राजा दशरथः, सत्यबन्धनैः बद्धः, कैकेय्याः प्रेरितः, शोकसन्तप्तः, अश्रुपूर्णेक्षणः, प्रियं पुत्रं रामं सम्बोधितुम् आरभत। सः दुःखसन्तप्तः, रामं प्रति स्नेहपूर्वकं वचः उवाच, "तव हिताय, वृद्ध्यै, पुनरागमाय च, पुत्र, त्वं निर्भयः, सुरक्षितमार्गे गच्छ।" पिता रामस्य सत्यनिष्ठां धर्मनिष्ठां च दृढप्रतिज्ञां मनसि अवेक्ष्य, पुनः उवाच, "रघुवंशस्य आनन्द, तव निश्चयः प्रत्यावर्तयितुं न शक्यते।" तदा सः शोकविह्वलः पुनः रामं याचते, "पुत्र, अद्य रात्रौ त्वं कदापि मा गच्छ; एकं दिनं मम सान्निध्ये यापय।" दशरथः पुनः रामं प्रति स्नेहयुक्तं वचः उवाच, "यद् त्वया कृतं, प्रिय राघव, तत् अत्यन्तदुष्करं; मम कृते त्वं वनवासं स्वीकृतवान्।" सः सत्येन शपथं कृत्वा वदति, "पुत्र, एतद् मम न रोचते; मया स्त्रीणां मायया, अग्निः श्मशानमिव, मोहितः।" दशरथः कैकेय्याः प्रेरणया प्राप्तं मायां रामस्य साहाय्येन पराजितुम् इच्छति। सः पुनः वदति, "पुत्र, तव ज्येष्ठत्वं पिता मिथ्यावचनात् मुक्तुं इच्छति, एषा विस्मयनीयम् न।" रामः पितुः दुःखयुक्तं वचः श्रुत्वा, शोकसन्तप्तः, लक्ष्मणं प्रति वदति, "किं गुणं अहं अद्य प्राप्स्यामि, कः श्वः दास्यति? अतः अहं केवलं गन्तुम् इच्छामि, सर्वकामान् परित्यज्य।" रामः पृथिवीं, जनपदाः, जनः, धनं, धान्यं च त्यक्त्वा, भरताय दातुम् इच्छति। सः वदति, "मम वनवासनिश्चयः अद्य न विचलितः; युद्धे कैकेय्यै दत्तं वरं, वरद, तस्य पूर्तिः भवतु।" रामः पुनः वदति, "संपूर्णतया दत्त्वा, राजन्, सत्यं पालय; अहं तव आज्ञां यथावद् पालनं करिष्यामि।" सः वचनं ददाति, "चतुर्दश वर्षाणि वनवासं वनवासिभिः सह करिष्यामि; मा विचिन्तय—पृथिवीं भरताय दत्त्वा।" रामः पुनः वदति, "राज्यं, सुखं, आत्मनः प्रियं वा मम न स्पृहायाः; तव आज्ञापालनमेव मम प्रियतमा।" सः पितरं पुनः सान्त्वयति, "शोकं त्यज, अश्रुभिः न व्याकुलः भव; महोदधिः नदीनां स्वामी यथा न विक्षिप्यते।" रामः पुनः वदति, "राज्यं, सुखं, भूमिं, भोगं, स्वर्गं, जीवितं वा मम न स्पृहायाः।" सः सत्यनिष्ठः वदति, "त्वमेव सत्येन मम प्रियः, न मिथ्या; तव सत्यधर्माभ्यां शपथं कृत्वा वदामि।" रामः पितरं प्रति वदति, "पितः, अहं क्षणमपि स्थातुं न शक्यः; एषः दुःखः त्वया सह वहनीयः, मम निश्चयः न परिवर्तनीयः।" रामः पुनः वदति, "राघव, कैकेय्याः आग्रहात् अहं वनं गन्तुं याचितः, अहं प्रत्युत्तरं दत्तवान्—'गमिष्यामि' इति। अद्य अहं तं सत्यम् पालनं करिष्यामि।" पुनः