रामः लक्ष्मणः च सीता च शोकसंतप्तं राजा दशरथं बाहुभ्यां समालिंग्य, अश्रुपूर्णं तं शय्यायां स्थापयन्ति। क्षणमेकं तिष्ठित्वा, रामः राजा पुनः चेतनां प्राप्तं दृष्ट्वा, कराभ्यां अञ्जलिं कृत्वा अश्रुप्लावितः दुःखसागरमग्नः, स्नेहपूर्वकं वाचं अब्रवीत्— “महान् नृपः, सर्वेषां नः स्वामी, वनवासाय दण्डकारण्यं गच्छन् त्वां नमस्कृत्य अनुमतिं याचामि; मम सुरक्षितं दर्शनं भवतु। लक्ष्मणस्य अनुमतिं दत्त्वा, सीता मम अनुगमनाय अनुमतिं कुरु; सत्यसाधुभिः वार्यमाणौ अपि, वनगमनं इच्छतः स्थातुं न इच्छतः। त्रीणि वयं—लक्ष्मणः, अहम्, सीता—अनुमतिं दत्त्वा शोकं त्यज, यथा प्रजापतिः पुत्रान् अनुमन्यते।" रामः राजा दशरथस्य शोकमुक्तां अनुमतिं प्रतीक्ष्य, तं वनवासविषये उपदिशन् दृष्ट्वा, राजा रामं अब्रवीत्— “राघव, कैकेयीवरदानेन मोहितः अहं बद्धः; त्वमेव अद्य अयोध्यायां राजा भूत्वा मां नियंत्रय।" इत्युक्त्वा, धर्मिष्ठः रामः कराभ्यां अञ्जलिं कृत्वा पितरं प्रणम्य, कौशलपूर्वकं प्रत्युवाच— “राजन्, त्वं भूमिं सहस्रवर्षं पालय; अहं वनवासं करिष्यामि, राज्ये इच्छा नास्ति। चतुर्दश वर्षाणि वनवासं समाप्त्य, तव पादौ पुनः स्पृशामि, नराधिप।" राजा दशरथः अश्रुपूर्णः, दुःखसंतप्तः, सत्यबन्धनबद्धः, कैकेयीप्रेरितः, प्रियं पुत्रं रामं इदं अब्रवीत्— “तव हिताय, वृद्धये, पुनरागमनाय, पुत्र, निर्भयः सुरक्षितपथं गच्छ। राघव, सत्यनिष्ठस्य धर्मनिष्ठस्य तव संकल्पं निवर्तयितुं न शक्यते। किन्तु, पुत्र, अद्य रात्रौ कदापि मा गच्छ; एकं दिनम् यावत् मम समीपे तिष्ठ।" "यद् त्वं कुरुषे, प्रिय राघव, तद् दुःसाध्यम्; मम कृते वनवासं स्वीकृतवान्। किन्तु, मम न रोचते, पुत्र, सत्येन शपथं कृत्वा ब्रवीमि; धूम्न आच्छादिताग्निवत् स्त्री द्वारा मोहितः अस्मि। यद् मम मोहः जातः, तं तवं कैकेयीप्रेरितः, धर्मविरुद्धां तस्याः संकल्पं साधयितुं इच्छसि। न च अद्भुतं, पुत्र, यद् ज्येष्ठः पिता मिथ्यां मुक्त्वा तं सत्यम् रक्षितुम् इच्छसि।" रामः पितुः दुःखपूर्णं वचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणं दुःखसंतप्तः इदं अब्रवीत्— “कान्यः गुणाः अद्य लभ्यन्ते, कः श्वः दास्यति? तस्मात् सर्वे इच्छाः त्यक्त्वा केवलं गमनम् इच्छामि। भूमिः, जनाः, धनम्, धान्यम्, सर्वं त्यजामि; भरताय दत्तम् भवतु। वनवाससंकल्पः अद्य न विकलः; यद् युद्धे कैकेयीवरं दत्तवान्, तद् साक्षात् पूर्यताम्। पूर्णं दत्तम् भवतु—सत्यं रक्ष, राजन्; यथा उक्तम्, तथा करिष्यामि।" "चतुर्दश वर्षाणि वनवासं कृत्वा, वनवासिनः सह तिष्ठामि; न विचिन्तय—भूमिः भरताय दत्तम् भवतु। न राज्ये इच्छा, न सुखे, न आत्मनः प्रियं; तव आज्ञापालनम् एव राघवप्रियं। शोकं त्यज, अश्रुभिः न प्लावय; महोदधिः, नदीपतिः, कदापि न कम्प्यते। न राज्ये इच्छा, न सुखे, न भूमौ, न भोगेषु, न स्वर्गे, न जीवने अपि। त्वमेव सत्यं इच्छामि, नरश्रेष्ठ; तव सत्यधर्मे शपथं कृत्वा वदामि।" "पिता, क्षणमपि स्थातुं न शक्यं; शोकं स्वीकुरु, मम संकल्पे न परिवर्तनम्। राघव, कैकेयी द्वारा वनगमनाय प्रार्थितः अस्मि, अहं उक्तवान् ‘गच्छामि’—सत्यं धारयामि। न विचिन्तय, प्रभो; वनं मृगशान्तं, पक्षिस्वरमयम्, सुखेन रमिष्यामः। पिता अपि देवत्वं प्राप्नोति, देवेषु अपि; तस्मात् यथा दिव्याज्ञा, तथा पितुः वचनं पालयामि।" "चतुर्दश वर्षाणि यावत्, नृपश्रेष्ठ, पुनः मां द्रक्ष्यसि; शोकं त्यज। पुरुषसिंह, अश्रूणि नियंत्रयितुं युक्तः, त्वमेव दुःखं प्राप्तवान् किम्? नगरम्, राज्यं, भूमिः, सर्वं त्यजामि; भरताय दत्तम् भवतु। तव आज्ञां पालयन्, दीर्घकालं वनं गच्छामि।" "भरतः पर्वतैः, नगरैः, वनैः युक्तां भूमिं यथोचितं पालयतु; शुभसीम्नि तं राज्यं कुर्यात्। यद् उक्तम्, राजन्, तत् भवतु। महान् सुखेषु, आत्मप्रियेषु मनः न प्रवृत्तम्; तव आज्ञापालनम् एव सत्पूज्यं। मम कारणे शोकः न भवतु, दोषरहित।" "दोषरहित, अद्य अक्षयम् राज्यं न इच्छामि, न भूमिं सर्वसुखैः, न मैथिलीम् अपि; किमपि न व्रजे, त्वां मिथ्याबन्धं कृत्वा; सत्यं ते व्रतम् भवतु।" "वनवासं कृत्वा, फलमूलभोजनं, पर्वतान्, नद्यः, सरांसि, अद्भुतवृक्षयुक्तं वनं दृष्ट्वा, सुखं रमिष्यामि; त्वं शान्तिं प्राप्नुहि।" एवं, राजा दशरथः महाप्रसवदुःखेन संतप्तः, पुत्रं समालिंग्य, चेतनां त्यक्त्वा, भूमौ पतितः, किञ्चित् न चलितः।