ततः स राघवः, अश्रुपूर्णगलेन, स्वजनान् सान्त्वयन्, तेषां जीविकाम् उपदाय, विपुलं धनं दत्त्वा, यथायोग्यं तान् सम्यक् पोषयामास। स एवमुक्त्वा, “यावत् मम प्रतिनिवर्तनं, लक्ष्मणस्य च मम च गृहं कस्यापि रिक्तं न भवतु,” इति स्वजनान् प्रति अनुकम्पया उक्तवान्। ततोऽसौ सर्वान् दुःखितान् स्वजनान् समाश्वास्य कोशाध्यक्षं प्रति आज्ञापयत्—“मम सम्पदं आनय।” ततो कोशाध्यक्षेन तस्य सम्पूर्णं धनराशिं समानीय, सर्वे स्वजनाः तत्र समागताः, स धनराशिः तत्र दृष्टः, साक्षात् विस्मयावहः। ततः स पुरुषर्षभः रामः लक्ष्मणेन सह, ब्राह्मणान्, वृद्धान्, युवान्, दरिद्रांश्च, तं धनराशिं दत्त्वा, धर्मेण तान् संतोषयामास। तस्मिन्नन्तरे, गर्गगोत्रसम्भूतः त्रिजटा नाम कश्चन कपिलकेशः ब्राह्मणः, यः वनकर्षणेन जीविकां कुर्वन्, हलकुदालादीन् नित्यं वहन्, तत्र वसति स्म। तस्य भार्या, बालकान् आदाय, तं ब्राह्मणं प्रति उवाच—स्त्रीणां पतिः एव देवता इति। सा उवाच—“कृषिं च कुदालं च त्यज, यथावद् मम वचनं कुरु; धर्मात्मनं रामं दर्शय, किञ्चित् लाभं प्राप्स्यसि किल।” एवं निश्चित्य, तेजसा भृग्वङ्गिरस्समप्रभः स त्रिजटा, कश्चनापि तं न वारयामास, स पञ्चमं सभामण्डलम् अन्तर्गतः रामस्य समीपं जगाम। तत्र स त्रिजटा रामं समीपं गत्वा उवाच—“राजपुत्र, महाबाहो, अहं दरिद्रः, बहुपुत्रः च। अहं नित्यं वनकर्षणेन जीवामि, मां विचारय,” इति। तदा रामः सस्मितं प्रत्युवाच—“मया सहस्रशः गावः नापि एकापि दत्ता; यावत् तव दण्डेन परिक्रम्यते, तावत् तव भविष्यति।” ततः स त्रिजटा शीघ्रं वस्त्रं कट्यां बद्ध्वा, दण्डं गृहीत्वा, सर्वशक्त्या चिक्षेप। स दण्डः तस्य हस्तात् मुक्तः, सरयूतीरं समतिक्रम्य, गोमण्डले, वृषाणां समीपे, पतितः। रामः सरयूतीरे तं त्रिजटां परिष्वज्य, धर्मात्मा, ताः गावः त्रिजटाश्रमं प्रति प्रेषयामास। ततः स रामः गर्गवंशसम्भूतं त्रिजटां शान्तया वाचा समाश्वास्य उवाच—“मा रोषं कुरु; मम केवलं हास्यं आसीत्। एष ते बलं, दुस्तरं, यद् अहं ज्ञातुम् इच्छन्, तवेदं कर्म कर्तुम् प्रेरितवान्। अद्य अन्यं वरं वृणीष्व। सत्यं वदामि—मया त्वं न वार्यसे; यद् इच्छसि मम धनं, तत् यथायोग्यं तुभ्यं प्रदीयतां, यथा मम पुण्यं यशश्च स्यात्।” एवं श्रुत्वा, महर्षिः त्रिजटा पत्नीसमेतः, हृष्टः ताः गावः स्वीकृत्य, रामाय आशिषः दत्तवान्, येन