रामः वदति, "मा विचिन्तय, प्रभो; वयं वनं रमणीयं मृगैः शान्तैः, बहुनां पक्षिणां शब्दैः रमणीयं, सुखेन यापयिष्यामः।" रामः वदति, "पिता देवोऽपि देवेषु देवतुल्यः; अतः पितुः वचनं दिव्याज्ञेव पालनं करिष्यामि।" सः वदति, "चतुर्दश वर्षाणि यदा यास्यन्ति, राजश्रेष्ठ, तदा माम् पुनरागतम् द्रक्ष्यसि; शोकं त्यज।" रामः पितरं प्रति वदति, "नरश्रेष्ठ, यः सर्वेषां अश्रूणां निवारणं कर्तुं अर्हति, सः स्वयम् दुःखेन व्याकुलः कथं जातः?" पुनः रामः वदति, "नगरं, राज्यं, भूमिं च त्यक्त्वा, भरताय दत्त्वा, तव आज्ञां पालयन्, वनं दीर्घकालं गन्तुं निश्चितवान्।" रामः वदति, "गिरिभिः, नगरैः, वनैः सहितां भूमिं, भरतः शासनं करोतु; शुभसीमायाम् उत्तमं शासनं करोतु। यद् राजन् उक्तं, तद् भवतु।" रामः पुनः वदति, "मम मनः न महाभोगेषु, न आत्मनः प्रियतमे; तव आज्ञापालनं महात्मभिः पूज्यं, तत्रैव मनः। मम कृते शोकः त्वया त्यजनीयः, दोषरहित।" रामः वदति, "अतः, दोषरहित, अद्य अक्षयम् राज्यं, भूमिं, भोगं, मैथिलीं वा न स्पृहयामि। तव मिथ्यावचनं न बन्धयेत्, सत्यं तव व्रतं भवतु।" रामः वदति, "वनवासे फलं मूलं च भक्षयन्, पर्वतान्, नदीन्, सरांसि च पश्यन्, अद्भुतवृक्षवनं प्रविश्य, अहं सुखी भविष्यामि; त्वं शान्तिं प्राप्नुहि।" एवं राजा दशरथः, विपत्तिसन्तप्तः, पुत्रं समालिङ्ग्य, मूर्च्छितः, भूमौ पतितः, स्थिरः न अभवत्। सर्वाः रान्यः विलपन्त्यः, कैकेयीं विहाय, सुमंत्रः अपि अश्रुपूर्णः, मूर्च्छितः, सर्वत्र विलापः अभवत्। एतत् शृणु, पंचत्रिंशः सर्गः। ततः सहसा शिरः कम्पयन्, बहुशः श्वसन्, हस्तं हस्ते पीडयन्, दन्तैः दन्तान् घर्षयन्। तस्य नेत्रे क्रोधात् रक्तवर्णे, सामान्यवर्णं नष्टम्; क्रोधाविष्टः, महद् दुःखं प्राप्तः। राज्ञः मनः अवलोक्य, सारथिः तीक्ष्णवचः कैकेय्याः हृदयम् कम्पयन् इव। सुमंत्रः वज्रसदृशैः, अप्रतिमैः, कठोरैः वचोभिः, कैकेयीं सर्वसन्धिभेदं कृत्वा वदति। "यस्याः कृते, राजन्, स्वपत्नी त्यक्तः, यः सर्वलोकस्य स्वामी, चराचरस्य।" "हे रानी, तव कृतं कर्मातिवेदनीयम्; त्वं पतिसंहारिणी, वंशविनाशिनी च।" "त्वया इन्द्रसमं, अजेयम्, पर्वतसमं, अचलम्, समुद्रसमं, अविक्षिप्तम्, दुःखेन पीडितम्।" "राजानं दशरथं, स्वपत्यं, दयालुं, अवमानयितुं मा इच्छ; पतिसन्तोषः स्त्रीणां शतकोटिपुत्रेभ्यः अपि अधिकः।" एवं रामस्य वनगमननिश्चयः, पितुः शोकः, मातृणां विलापः, सुमंत्रस्य कैकेयीं प्रति तीक्ष्णवचनं च सम्पूर्णं अभवत्।