ततः पुरुषश्रेष्ठः लक्ष्मणः, धनाध्यक्षवत्, रामस्याज्ञया तं सम्पूर्णं धनं ब्राह्मणेभ्यः प्रवरं दत्तवान्। ततः सः, बहु दत्त्वा, प्रत्येकस्य जीविकां सम्पाद्य, अश्रुपूर्णकण्ठः तान् स्वजीवान् संबोधितवान्—“मम च लक्ष्मणस्य च गृहेषु, मम आगमनपर्यन्तं, कस्यापि गृहं रिक्तं न भवेत्।” इत्युक्त्वा, शोकार्तान् तान् सर्वान् स्वजीवान् प्रति, कोशाध्यक्षं प्रति वाक्यमब्रवीत्—“मम धनं आनय।” ततः तैः सर्वैः स्वजीवैः तत् महद्द्रव्यं समानीय, सः महद्द्रव्यपुञ्जः तत्र द्रष्टुं शक्यः, अत्यन्तं विस्मयकरः आसीत्। अथ सः पुरुषव्याघ्रः, लक्ष्मणेन सह, तत् धनं ब्राह्मणेभ्यः, वृद्धेभ्यः, युवभ्यः, दरिद्रेभ्यश्च दत्तवान्। तत्र तु गार्ग्यवंशसम्भूतः त्रिजटाख्यः कपिलकेशः ब्राह्मणः आसीत्, यो वनतिलकः कृष्युपजीवी, हलमुषलधारी च सदा आसीत्। तस्य युवा भार्या, पुत्रान् आदाय, तम् एव ब्राह्मणं इदम् उवाच—यः स्त्रीणां पतिः सः एव देवता इति मन्यते। सा तम् उवाच—“हलमुषले परित्यज्य, यथाहं वदामि तथा कुरु; धर्मात्मानं रामं दर्शय, किञ्चित् लाभं प्राप्स्यसि।” सः त्रिजटः, भृग्वङ्गिरसोरिव तेजसा समन्वितः, कस्यापि निवारणं न प्राप, पञ्चमं यावद् सभामण्डलमगच्छत्। रामं समीपं गत्वा, सः त्रिजटः उवाच—“राजपुत्र, महाबाहो, अहं दरिद्रः, बहुपुत्रश्चास्मि। अहं सदा वनकृष्युपजीवी; मां विचारय।” इत्युक्ते, रामः सः सान्द्रविनोदेन प्रत्युवाच—“मया सहस्रगवां नापि एकापि दत्ता; यावत् त्वं दण्डेन परिवेष्टुम् अशक्नोषि, तावत् ते दास्यामि।” ततः सः, शीघ्रं वेष्टनं कृत्वा, दण्डं गृहीत्वा, स्वशक्त्या प्रक्षिप्तवान्। सः दण्डः तस्य हस्तात् मुक्तः, सरयूनदीं तीर्त्वा, गोसमूहे, वृषभानां समीपे, पतितः। ततः धर्मात्मा रामः, सरयूतीरे तम् आलिङ्ग्य, गवां समूहम् त्रिजटस्य आश्रमं प्रति प्रेषितवान्। तदा रामः, तं गार्ग्यवंशसम्भूतं सौम्यया वाचा सान्त्वयन् उवाच—“मा कुरुष्व रोषं; एषा मम विनोदानुग्रहवाणी आसीत्। एष एव ते शक्तिः, दुस्तरः; ताम् ज्ञातुम् इच्छन्, अहम् एवमुक्तवान्। अन्यं वरं वृणीष्व।” रामः पुनः प्रतिज्ञां कृत्वा उवाच—“मया निवारणं न भविष्यति; यत् मम धनं इच्छसि, तत् यथार्हं ते दास्ये, यथा पुण्यं कीर्तिं च लभे।” तदा महर्षिः त्रिजटः, भार्यया सह, हृष्टः सः गवां समूहं स्वीकृत्य, रामस्य कीर्तिबलसौख्यवृद्धये शुभाशिषः दत्तवान्। ततः पराक्रमसम्पन्नः रामः, धर्मेण सम्पादितं महद्द्रव्यं, मित्रेभ्यः, यथायोग्यं, आदरपूर्वकं वितरितवान्। द्विजमित्रः, सेवकः, वा दरिद्रः यः कश्चित्—तत्र कोऽपि तृप्तिहीनः नासीत्; यथायोग्यं दानमानसंयुक्तः। एवं सर्गत्रिंशत्तृतीयं श्रुणु, श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आयोध्याकाण्डे। ततो वैदेह्यासहितौ, रघुनन्दनौ, विप्रेषु महद्द्रव्यं दत्त्वा, सीतया सह पितरं द्रष्टुं प्रस्थितौ। तयोः शस्त्राणि द्वावुपजीवी वहतः, सीता च माल्याभरणैः भूषिता, तत्र शोभां प्राप्नोत्। ततः जनाः, रामस्य दर्शनार्थं, प्रासादेषु, गृहगृहेषु, शिखरस्थानेषु च, आरोहन्। राजमार्गः जनसमूहेन आकुलः, गन्तुं न शक्यः; तस्मात् दुःखिता जनाः, गृहमस्तकेभ्यः राघवम् अपश्यन्। तम् भ्रात्रा सीतया च सह पादचारीणं दृष्ट्वा, जनाः, शोकसमाक्रान्तहृदयाः, बहूनि वचनानि ऊचुः—“यम् पूर्वं महती चतुरङ्गिणी सेना अन्वगच्छत्, सः अद्य केवलं लक्ष्मणेन सीतया च अनुगम्यते। यः राज्यसुखस्य रसज्ञः, धर्मनिमित्तं कदापि अनृतं न वदेत्। या खगगम्यैः अपि अदृष्टपूर्वा, सा अद्य राजमार्गे जनैः सीता दृश्यते। सीता, यः सुरभिगन्धलेपचन्दनरसप्रिया, शीघ्रं ऋतुविकारैः तापशीतैः वर्णं न ह्रासयिष्यति। नूनं अद्य दशरथः राजा, पिशाचवशगः इव वदति; राजा न हि प्रियतमं पुत्रं निर्वासयेत्। गुणरहितस्य अपि पुत्रस्य निर्वासनं न युक्तम्; किं पुनः, यस्य आचारेण एव लोकः जितः। दया, सौम्यता, विद्या, सदाचारः, आत्मसंयमः, प्रशान्तता—एते षड्गुणाः राघवस्य, पुरुषोत्तमस्य, भूषणानि। तस्मात् तस्य दुःखेन, जनाः महता शोकदुःखेन पीड्यन्ते, जलाशयक्षयात् जलचराः इव ग्रीष्मे। सर्वं जगत्, अस्य लोकनाथस्य दुःखेन, मूलच्छेदेन साकं पुष्पफलपत्रशाखवत् पीड्यते। स एव पुरुषमूलं धर्ममूलं तेजोमूलं; पुष्पफलपत्रशाखाः अन्ये जनाः। तस्मात्, लक्ष्मणवत् शीघ्रं राघवमनुगच्छाम, पत्नीजनेन सह, यत्र यत्र गच्छति। उद्यानक्षेत्रगृहाणि परित्यज्य, आनन्ददुःखसहिताः, धर्मात्मानं रामं वयम् अनुगच्छाम।