ततः पद्मनयनः रामः, श्यामः, अनुपमः, महात्मा, सारथिम् उवाच—"मम पितरम् आगच्छति, इति निवेदय।" रामस्य आज्ञया सुमन्त्रः शीघ्रं प्रविश्य दुःखेन संतप्तं राजानं ददर्श, यः दीर्घं श्वसन् इन्द्रियैः विह्वलः आसीत्। सः भूमिपतिम् अपश्यत् सूर्यवत् रक्तं, अग्निवत् भस्माच्छन्नं, सरोवरवत् जलरहितम्। तं राजानं, यः महाबुद्धिः सन् मनसा विषण्णः अभवत्, सुमन्त्रः प्रसन्नहस्तः, रामेण एव शोकितं, प्रबोधयन् उवाच। प्रथमं सुमन्त्रः जयशब्देन राजानं अभिवाद्य, भीतः, मन्दः, मृदुश्च वाचा, उवाच—"द्वारि तव पुत्रः पुरुषसिंहः स्थितः, ब्राह्मणेभ्यः सर्वेषां च आश्रितानां दत्त्वा सम्पत्तिम्।" "स्वस्ति ते! रामः सत्यनिष्ठः त्वां द्रष्टुम् इच्छति; सः सर्वमित्रैः सुसंयुक्तः त्वां द्रष्टुम् इच्छन् आगतः।" "सः महावने गच्छति; त्वं तम् पश्य, भूमिपते, सर्वराजधर्मैः शोभितम् सूर्यस्य किरणैः यथा।" ततः सत्यवचनः धर्मात्मा, समुद्रसमः, आकाशवत् निर्मलः राजा तस्य प्रत्युवाच—"सुमन्त्र! याः मम पत्न्यः उपस्थिताः, ताः सर्वाः आनय; तासु समवृतः अहम् रामं द्रष्टुम् इच्छामि।" सुमन्त्रः अन्तःपुरं गत्वा ताः स्त्रियः उवाच—"धर्मात्मा राजा वः आह्वयति; शीघ्रं तत्र गच्छत।" सुमन्त्रस्य वचनात् ताः राजाज्ञां प्राप्य, तं प्रासादं प्रति गच्छन्ति स्म। तत्र सप्तत्रिंशदधिकत्रिशत् स्त्रियः रक्तलोचनाः, व्रतम् कृत्वा कौसल्यां परिवृत्य शनैः निर्जग्मुः। पत्नीः आगतान् दृष्ट्वा राजा सुमन्त्रम् उवाच—"सुमन्त्र! मम पुत्रम् आनय।" ततः सुमन्त्रः रामं, लक्ष्मणं, मैथिलीं च गृहीत्वा शीघ्रं भूमिपतेः समीपं जगाम। राजा पुत्रम् अञ्जलिपुटेन समीपं आगच्छन्तम् दृष्ट्वा, स्त्रीभिः परिवृतः, दुःखितः, शीघ्रं उत्थितः। पुरुषेश्वरः रामम् दृष्ट्वा वेगेन अभ्यधावत्; शोकाभिभूतः तं प्राप्त्वा भूमौ मूर्चितः पतितः। रामः बलवान् लक्ष्मणः च तं शोकात् मूढवत् राजानम् उपगम्य शीघ्रं समीपं गतौ। राजमहले सहस्रस्त्रीणां कलकलः अभवत्—"हा राम!" इति शब्दः भूषणानां निनादेन मिश्रितः। रामं लक्ष्मणं च बाहुभ्यां आलिङ्ग्य, सीता सहिताः तं अश्रुपूर्णं शोकितम् शय्यायाम् स्थापयन्ति स्म। रामः क्षणं तिष्ठन्, राजानं चेतनावस्थाम् आगतम् दृष्ट्वा, अञ्जलिपुटः, अश्रुशोकसागराभिभूतः, उवाच—"महाराज! सर्वेषां नाथ! अहम् दण्डकवनं यास्यामि; त्वं मां सुरक्षितं पश्य।" "लक्ष्मणे अनुमतिं दत्त्वा, सीतां च वनगमनाय अनुमन्यस्व; बहुशः सत्यम् कारणैः निरुध्यमानौ, तौ स्थातुम् इच्छतः न।" "सर्वेषां अनुमतिं दत्त्वा, मह्यं, लक्ष्मणाय, सीताय च, शोकं त्यक्त्वा, प्रजापतिरिव पुत्रेषु, सम्मानदाता भव।" रामः राजस्य अशोकं अनुमतिं प्रतीक्षन्, तं निरीक्ष्य, राजा तस्य वनवासं प्रति उवाच—"राघव! कैकेय्याः वरदानेन मोहितः अहम् बद्धः; त्वमेव अद्य अयोध्यायाम् राजा भूत्वा मां नियंत्रय।" इत्युक्तः राजा रामः धर्मिष्ठः, अञ्जलिपुटः, कौशलम् उत्तरम् ददौ—"राजन्! त्वं भूमिं सहस्रवर्षं पालय; अहम् वने वत्स्यामि, राज्यकामना नास्ति।" "चतुर्दश वर्षाणि वने स्थित्वा, व्रतान्ते पुनः तव चरणौ स्प्रिष्यामि।" राजा अश्रुपूर्णः, दुःखितः, सत्यबन्धः, कैकेय्याः प्रेरितः, प्रियं पुत्रम् उवाच—"पुत्र! तव हिताय, वृद्धये, पुनः आगमनाय, निर्भयम् निरवरोधं पन्थानं गच्छ।" "रघुनन्दन! सत्यधर्मनिष्ठस्य तव निश्चयः न निवर्तयितुं शक्यः।" "पुत्र! अद्य रात्रौ कदापि मा गच्छ; एकं दिवसं मम सन्निधौ स्थित्वा।" "प्रिय राघव! यत् त्वया कृतं, दुःसाध्यम्; मम कृते वनवासः स्वीकृतः।" "एतत् मे न रोचते, पुत्र! सत्येन शपामि; अग्निवत् भस्माच्छन्नया स्त्रिया मया मोषितः।" "यः मम मोहः जातः, तं तव कैकेय्याः प्रेरणया जयितुं इच्छसि; सा दृढनिश्चया, अधर्मवृत्ता।" "न च आश्चर्यं, पुत्र! ज्येष्ठस्य तव, पितरं मिथ्यावर्जितम् कर्तुम् इच्छतः।" रामः पितुः दुःखितस्य वचनं श्रुत्वा, शोकपूर्णः लक्ष्मणम् उवाच—"किम् गुणं अद्य लप्स्ये? कः श्वः दास्यति? अतः कामान् त्यक्त्वा केवलं गमनम् एव इच्छामि।" एवं रामः लक्ष्मणः सीता च, राजाज्ञां प्रतिक्षन्तः, शोकसागरमग्नः, सत्यधर्मनिष्ठः, पितरं नमस्कृत्य, वनगमनाय उद्युक्तः अभवत्। राजमहले स्त्रीणां विलापः, अश्रुपातः, दुःखस्य प्रवाहः अभवत्। राजा पुत्रस्य सत्यनिष्ठां, धर्मप्रियतां, वनवासस्य कारणम्, कैकेय्याः प्रेरणां, स्वकं दुःखम्, सर्वं सुमन्त्रम्, रामं, लक्ष्मणं, सीतां च उपस्थाप्य, अनुमतिं दत्त्वा, पुत्रं वनगमनाय प्रेषयामास।