तस्य यशः, बलं, सुखं च ववृद्ध। रामः अपि, पूर्णपुरुषत्वसम्पन्नः, धर्मेण लब्धं महद् धनं, मित्रेभ्यः, यथोचितसम्मानप्रेरितः, वितरन्, सर्वान् संतोषयामास। द्विजमित्रः, सेवकः, दीनः, यः कश्चन, तत्र न कश्चिद् अप्रसन्नः आसीत्; यथायोग्यं दानसम्मानाभ्यां तान् पूजयामास। शृणु, इदानीं वाल्मीकिना विरचितस्य श्रीरामायणस्य अयोध्याकाण्डस्य त्रयस्त्रिंशत्तमं सर्गं। ततः रघुनन्दनौ, सीतया सह, ब्राह्मणेभ्यः विपुलं धनं दत्त्वा, वैदेह्या सह पितरं द्रष्टुं प्रस्थितौ। तयोः शस्त्रधारिणौ द्वौ अनुचरौ, सीता च पुष्पाभरणविभूषिता, तत्र द्योतमानौ बभूवतुर्ग। ततस्तं रामं द्रष्टुकामाः जनाः, प्रासादान्, गृहशृङ्गाणि, गृहमस्तकानि च आरोहन्। राघवस्य गमनसमये, जनसमाकुलानि मार्गाणि, गन्तुं न शक्यन्ते स्म; तस्मात् दुःखिता जनाः, गृहमस्तकेभ्यः तं पश्यन्ति स्म। स भ्रात्रा सीतया सह पादचारी दृष्ट्वा, जनाः दुःखार्तहृदयाः, नानाविधानि वचनानि ऊचुः। “यस्य पूर्वं महती चतुरङ्गिणी सेना अन्वगच्छत्, तं केवलं लक्ष्मणः सीतया सह अनुगच्छति। यः राज्यसुखानां भोक्ता आसीत्, स धर्मसंश्रयात् कदापि मिथ्यावाक्यं न ब्रूते। या पूर्वं गगनचरैः अपि न दृष्टा, सा अद्य राजमार्गे जनैः सीता दृश्यते। या गन्धयुक्तस्निग्धचन्दनरसप्रिया, सा सीता, ऋतुविपर्ययात् शीघ्रं वर्णं ह्रासयिष्यति। नूनं अद्य दशरथः पिशाचवशं गतः; राजा कदापि प्रियं पुत्रं न निर्वासयेत्। दोषहीनस्य अपि पुत्रस्य निर्वासनं न युक्तम्; किं पुनः यस्य आचरणेन एव लोको जितः। दया, सौजन्यं, विद्या, सदाचारः, संयमः, शमश्च—एते षड्गुणाः राघवस्य भूषणानि। तस्मात् तस्य क्लेशेन, जनाः महता दुःखेन पीड्यन्ते, जलाशयस्य शुष्के, जलचरो यथा। सर्वं जगत् अस्य लोकनाथस्य दुःखेन व्यथितम्, मूलक्षतस्य वृक्षस्य पुष्पफलपत्रशाखावत्। स एव मानवमूलम्, धर्मसारः, तेजस्वी; अन्ये जनाः पुष्पफलपत्रशाखाः इव। तस्मात्, लक्ष्मणवत्, वयं अपि शीघ्रं राघवं अनुगच्छाम, भार्याभिः बान्धवैः सह, यत्र स गच्छति। उद्यानानि, क्षेत्राणि, गृहाणि च त्यक्त्वा, सुखदुःखसहिताः, रामं धर्मात्मानं अनुगच्छाम। समुद्रनिधिसञ्चितानि रत्नानि, भग्नप्राकाराणि, सञ्चितं धनधान्यं च, सर्वं निरर्थकं भवतु।” एवं स धर्मात्मा रामः, सर्वान् संतोषयन्, दानशीलता, धर्मनिष्ठा, सौजन्यं च प्रदर्शयन्, जनानां हृदयानि विजयी कृतवान्।