सुमन्त्रेण विनयपूर्वकं निवेदितम्—"स्वस्ति ते! सत्यधृतिः रामः त्वां द्रष्टुम् इच्छति। स सर्वैः सुहृद्भिः सम्यक् समनुज्ञाप्य त्वां द्रष्टुम् इच्छन् आगन्तुम् उद्यतः। स महावने गन्ता—सर्वराजधर्मैः भूषितः, सूर्यः इव रश्मिभिः, तं पश्य भूतलाधिप।" ततो राजा सत्यवादी धर्मात्मा सागरसमः विशुद्धः आकाशवत्, तस्य वाक्यं शृण्वन् प्रत्युवाच—"सुमन्त्र! याः मम सर्वाः पत्न्यः इह सन्ति, ताः सर्वाः आनय। ताभिः परिवृतः अहम् राघवम् द्रष्टुम् इच्छामि।" सुमन्त्रः अन्तःपुरद्वारं गत्वा ताः स्त्रियः उवाच—"राजा धर्मात्मा भवतीः आह्वयति; विलम्बं विना तत्र गच्छत।" राजा आज्ञया एवमुक्ताः सर्वाः स्त्रियः स्वामिनः आदेशं प्राप्य राजभवनं प्रति प्रस्थिताः। तत्र तिस्रः शतानि अर्धशतम् च ताम्रलोचनाः व्रतानि कृत्वा कौसल्यां समन्तात् परिवृत्य निर्जग्मुः। पत्नीः आगतान् दृष्ट्वा राजा सुमन्त्रम् उवाच—"सुमन्त्र! मम पुत्रं आनय।" सुमन्त्रः रामं लक्ष्मणं मैथिलीं च आदाय शीघ्रं राज्ञः सन्निधिं प्रति अगच्छत्। राजा तम् उपसर्पन्तं रामं अञ्जलिं कृत्वा दृष्ट्वा, स्त्रीभिः परिवृतः शोकसम्भ्रान्तः शीघ्रं आसनात् उत्तस्थौ। नरपतिः रामदर्शनात् सन्तप्तः वेगेन तस्याभिमुखं धावित्वा शोकविवशः भूमौ पतित्वा मूर्च्छितः अभवत्। रामः महाबलश्च लक्ष्मणः अपि तं शोकाभिभूतं मूर्च्छितप्रायं राजानं शीघ्रं उपजग्मतुः। सहसा राजभवने सहस्राणि स्त्रीणां "हा राम!" इति क्रन्दनरवः भूषणध्वनिसंयुक्तः समुत्पन्नः। ताः स्त्रियः रामं लक्ष्मणं च बाहुभ्यां आलिङ्ग्य, सीतया सह रुदन्तं राजानं शय्यायाम् उपवेशयन्। क्षणं प्रतीक्ष्य रामः पितरं चेतनां प्राप्तं दृष्ट्वा, अञ्जलिं कृत्वा अश्रुपूरितलोचनः शोकसागरसंविग्नः इदं वचनम् उवाच—"अहं त्वां, महाराज, सर्वेषां नाथं, दण्डकारण्यं प्रति प्रयातः, अनुज्ञातुम् आगतः; मम कुशलदर्शनं भवतु। लक्ष्मणाय अनुमतिं दातुम् अर्हसि; सीता च मया सह वने गन्तुम् इच्छति; बहुभिः युक्तकारणैः निवार्यमाणा अपि, स्थातुम् न इच्छतः। अस्मान् सर्वान्, लक्ष्मणं मां सीतां च, दुःखं त्यक्त्वा, सृष्टिपतेः इव पुत्रान्, अनुमन्यस्व।" रामः पितुः दुःखरहितां अनुमतिं प्रतीक्ष्य, राजा तस्य वनवासस्य विषये वाक्यं प्रोवाच—"राघव! कैकेय्याः वरदानेन मोहितोऽस्मि; अद्य त्वमेव अयोध्यायाः राजा भूत्वा माम् निग्रहणीयः।" तद्वाक्यं श्रुत्वा रामः धर्मात्मा पितरं प्रणम्य, प्राज्ञः प्रत्युवाच—"राजन्! त्वं सहस्रवर्षं पृथिवीं पालय; अहं वनवासं गमिष्यामि, राज्ये मे न काचित् स्पृहा। चतुर्दश वर्षाणि वने निवसित्वा, व्रतान्ते पुनः तव पादौ गृहीत्वा आगमिष्यामि।" राजा अश्रुपूर्णलोचनः दुःखबद्धः सत्यनिबद्धः कैकेय्या प्रेरितः पुत्रं प्रियं वचनम् उवाच—"पुत्र! तव कल्याणाय, वृद्धये, पुनरागमाय च, त्वं निरवद्यपथेन निर्भयः गच्छ। रघुनन्दन! सत्यधृतस्य तव निश्चयस्य निवर्तनं न शक्यते। परं पुत्र! अद्य रात्रौ कदापि मा गाः; एकं दिनं मम सन्निधौ वस।" "यद् त्वया कृतं, प्रिय राघव, तद् अत्यन्तदुष्करं; मम निमित्तम् एवं वनवासः स्वीकृतः। परं मम न रोचते, सत्येन ब्रवीमि, पुत्र; मया स्त्रीणां रूपेण अग्निना च्छन्नेन मूढः अस्मि। या मम मोहम् उपप्लवयति, तां त्वं कैकेयीं प्रेरयित्वा, तद् दुर्वृत्तया कर्तुम् इच्छसि। न हि आश्चर्यं, पुत्र, ज्येष्ठपुत्रेण पितुः अनृतात् मोचनम् इच्छता।" एवं पितुः दुःखितस्य वचः श्रुत्वा, रामः शोकार्तः लक्ष्मणम् उवाच—"कानि पुण्यानि अद्य लभे, कः वा श्वः दास्यति? तस्मात् अहम् इच्छान् सर्वान् त्यक्त्वा केवलं प्रस्थानम् इच्छामि। एषा पृथिवी, जनपदाः, धनानि, धान्यं च, सर्वं परित्यजामि; भरताय दत्तं भवतु। मम वनवासे निश्चयः अद्य न चलिष्यति; यद् त्वया युध्ये कैकेय्यै वरं दत्तम्, तद् अवश्यं सम्पाद्यं। यथोक्तं तव वचनं, राजन्, तथा अहम् अनुस्थास्ये; त्वं सत्यधृतिः भव। अहं चतुर्दश वर्षाणि वने वसन् वनौकसैः सह भविष्यामि; त्वं न चिञ्चिष्ठाः, पृथिवी भरताय दीयताम्। न मे राज्ये स्पृहा, न सुखे, न आत्मनः प्रियं किञ्चिद्, यथा तव आदेशपालनं, हे रघुनन्दन। दुःखं त्यज, अश्रुभिः न सम्प्लाव्य; यथा महोदधिः न कदापि कम्पते, तथा त्वम् अपि। न राज्ये स्पृहा, न सुखे, न भूमौ, न एतेषु किञ्चन, न स्वर्गे, न जीविते अपि।" एवं रामेण पितुः आज्ञां शिरसा स्वीकृत्य, धर्मे स्थितः सः, दुःखितः अपि, वचनं कृत्वा, वनवासाय उद्यतः।