तव माता, कुपिता, मृत्युपाशं कामयन्ती, पितरं उवाच — 'किमर्थं हास्यं कृतम्?'" "राजा उवाच — 'यदि कारणं कथयामि, तर्हि अहं मृत्युम् प्राप्नुयामि, न संशयः।'" "पुनः तव माता, केकय्याः राज्ञि, उवाच — 'जीवसि वा म्रियसे वा, न मां मोहय।'" "प्रियया एवमुक्तः, केकय्याः राजा, तस्य वरदानं सत्यं अवदत्।" "ततः वरदाता अनुकूलः उवाच — 'एतत् न वक्तव्यम्, मृत्युः वा विनाशः वा आगच्छतु।'" "एवं श्रुत्वा, राजा हृष्टः, मातरं तव त्यक्त्वा, कुबेरवत् सुखं अनुभूतवान्।" "एवं त्वम् अपि, पापमार्गे प्रवृत्ता, मोहात्, मिथ्याव्रतं गृहीत्वा, दुष्टदर्शिनी।" "लोके प्रसिद्धं — 'पिता-पुत्राः, माता-कन्याः'; इदं सत्यम् इव मम दृश्यते।" "एवं न आचर; भूमिपतेः वचनं गृहाण। पत्युः इच्छां पूरय, जनस्य आश्रयः भव।" "पापजनैः प्रेरिता, पत्युः — देवाधिपसमः, जगत्स्थितिकर्ता — धर्मत्यागं मा कार्षीः।" "दोषरहितः तव पति, पद्मनयनः दशरथः, मिथ्यावचनं न करिष्यति, राज्ञि।" "रामः ज्येष्ठः, उदारः, सिद्धः, धर्मरक्षकः, सर्वभूतहितः, राजा अभिषिक्तः भवतु।" "राज्ञि, यदि रामः वनं गच्छति, पितरं त्यजति, तव महान् निन्दा लोके प्रसारितव्या।" "राघवः राज्यं पालयतु; त्वं दुःखमुक्ता भव। राघवः विना अन्यः कः अत्र नगरे योग्यः अस्ति?" एवं सुमन्त्रस्य तीक्ष्णवचनैः सभा कम्पिता, कैकेयीं तिरस्कृत्य, रामस्य धर्मनिष्ठां, दशरथस्य दुःखं, सर्वेषां विलापं च, वनगमनस्य निर्णयः, तव मातुः वृत्तान्तः, सर्वं एकत्र सम्यक् सम्प्राप्तम्।