ततः तस्य सर्वं धनं तथा आश्रितजनान् आनीय, तत्र महत् धनराशिः प्रकटितः, यथार्थं अतिविस्मयकारी दृश्यते स्म। तदा पुरुषसिंहः रामः लक्ष्मणेन सह ब्राह्मणेषु, वृद्धेषु, बालेषु, दरिद्रेषु च तद् धनं वितरति स्म। तत्र गार्गगोत्रजः तृजातः नाम ब्राह्मणः, पीतकेशः, वनम् उद्यानं कृषित्वा, हलकुण्डलस्य उपयोगेन सततं जीवन्, तत्र निवसति स्म। तस्य तृजातस्य युवती पत्नी पुत्रान् गृहीत्वा ब्राह्मणम् अभ्यधावत्, यतो पतिः स्त्रीणां देवता इव। सा पतिम् उवाच—“हलम् कुण्डलं च परित्यज्य यद् अहम् वदामि तत् कुरु; धर्मज्ञं रामं दर्शय, किम् अपि लाभः तव स्यात्।” तृजातः भृग्वङ्गिरसयोः प्रभाम् समन्वितः, कस्यापि निवारणं न प्राप, पञ्चमं परिष्कारम् यावत्। ततः रामस्य समीपम् आगत्य तृजातः अब्रवीत्—“राजन्, महाबलिन्, अहम् दरिद्रः, बहुपुत्रः च।” “वनकर्षणेन अहम् सततं जीवामि, कृपया माम् विचिन्तय,” इति उक्त्वा, रामः तं हास्येन प्रत्युवाच—“सहस्रगावः एकापि मया न दत्ता; यावत् दण्डेन समावृत्य तावत् तव भविष्यति।” तदा तृजातः शीघ्रं वेष्टनम् कृत्वा, दण्डम् आदाय, सर्वबलम् प्रयोज्य, दण्डम् क्षिप्तवान्। स दण्डः तस्य हस्तात् मुक्तः सरयू नदीं अतीत्य, गोसंघस्य मध्ये, वृषभानाम् समीपे पतितः। ततः रामः सरयूतीरे तं तृजातम् आलिङ्ग्य, धर्मात्मा, ताः गावः तृजाताश्रमस्य दिशि निनीत्। तत्र रामः गार्गवंशजं तृजातम् सान्त्वयन् उवाच—“माऽक्रुध्य; हास्यं केवलं मया कृतम्।” “एषा तव शक्तिः, दुस्तरः; ज्ञातुम् इच्छन् तव, तस्माद् एव त्वाम् प्रेरितवान्। अन्यं वरम् इच्छसि चेत्, तं वृणु।” “सत्यं वदामि, मया न तव निवारणम्; यद् इच्छसि मम धनं, तत् यथायोग्यं तव दीयताम्, यथा अहम् पुण्यं कीर्तिं च लभेय।” ततः महर्षिः तृजातः पत्नी सह, हर्षेण ताः गावः स्वीकृत्य, रामस्य कीर्तिबलसुखवृद्धये आशीर्वादं दत्तवान्। रामः पूर्णपुरुषत्वेन, धर्मार्जितं महत् धनं मित्रेषु वितरति स्म, यथायोग्यं सम्मानवाक्यैः प्रेरितः। द्विजबन्धु, सेवकः, दरिद्रः वा—तत्र कोऽपि तृप्तिहीनः नाभूत्, यथायोग्यं दानसम्मानैः संतुष्टः। शृणु, वाल्मीकि-रामायणस्य आयोध्याकाण्डे त्रयस्त्रिंशः सर्गः आरभ्यते। ततः रामः वैदेह्या सह, बहु धनं ब्राह्मणेभ्यः दत्त्वा, सीता सहितौ रघुकुलजौ पितरं द्रष्टुं प्रस्थितौ। तयोः शस्त्राणि द्वौ अनुचरौ वहन्ति स्म, सीता पुष्पाभरणैः अलङ्कृता, तदा तौ उज्ज्वलौ बभूवतुः। ततः जनाः रामस्य दर्शनार्थं प्रासादगृहशिखराणि आरूढाः। पथि जनसमूहात् व्याघातः, तस्मात् दुःखिताः जनाः गृहोपरी रामं पश्यन्ति स्म। रामं भ्रातृसीता सहितं पदातिं दृष्ट्वा, जनाः शोकाकुलहृदयाः, विविधानि वाक्यानि वदन्ति स्म—“यस्य पूर्वं चतुर्वर्ण्या महाशेना अनुगता, तस्य केवलं लक्ष्मणः सीता च अनुगच्छतः। यः राज्यसुखस्य स्वादं जानाति, धर्मनिमित्तं कदापि मिथ्यावचनं न करोति। या पूर्वं दिव्यैः गगनचरैः अपि अदृश्याः, सा अद्य राजमार्गे जनैः सीता दृष्टा। सीता, गन्धयुक्ताः तैलानि रक्तचन्दनं च सेविता, शीघ्रं ऋतुव्यत्यासेन तापशीतस्य प्रभावात् वर्णं हानिष्यति। नूनं अद्य दशरथः मूढः इव वदति; राजा पुत्रं प्रियम् निर्वासयितुम् न अर्हति। गुणहीनस्य अपि पुत्रस्य निर्वासनम् न स्यात्; कथं तस्य, यस्य आचारेण जगत् जितम्। दया, सौम्यता, विद्या, सत्त्वम्, दमः, शमः—एतेषां षड् गुणानां अलंकारः रामः पुरुषश्रेष्ठः। तस्मात् तस्य दुःखेन जनाः महतीं पीडां प्राप्नुवन्ति, जलचराणां तडागस्य ग्रीष्मे शोषेण यथाऽपि। सर्वं जगत् तस्य दुःखेन व्यथितम्, यथा मूलस्य आघातेन पुष्पफलपत्रशाखाः वृक्षस्य हानिं प्राप्नुवन्ति। स एव जनानां मूलम्, धर्मस्य सारः, दीप्तकीर्तिः; पुष्पफलपत्रशाखाः अन्ये जनाः। तस्मात् लक्ष्मणवत् शीघ्रं रामं अनुयाम, पत्नीज्ञातिभिः सह, यत्र यत्र स गच्छति। उद्यानक्षेत्रगृहाणि परित्यज्य, सुखदुःखैः एकत्वेन, धर्मात्मानम् रामम् अनुयाम। सागरनिधिसंचितम्, भग्नमण्डपम्, संग्रहितं धनधान्यं, सर्वं मूल्यहीनम् भवतु। धूलिना आच्छादितम्, देवैर् त्यक्तम्, मूषकैर् व्याप्तम्, छिद्रैः पूर्णम्। जलधूमहीनम्, शुद्धिहीनम्, करयज्ञमन्त्रहोमपाठनष्टम्। कठिनेन ऋतुना भग्नपात्रम्, अस्माभिः त्यक्तम्—कैकेयी गृहाणि अधिगच्छतु।