अत्र तु महात्मा ऋष्यश्रृङ्गः स्वकान्तया शान्तया सह तत्र निवसति स्म, सर्वैः इच्छितैः सम्मानितः। एषः कथा श्रुतव्या अस्ति वाल्मीकी रामायणे बालकाण्डे। पुनः, हे राजन्, श्रूयताम् मम लाभदायिनः वाक्यानि, यथा तं बुद्धिमन्तं देवता वदति। इक्ष्वाकुवंशे जातः एकः धर्मात्मा राजा दशरथः अस्ति, यः सत्यवचनः प्रसिद्धः। सः अङ्गराजः सह मित्रतां प्राप्य, शान्ता नाम भाग्यशालिनी कन्यां प्राप्य। अङ्गराजस्य पुत्रं रोमपादः इति ज्ञायते; तं राजा दशरथः गन्तुं यास्यति। “अहं पुत्रहीनः, हे धर्मात्मन्, शान्तायाः पतिः मम कृते यज्ञं करोति, यथा त्वं उपदिष्टवानसि, सन्तानस्य च वंशस्य कृते।” इत्युक्त्वा, राजा दशरथः मनसि चिन्तयित्वा, शान्तायाः पतिं, यः पुत्रं वर्तते, आत्मनिष्ठया दास्यति। सः ऋषिं प्राप्य, राजा चिन्तामुक्तः हर्षपूर्णः यज्ञं मनसा आरम्भितुं समुत्सुकः अभवत्। राजा दशरथः कीर्तिं इच्छन्, यज्ञार्थं ऋष्यश्रृङ्गं, ब्रह्मणां श्रेष्ठं च धर्मज्ञं च चयनं कर्तुं समुत्सुकः अभवत्। तस्मिन् यज्ञे, सः चतुर्दश पुत्रान् प्राप्स्यति, यः वंशं स्थापनं करिष्यन्ति च सर्वभूतानां मध्ये प्रसिद्धाः भविष्यन्ति। अतः, हे पुरुषसिंह, स्वयमेव उचितमार्गे गत्वा, हे महाबाहो, तव सेना च यानानि सह गत्वा गन्तव्यं। सुमन्त्रस्य वाक्यानि श्रुत्वा, राजा दशरथः हर्षितः अभवत्; वसिष्ठेन सह परामर्शं कृत्वा च रथचालकस्य वाक्यम् अपि श्रुत्वा। सः स्वगृहस्य मन्त्रीणां च सह, तत्र यत्र तस्मिन् ब्रह्मणः अस्ति, वनानि च नदीनि च धीरेण गत्वा आगच्छत्। सः तत्र आगच्छति, यत्र प्रसिद्धः ऋषिः अस्ति, रोमपादस्य समीपं गत्वा। दशरथः तस्य ऋषिसुतं, अग्निवद् प्रदीप्तं दृष्ट्वा, तस्य पूजनं विशेषतः कृतवान्। तस्य मित्रतायाः कारणात्, रोमपादः महान्तं हर्षं प्रकट्य, तस्य ऋषिसुताय सर्वं कृतवान्। सः तं स्नेहबन्धनैः सम्मानितः कृत्वा, तदनन्तरं तत्र शिष्टः स्थितवान्। सप्तदिवसाद् अष्टदिवसपर्यन्तं, राजा तं राजा प्रति वदति: “हे पुरुषाधिप, शान्ता, तव कन्या, तस्य पतिना सह अत्र अस्ति।” “सा मम नगरे गत्वा, महत् कार्यं प्राप्यते।” राजा सहमतः, तस्मै ज्ञातव्यं च यज्ञार्थं प्रस्थानं वचनम् अर्पितवान्। सः ब्रह्मणं वदति, “त्वं तव पत्नीं सह गत्वा गत्वा।” ऋषिसुतः प्रतिज्ञां कृत्वा, राजा प्रति, “एवम् अस्तु।” राजा तं अनुमत्य, सः पत्नीं सह प्रस्थानं कृतवान्; उभौ, स्नेहात्, हस्तौ संयोज्य आलिंगनं कृतवन्तौ। दशरथः च महाबाहुः रोमपादः च हर्षितौ; ततो, सखा प्रति विदायां कृत्वा, रघुवंशस्य पुत्रः प्रस्थानं कृतवान्। सः शीघ्रसंदेशान् नगरवासिभ्यः प्रेषयति, “सर्वं नगरं शीघ्रं च सुन्दरं सज्जीकर्तुं।” “सुगन्धितं, स्नानं च कृतं, ध्वजैः सज्जितं; तदा हर्षिताः नगरवासीः, राजा आगतः इति श्रुत्वा, हर्षिताः अभवन्। तेषां सर्वं यथा राजा आज्ञां दत्तवान्, तदनन्तरं राजा सुन्दरं सज्जितं नगरे प्रवेशं कृतवान्। शङ्खद्वन्यः च नादः च, तं श्रेष्ठं ब्रह्मणं अग्रे नेतुं, तदा सर्वे नगरवासीः तं ब्रह्मणं दृष्ट्वा महान् हर्षं प्राप्य। राजा द्वारा सम्मानितः, यः इन्द्रस्य सामर्थ्येन कार्यं कृतवान्, सः तं तद्वद् कश्यपं स्वर्गे सहस्राक्षं यथा आगच्छति। आन्तरकक्ष्यां गत्वा, शास्त्रानुसारं पूजां कृत्वा, राजा तं तत्र आगम्य तृप्तिम् अनुभूतवान्। सर्वे आन्तरिककक्ष्यां शान्तिपूर्णाः दृष्ट्वा, चक्षुष्मती रानी, तस्य पतिना सह, हर्षं च आनन्दं प्राप्य। तेषां स्त्रियः द्वारा सम्मानिताः, विशेषतः राजा द्वारा, सा तत्र सुखेन कालनिर्वाहं कृत्वा ब्रह्मणं सह स्थितवती। श्रूयताम् इदानीं द्वादशं अध्यायं वाल्मीकी रामायणे बालकाण्डे। ततः, बहु समयं व्यतीतं, कस्यचित् रमणीयकाले, वसन्तस्य आगत्य, राजा यज्ञं कर्तुं इच्छति। तेन ब्रह्मणं दिव्यप्रभायाः प्रति नम्रं कृत्वा, सः सन्तानस्य च वंशस्य स्थायित्वार्थं यज्ञं कर्तुं प्रार्थितवान्। ब्रह्मणः प्रतिवदति, “एवम् अस्तु,” च पृथिव्याः अधिपतिं प्रति, “सर्वं सज्जीकर्तुं यज्ञाय घोष्टं विमोचयतु।” “सर्वं यज्ञभूमिं सरयू नदीस्य उत्तरतटं सज्जीकर्तुं।” ततः राजा ब्रह्मणानां प्रति, यः वेदेषु पारंगताः, वदति। “त्वं शीघ्रं, सुमन्त्र, यज्ञकर्मणां ज्ञातृणां, सूयज्ञ, वामदेव, जाबालि, काश्यप इत्यादीन् आमन्त्रय।” “च परिवारपुत्रं वसिष्ठं च, च सर्वान् उत्तमान् ब्रह्माणः।” ततः सुमन्त्रः, शीघ्रं च चेष्टितः, त्वरितं गत्वा आगच्छति। सः सर्वान् ब्रह्माणः, यः वेदेषु ज्ञाता, तान् आनयित्वा, धर्मात्मा राजा दशरथः तान् सम्मानं कृतवान्।