तदा रामः लक्ष्मणं सम्बोधितवान्, "लक्ष्मण, मातरं कौसल्यां यथा यज्ञदानादिभिः हर्षयेत्, तथा सर्वान् द्विजातीन् आदरपूर्वकं पूजय।" तस्य आज्ञया लक्ष्मणः, पुरुषश्रेष्ठः, स्वयं कुबेरस्य सदृशः, तां सम्पत्तिं ब्राह्मणेभ्यः अग्रगण्येभ्यः दत्तवान्। ततः सः, बहुं धनं दत्त्वा, प्रत्येकं आश्रितं जीविकायाः साधनं प्रदाय, अश्रुपूरितकण्ठः, तान् आश्रितान् सम्बोधितवान्—"मम गृहं लक्ष्मणस्य च गृहं मम आगमनपर्यन्तं कस्यापि रिक्तं न भवतु।" एवं दुःखितान् सर्वान् आश्रितान् उक्त्वा, कोशाध्यक्षं प्रति उवाच—"मम धनं आनय।" ततः सर्वे आश्रिताः तस्य धनं आनयन्; तत्र महद् धनराशिं प्रकटं दृष्ट्वा, सः पुरुषसिंहः लक्ष्मणेन सह तद् धनं ब्राह्मणेभ्यः, वृद्धेभ्यः, बालकेभ्यः, दरिद्रेभ्यः च वितरितवान्। तत्र गार्गगोत्रजः तृजातः नाम ब्राह्मणः, कपिशकेशः, वनं कृष्य जीवन्, हलमुषलधारी, दृष्टः। तस्य बालवती भार्या, पुत्रैः सह, तं ब्राह्मणं उवाच—"पतिः स्त्रीणां देवता; हलमुषलं निक्षिप्य, मम वचनं कुरु; धर्मज्ञं रामं दर्शय, किञ्चिद् लाभं लभेः।" तृजातः, भृगु-अङ्गिरसयोः तेजःसमानः, कस्यापि निवारणं न प्राप्य, सभा-पञ्चमपर्यन्तं रामं समीपं गच्छन्, रामं उवाच—"राजन्, बलवान्, अहं दरिद्रः, बहुपुत्रः। वनं कृष्य जीवामि; माम् अवलोकय।" रामः हास्येन प्रत्यवदत्—"मया सहस्रगवां एकापि न दत्ता; यावद् दण्डेन संवलितं, तावत् लभस्व।" ततः तृजातः शीघ्रं वस्त्रं कटीं बद्ध्वा, दण्डं गृहीत्वा, सर्वशक्त्या क्षिप्तवान्। स दण्डः तस्य हस्तात् मुक्तः, सरयूं नदीं उल्लङ्घ्य, गोसमूहमध्ये, वृषभानां समीपे पतितः। रामः सरयूतीरे तं आलिङ्ग्य, तं धर्मिष्ठं गोसमूहं तृजाताश्रमं प्रति निनीत्। ततः रामः गार्गपुत्रं सान्त्वयन् उवाच—"त्वं कोपं मा कुरु; एषा हास्यक्रीडा मम।" "एषा तव शक्तिः, दुर्धर्षा; ताम् ज्ञातुम् इच्छन्, तव परीक्षा कृतवान्। अधुना अन्यं वरं वृणु। सत्यं वदामि, मया न निवार्यः; यद् इच्छसि, तद् धनं यथायोग्यं ते दास्यामि, धर्मं कीर्तिं च प्राप्य।" ततः तृजातः महर्षिः भार्यया सह, गोसमूहं हर्षेण स्वीकृत्य, रामाय कीर्तिबलसुखवर्धनं आशीर्वादं दत्तवान्। रामः, पूर्णपुरुषत्वः, धर्मेण प्राप्तं महद् धनं, मित्रेभ्यः, आदरवाक्यप्रेरितः, वितरितवान्। द्विजबन्धु, सेवकः, दरिद्रः, यः कश्चित्, तत्र कश्चित् अप्राप्तः न अभवत्; यथायोग्यं दानमानैः सर्वे सन्तुष्टाः अभवन्। शृणु अधुनाऽयोध्याकाण्डस्य वाल्मीकीरामायणस्य त्रयस्त्रिंशत्तमं सर्गम्। रामः सीतया सह, रघुवंशजौ, ब्राह्मणेभ्यः बहुं धनं दत्त्वा, पितरं द्रष्टुं निर्जग्मतुः। तयोः शस्त्राणि द्वौ अनुचरौ धारयन्तौ; सीता माल्याभरणैः भूषिता, तत्र दीप्तिमती बभूव। तदा जनाः रामं द्रष्टुं प्रासादेषु, भवनेषु, शिखराग्रेषु च आरोहन्। पथः जनसमूहेन आवृतः; तस्मात् दुःखिताः जनाः छद्मतः राघवम् अवलोकयन्। रामं भ्रात्रा सीतया च सह पद्भ्यां गच्छन्तं दृष्ट्वा, जनाः शोकग्रस्तहृदयाः, बहुवचनानि ऊचुः—"यस्मिन् पूर्वं चतुरङ्गबलम् अनुयातम्, अधुना केवलं लक्ष्मणः सीता च अनुयातः।" "यस्मिन् राज्यसुखानां आस्वादनं जातम्, सः धर्मसम्मानात् कदापि मिथ्यावचनं न करोति।" "या पूर्वं गगनचरैः अपि अदृष्टा, अधुना राजपथे जनैः सीता दृष्टा।" "सीता, गन्धयुक्तविलेपनरक्तचन्दनप्रियः, शीघ्रं ऋतुव्यत्ययेन वर्णं ह्रासयिष्यति।" "नूनं आज राजा दशरथः प्रेतात्मा इव वदति; पुत्रं प्रियम् निर्वासयितुं न युक्तम्।" "दोषहीनस्य अपि पुत्रस्य निर्वासः न भवेत्; तर्हि लोकविजितस्य सदाचारस्य किम्।" "दया, सौहार्दं, विद्या, शीलं, संयमः, शमः—एतेषां षण्णां गुणानां राघवः पुरुषोत्तमः भूषणम्।" "तस्मात् तस्य दुःखेन जनाः अतिव्यथिताः, यथा जलचराः ग्रीष्मे सरः शोषेण।" "यथा मूलदुःखेन पुष्पफलपत्रशाखाः वृक्षस्य क्षीयन्ते, तथा लोकः रामदुःखेन।" "सः मनुष्याणां मूलः, धर्मसारः, कीर्तिमान्; अन्ये जनाः पुष्पफलपत्रशाखाः।" "तस्मात्, लक्ष्मणस्य इव, वयं शीघ्रं रामं अनुयाम, पत्नीज्ञातिसंयुक्ताः, यत्र यत्र सः गच्छति।" एवं रामः लक्ष्मणः सीता च, धर्मपूर्वकं दानं वितर्य, जनानां हृदयेषु करुणां प्रकटयन्तः, पितरं द्रष्टुं प्रस्थिताः; जनाः तान् दुःखितहृदयाः, रामस्य धर्मं, सीतायाः सौम्यता च स्मरन्तः, अनुगमनं चिन्तयन्तः, मार्गे तान् दृष्ट्वा, तेषां दुःखं व्यक्तवन्तः।