सर्वे जनाः, उद्यानानि, क्षेत्राणि, गृहाणि च परित्यज्य, सुखदुःखयोः एकत्रिताः धर्मात्मानं रामं अनुगन्तुं संकल्पयन्ति स्म। समुद्रे निहितं धनं, भग्नानि प्राङ्गणानि, सञ्चितं वित्तं धान्यं च, सर्वं तु मूल्यहीनं भवतु। तानि गृहाणि धूलिना आच्छादितानि, देवैः परित्यक्तानि, मूषकैः विचरद्भिः छिद्राणि पूरितानि च भवन्ति। जलधूमरहितानि, शुद्धिहीनानि, करयज्ञमन्त्रहोमजपविहीनानि च भवन्ति। कठोरकालेन भग्नानि, पात्राणि च भग्नानि, अस्माभिः परित्यक्तानि—एतानि गृहाणि कैकेयी स्वीकुर्यात्। यत्र राघवः गच्छति, तत्र वनं नगरी भवतु; अस्माभिः परित्यक्ता नगरी तु वनं भवतु। गहनानि गृध्राः, मृगाः, पक्षिणः, गजसिंहाः च, अस्मान् दृष्ट्वा भीतानि वनानि परित्यजन्तु। यद् वयं परित्यजामः, तद् ते गृह्णन्तु; यत्र वयं निवसामः, तद् ते परित्यजन्तु—तृणमांसफलमृगपक्षिणः च। कैकेयी पुत्रबन्धुभिः सह गृहाणि स्वीकुर्यात्; वयं सर्वे राघवेन सह वने सुखं निवसामः। एवं बहवः जनाः विविधं वचनं राघवाय उक्तवन्तः, तस्य मनः तु न चञ्चलम् अभवत्। ततः धर्मात्मा रामः, मदोन्मत्तगजगामिनः, कैलासशिखराभः मातुः प्रासादं अभिगच्छत्। स राजमहलम् प्रविश्य, यत्र शूराः वसन्ति, सुमन्त्रं दुःखितं समीपस्थं दृष्ट्वा। स्वयम् अनविपन्नः, दुःखितजनान् प्रतीक्ष्य, स रामः हृष्टः पितरं द्रष्टुं धर्मानुसारं तस्य आज्ञां पालयितुं अभिगच्छत्। तदा इक्ष्वाकुनन्दनः रामः, दुःखितं नृपं द्रष्टुं प्रस्थितः, सुमन्त्रं दृष्ट्वा तं पितरं सूचयितुं क्षणं तस्थौ। पितुः आज्ञायाः भक्त्या, वनं प्रवेष्टुं दृढनिश्चयः राघवः सुमन्त्रं उवाच—"मम आगमनं नृपाय निवेदय।" ततः रामः, पद्मनयनः, श्यामः, अतुलः, महात्मा, सारथिम् उवाच—"मम पितरं सूचय, अहं अत्र अस्मि।" रामस्य आदेशेन सारथिः शीघ्रं प्रविश्य, दुःखेन विक्लवितेन्द्रियं नृपं दीर्घश्वासं कुर्वन्तं दृष्ट्वा। स भूमिपतिं सूर्यस्य रक्तत्वं, अग्नेः भस्मना आच्छादनं, सरसः जलविहीनत्वं च इव दृष्ट्वा। स च सारथिः, अत्यन्तं बुद्धिमन्तं नृपं, मनसि दुःखेन विक्लवम्, संयतहस्तः, शोकग्रस्ते नृपे, वाक्यं उवाच। प्रथमं, विजयं कामयन्, भीतः, मंदः, मृदुं वाक्यं अब्रवीत्। "द्वारि तव पुत्रः, पुरुषर्षभः, ब्राह्मणेभ्यः सर्वेभ्यः च धनं दत्त्वा स्थितः।" "भवतु तव कल्याणम्; सत्यनिष्ठः रामः त्वां द्रष्टुम् इच्छति; सर्वान् मित्रान् परित्यज्य, त्वां द्रष्टुम् इच्छति।" "स महान् वनं गमिष्यति; त्वं तं पश्य, भूमिपते, सर्वराजगुणैः अलङ्कृतं, सूर्यं रश्मिभिः इव।" तदा सत्यवाक्यः, धर्मात्मा, समुद्रसमानः, आकाशवद् निर्मलः नृपः प्रत्युवाच। "सुमन्त्र, सर्वाः पत्न्यः याः अत्र सन्ति, ताः मम समीपम् आनय; ताभिः परिवृतः राघवम् द्रष्टुम् इच्छामि।" सुमन्त्रः अन्तःपुरं प्रविश्य, स्त्रीभ्यः उवाच—"नृपः त्वां आह्वयति, शीघ्रं तत्र गच्छत।" सुमन्त्रस्य वचनात्, नृपस्य आज्ञया, सर्वाः स्त्रियः तं प्रासादं प्रस्थिताः। तत्र, त्रीणि शतानि अर्धशतम् च, ताम्रनेत्राः स्त्रियः, व्रतं कृत्वा, कौसल्यां परितः स्थापयित्वा, शान्तया गच्छन्। पत्न्यः आगत्य, नृपः ताः दृष्ट्वा, सारथिम् उवाच—"सुमन्त्र, मम पुत्रं आनय।" तदा सारथिः रामं, लक्ष्मणं, मैथिलीं च, शीघ्रं नृपस्य समीपं अनयत्। नृपः, पुत्रं अञ्जलिं कृत्वा आगच्छन्तं दृष्ट्वा, स्त्रियः परिवृतः, दुःखितः शीघ्रं उत्तस्थौ। नराधिपः रामं दृष्ट्वा, दुःखेन अभिभूतः, शीघ्रं तं अभिगम्य, भूमौ मूर्छितः पतितः। रामः, बलवान् लक्ष्मणः च, दुःखेन ग्रस्तं, मूढवत् नृपं शीघ्रं अभिगच्छत। सहस्राणि स्त्रियः, राजमहले, "हाहा रामः" इति रुदन्त्यः, भूषणध्वनिसंयुक्तम् आक्रन्दम् उत्पादयन्ति। रामः, लक्ष्मणः च, बाहुभिः नृपं आलिङ्ग्य, सीतया सह, रुदन्तं तं शय्यायां स्थापयन्ति। ततः रामः, क्षणं प्रतीक्ष्य, नृपं चेतनावस्थां प्राप्तं दृष्ट्वा, अञ्जलिं कृत्वा, अश्रुपूरितं, शोकसागरं प्राप्तः, वाक्यं उवाच— "त्वां नमस्कृत्य, महा नृप, सर्वेषां नः स्वामिन्, दण्डकवनं गच्छन्, त्वं मां सुरक्षितं पश्य।" "लक्ष्मणस्य अनुमतिं देहि, सीता च मम अनुगच्छतु; बहूनि सत्यं कारणानि सन्ति, तावपि स्थातुम् इच्छतः न।" "सर्वेषां अनुमतिं देहि, सम्मानदातः, शोकं त्यज, लक्ष्मणं, माम्, सीतां च, यथा प्रजापतिः स्वपुत्रेभ्यः।" एवं रामः, लक्ष्मणः, सीता च, पितरं दण्डकवनं गन्तुं अनुमतिं याचन्ति; नृपः दुःखेन अभिभूतः, रामं आलिङ्ग्य, अश्रुपूरितः, धर्मं पालयितुं प्रयत्नं करोति।