सौमित्रे, त्वं अगस्त्यं कौशिकं च, तौ ब्राह्मणश्रेष्ठौ, रत्नैः आमन्त्रय, यथा जलैः सस्यं पुष्यते। हे महाबाहो राघव, तौ ब्राह्मणौ सहस्रेण गावः सुवर्णरजतैः रत्नैः च महद्भिः धनैः तर्पय। तैत्तिरीयाचार्यं वेदविदं नित्यमधीयानं कौसल्यां चाशिषा सेवमानं—तस्मै वाहनं परिचारकांश्च तन्तुवस्त्राणि च यथेष्टं प्रयच्छ, सौमित्रे। चित्ररथः सारथिः यः दीर्घकालं मान्यः मन्त्रधारकः, स च रत्नवस्त्रधनैः तर्पणीयः। सर्वैः पश्युभिः सह सहस्रगावः, अनेकाः च कठकपाठकाः दण्डिनश्च येऽत्र सन्ति—तेषां नित्यं स्वाध्यायनिष्ठानां, अन्यद् किमपि न कुर्वन्ति, आलस्यप्रियाः सुखासक्ताश्च, महाजनैः सत्कृताः। तेषां रत्नपूर्णानि अशीतिः वाहनानि, द्विशतं श्रेष्ठानां वृषाणां सह सहस्रचूर्णान्नं च दातव्यम्। सौमित्रे, तेषां जीविकायै सहस्रं गावः प्रयच्छ; कौसल्यायाः समीपे बृहती स्त्रीसमूहः आगतः—तासां प्रत्या एकैकस्यै सहस्रं दातव्यम्। यथा जननी कौसल्या स्वकृतदानेन प्रमुद्येत, तथा सर्वान् द्विजातीन् संपूजय, लक्ष्मण। ततः लक्ष्मणः पुरुषर्षभः स्वयमुपदिष्टं धनं श्रेष्ठेभ्यः ब्राह्मणेभ्यः कुबेरवत् दत्तवान्। ततः सः स्वयम् अश्रुपूर्णकण्ठः, बहुधनं दत्वा, स्वजीविकां प्रतिदत्तवान् अनुयायिनः समाश्वासयत्। "मम च लक्ष्मणस्य च गृहम् एकैकस्य न रिक्तं भवतु यावत् प्रतिनिवर्ते," इति सर्वान् दुःखितान् अनुयायिनः उक्त्वा, कोशाध्यक्षं प्रति आज्ञापयत्—"मम धनं आनय।" ततः सर्वे अनुयायिनः तद् धनं समानीय, तत्र महान् धनराशिः दृश्यते स्म, यः खलु विस्मयकरः। ततः पुरुषव्याघ्रः रामः लक्ष्मणेन सह तद् धनं ब्राह्मणेभ्यः, वृद्धयुवभ्यः, दरिद्रेषु च वितीर्य दत्तवान्। तत्र गौरवर्णः ब्राह्मणः गर्गगोत्रजः त्रिजटानामकः, यः वनकर्षणेन जीविकां कुर्वन्, नित्यं हलकुडालेन युक्तः। तस्य या तरुणी भार्या, सा पुत्रैः सहित्या तं ब्राह्मणं प्राह—"स्त्रीणां पतिः एव देवी—हलम् कुडालं च त्यज, यन्मम वचः तदाचर; धर्मज्ञं रामं दर्शय, किञ्चिद् लभेथाः।" त्रिजटः भ्रुग्वङ्गिरस्समतेजाः, कस्यापि न निरुद्धः, पञ्चेषु परिष्कारेषु प्रविश्य रामम् उपससार। तदा रामं प्रति त्रिजटः उवाच—"राजन्, महाबाहो, अहं दरिद्रः, बहुपुत्रः। नित्यं वनकर्षणेन जीवामि, मां विचिन्त्य तर्पय," इति। तदा रामः सस्मितम् उक्तवान्—"मया सहस्रगावः एकापि न दत्ता; यावत् त्वं दण्डेन परिभ्रमसि, तावत् ते भविष्यति।" सः शीघ्रम् उत्तरीयं कटिप्रदेशे बद्ध्वा, दण्डं समुत्क्षिप्य, सर्वशक्त्या तं प्राक्षिपत्। स दण्डः तस्य करात् मुक्तः सरयूनदीं तीर्त्वा, गवां मध्ये वृषाणां समीपे पतितः। तदा धर्मात्मा रामः सरयूतीरे तं परिष्वज्य, ताः गावः त्रिजटाश्रमं प्रति निनाय। तदा रामः गर्गवंशजं त्रिजटं सान्त्वयन् अवदत्—"मा क्रुध्याः, एषः मम विनोदः।" "एष एव तव बलं, अप्रतिहतं; तद् ज्ञातुम् इच्छन् अहम् एव त्वां प्रवर्तितवान्। अन्यं वरं वृणीष्व," इति। "सत्यं ब्रवीमि, मया त्वं न निरुध्यसे; यत् मम धनं इच्छसि, तत् सम्यक् दीयतां, यथा धर्मः कीर्तिश्च मम भवेत्।" तदा महर्षिः त्रिजटः भार्यया सह, ताः गावः हृष्टः स्वीकृत्य, रामस्य कीर्तिबलसौख्यम् वर्धयन् आशीः दत्तवान्। रामः च संपूर्णपुरुषार्थः, धर्मेण लब्धं महद्द्रव्यं सखिभ्यः वितरन्, यथोचितसम्मानवचनेन प्रेरितः। द्विजमित्रः सेवकः वा दरिद्रः याचकः वा—कोऽपि तत्र अप्रतीतः नासीत्, यथार्हं दानसम्मानैः तर्पितः। शृणु अयोध्याकाण्डस्य श्रीमद्रामायणे त्रयस्त्रिंशत्तमः सर्गः। ततः ब्राह्मणेभ्यः सीतया सह बहुधनं दत्वा, रघुनन्दनौ सीतया सहितौ पितरं द्रष्टुं प्रस्थितौ। तदा द्वावुपस्थानिकौ शस्त्रं वहन्तौ, सीता च माल्याभरणैः भूषिता, प्रज्वलन्तीव दृश्यते। जनाः प्रासादगृहशिखराणि आरोह्य, श्रीरामस्य दर्शनाय, तं पश्यन्तः स्थिताः। रथ्याः जनसमाकीर्णाः, तत्र गन्तुं न शक्यते स्म; तस्मात् दुःखिता जनाः गृहशिखरात् राघवम् अपश्यन्। भ्रात्रा सीतया च सह पादचारीं तं दृष्ट्वा, जनाः शोकविह्वलहृदया, बहूनि वचनानि ऊचुः। "यस्य पुरा चतुरङ्गबलं महान् अनुयायि, सः अद्य केवलं लक्ष्मणं सीतां च अनुयाति। यः भोगानां स्रोतः, राज्यस्य स्वादु जानाति, सः धर्मश्रद्धया कदापि मिथ्यावाक्यं न ब्रूते।