राजा रोमपादः ऋष्यशृङ्गं गृहमन्तरम् आनयन्, शान्तचित्तः स्वकन्यां शान्तां तस्मै यथान्यायं दत्तवान्। तेन राजा हर्षं प्राप्तवान्। ततः महात्मा तेजस्वी ऋष्यशृङ्गः तत्रैव स्वपत्नी शान्तया सह सर्वकामैः सत्कृतः निवसति स्म। एवं वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे एकादशः सर्गः श्राव्यः इति उक्तम्। पुनः, राजन्, मम हितवचनानि शृणु, यथा स बुद्धिमान् श्रेष्ठः देवः उक्तवान्। इक्ष्वाकुवंशे जातः धर्मात्मा दशरथो नाम राजा भविष्यति, सत्यवाक्यः प्रसिद्धः। स राजा अङ्गराजेन सह मित्रं धारयिष्यति, तस्य कन्या शान्ता भाग्यवती भविष्यति। अङ्गराजस्य पुत्रः रोमपादः नाम्ना प्रसिद्धः। स दशरथः तं रोमपादं गन्ता। स राजा वंशवृद्ध्यर्थं पुत्रकामः, शान्तायाः पतिः यज्ञं कुर्यात् इति यथोक्तं निवेदयिष्यति। तस्य वचनं श्रुत्वा, मनसि विचिन्त्य, स शान्तायाः पतिं, यस्य पुत्रः अस्ति, आत्मसंयमेन दास्यति। तं ऋषिं प्राप्त्वा, राजा चिन्तामुक्तः, हर्षपूर्णः अन्तःकरणेन यज्ञं आरम्भयिष्यति। यशःकामः दशरथः, अञ्जलिं कृत्वा, धर्मवित् ब्राह्मणश्रेष्ठं ऋष्यशृङ्गं वरणं करिष्यति। स नराधिपः यज्ञार्थं, पुत्रार्थं, स्वर्गार्थं, तस्मात् ब्राह्मणश्रेष्ठात् अभिष्टं प्राप्त्वा, तस्य चारित्र्ये प्रतिष्ठां लप्स्यति। तस्य चतुर्भिः अतुलवीर्यैः पुत्रैः वंशः प्रतिष्ठां गमिष्यति, सर्वेषु प्राणिषु प्रसिद्धः भविष्यति। तस्मात्, नरश्रेष्ठ, तत्त्वेन स्वयम् यथायोग्यं, महराजन्, सैन्यवाहनैः सह गच्छ। सुमन्त्रस्य वचनं श्रुत्वा, दशरथः हर्षितः अभवत्। वसिष्ठेन सह मन्त्रं कृत्वा, सारथिवाक्यं श्रुत्वा, अन्तःपुरजनैः मन्त्रिभिः सह, स ब्राह्मणस्य स्थलं गन्तुं आरभत्, शनैः वनानि नदीनि च पारयन्। स ऋष्यशृङ्गस्य समीपं, रोमपादस्य निःसन्देहं समीपस्थं ब्राह्मणश्रेष्ठं उपगच्छत्। दशरथः तेजस्विनं ऋषिपुत्रं दृष्ट्वा, विशेषतः तं यथायोग्यं सत्कृत्य, पूजार्हं अकरोत्। मित्रभावात् रोमपादः हर्षपूर्णान्तःकरणेन ऋषिपुत्रं सर्वं वृतान्तं उक्तवान्। स मित्रत्वेन बन्धुत्वेन च सत्कृत्य, तत्र ब्राह्मणश्रेष्ठः सुखेन स्थितवान्। सप्ताहः अथवा अष्टाहः व्यतीतस्य, राजा रोमपादं उक्तवान्—"नराधिप, शान्ता तव कन्या स्वपत्न्या सह अत्र अस्ति।" "सा मम नगरे गच्छतु, महत् कार्यं कर्तव्यम्।" तेन राजा अनुमोद्य, ब्राह्मणं प्रस्थानाय प्रतिज्ञां दत्तवान्। स ब्राह्मणं उक्तवान्—"पत्न्या सह गच्छ।" ऋषिपुत्रः प्रतिज्ञाय, "एवमस्तु" इति राजानं उक्तवान्। राजानुज्ञया, स पत्न्या सह निर्गतः। उभौ, स्नेहात् अञ्जलिं कृत्वा परस्परं आलिङ्गितवन्तौ। दशरथः, महाबलः रोमपादः च हर्षितौ। मित्रं विसर्ज्य, रघुवंशजः प्रस्थितवान्। स नगरवासिनः शीघ्रदूतान् प्रेषयामास—"सर्वं नगरं शीघ्रं शोभायुक्तं अलङ्कृत्यताम्।" तत्र नगरं गन्धयुक्तं, क्षालितं, पताकाभिः अलङ्कृतं कर्तव्यम्। राजा आगच्छति इति श्रुत्वा, नगरवासिनः हर्षिताः अभवन्। तेन समये सर्वं यथाज्ञं अकरोत्। ततः राजा शोभायुक्तं नगरं प्रविष्टवान्। शङ्खदुन्दुभीनादैः अग्रे ब्राह्मणश्रेष्ठं नेतुम् आरभन्त। नगरवासिनः ब्राह्मणं दृष्ट्वा महानन्दं प्राप्तवन्तः। राजा इन्द्रबलसम्पन्नः तं सत्कृत्य, यथा इन्द्रः कश्यपं स्वर्गे आनयति, तथा गृहमन्तरम् आनयन्। गृहमन्तरं प्रवेश्य, शास्त्रानुसारं पूजां कृत्वा, राजा तं प्राप्तम् इति आत्मनं सफलं मन्यते स्म। सर्वे अन्तःपुरे शान्तं दृष्ट्वा, विशालाक्षी रानी पतिसहितं हर्षं सुखं च अनुभूतवती। तया स्त्रीभिः तथा राजेन विशेषतः सत्कृत्य, सा ब्राह्मणेन सह किञ्चित्कालं सुखेन तत्र स्थितवती। ततः वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे द्वादशः सर्गः श्राव्यः इति उक्तम्। तत्र, बहु समयं व्यतीतस्य, वसन्तकाल आगतः, राजा यज्ञं कर्तुम् इच्छितवान्। स दिव्यतेजसा ब्राह्मणं नमस्कृत्य, पुत्रार्थं वंशवृद्ध्यर्थं यज्ञं कर्तुम् याचितवान्। ब्राह्मणः "एवमस्तु" इति उक्त्वा, भूमिपतिं उक्तवान्—"यज्ञसामग्री सम्पाद्यताम्, अश्वः मोच्यताम्।" "सर्वयूः उत्तरे तटे यज्ञभूमिः स्थाप्यताम्।" ततः राजा वेदविद् ब्राह्मणान् उक्तवान्—"सुमन्त्र, वेदज्ञः होतारः शीघ्रं आह्वय—सुविज्ञः, वामदेवः, जाबालिः, काश्यपः।" "कुलपुरोहितः वसिष्ठः च, अन्ये च उत्तमब्राह्मणाः।" ततः सुमन्त्रः शीघ्रगामी, तत्क्षणं शीघ्रं गतवान्।