ततः सौमित्रिणं प्रियं शान्तचित्तं भ्रातरं रामः सान्त्वपूर्वकं ब्रह्मेव देवराजं समुपस्मरन् इदं वचनमुवाच। "सौमित्रे, अगस्त्यं कौशिकं च तौ द्वौ श्रेष्ठौ ब्राह्मणौ रत्नैः आमन्त्र्य पयसा सस्यवद् संपूजय। बलवन् राघव, सहस्रेण गवां सुवर्णरजतैः रत्नैः महाधनैश्च तौ तुष्टिं प्राप्नुही। तैत्तिरीयाचार्यः स वेदविद्यायुक्तः, कौशल्यां शुभाशीर्वादैः सेवमानः, तस्मै यानं परिचारकान् च कौशेयवस्त्राणि यथेष्टं ब्राह्मणस्य दातव्यानि। चित्ररथः सुतरां पूजितः स च सारथिः दीर्घकालं सेवितवान्, तमपि रत्नवस्त्रधनैः संतोषय। गवां समस्तपशूनां सहस्रं च, बहून् कटकपाठकान् दण्डिनः चात्र, ये नित्यं स्वाध्यायनिरता नान्यदाचरन्ति, आलस्यप्रियाः सुखासक्ताश्च, महात्मभिरपि पूज्यन्ते। तैः कृते रत्नसम्पूर्णानि अशीतियानानि, द्विशत् उत्तमान् वृषाणाम्, सहस्रं च तण्डुलानां दातव्यानि। तेषां जीवनाय सहस्रं गवां दद्यात्, कौशल्यां प्रति काञ्चिद् स्त्रीसमूहः उपागतः, तासां प्रतिगृह्य सहस्रं दातव्यम्। मम माता कौशल्या यथानन्दमुपवसेत्, सर्वान् द्विजातीन् सम्यक् पूजय, लक्ष्मण। एवं रामस्यादेशात् पुरुषश्रेष्ठः लक्ष्मणः स्वयमेव धनं तान् श्रेष्ठान् ब्राह्मणान् कुबेर इव दत्तवान्। ततः स दासजनान् प्रति कण्ठेन रुद्धस्वरेण, बहुधनं दत्वा, तेषां जीविकां विधाय, इदं प्रोवाच— "लक्ष्मणस्य गृहम्, मम च गृहम्, मम आगमनपर्यन्तं प्रतियेकस्य रिक्तं न भवेत्।" एवं तान् सर्वान् दुःखितान् दासजनान् उक्त्वा, कोशाध्यक्षं प्रति उवाच— "मम धनं आनय।" ततः सर्वे दासजनाः तस्य धनं समानीय, तत्र महद् धनराशिं अद्भुतं दृष्टवन्तः। तदा पुरुषव्याघ्रः रामः लक्ष्मणेन सह तद् धनं ब्राह्मणेभ्यः, वृद्धबालकृपणेषु च, यथायोग्यं वितरति स्म। तत्र गर्गगोत्रजः श्यामकेशः ब्राह्मणः त्रिजट नाम, यः वने कृष्य जीवति, सदैव हलमुषलधारी, तस्य भार्या युवती पुत्रान् गृहीत्वा, स्वं पतिं अब्रवीत्— "हलमुषलम् उत्सृज, मदीयं वचनं कुरु; धर्मिष्ठं रामं दर्शय— किञ्चिद् लाभं प्राप्स्यसि।" त्रिजटा भृग्वङ्गिरसोरिव तेजसा युक्तः, कश्चन न तं पञ्चमं सभायाः प्राकारं यावत् प्रतिरोद्धुं अशकत्। स रामं समीपमुपेत्य उवाच— "आर्यपुत्र, महाबाहो, अहं दरिद्रः बहुपुत्रः च। अहं वने कृष्यैव जीवामि, मां सम्यक् पश्य" इति। तदा रामः सस्मितम् प्रत्युवाच— "मया सहस्रगवां नापि एकापि दत्ता; यावद् दण्डेन परिमण्डलयिष्यसि, तावद् प्राप्स्यसि।" स त्वरया वस्त्रं कटीं बद्ध्वा, दण्डं समुद्धृत्य, सर्वशक्त्या प्रक्षिप्तवान्। स दण्डः तस्य हस्ताद् मुक्तः सरयूनदीं तरित्वा, महतीं गवां मध्ये वृषाणां समीपे पतितः। ततः सरयूतीरे तम् आलिङ्ग्य धर्मात्मा रामः ताः गावः त्रिजटस्य आश्रमं प्रति अनयत्। रामस्तं गर्गवंशजं सान्त्वयन् उवाच— "मा क्रुध्य, एषा मम हास्यलीला आसीत्। एष एव ते महिमा, दुर्निवार्यः; ज्ञातुमिच्छन् तव शक्तिं, तेन त्वां प्रवर्तितवान्। अन्यं वरं वृणीष्व। सत्यं वदामि, मया त्वं न निवार्यसे; यद् यद् मम धनं इच्छसि, तत्ते सम्यक् प्रदीयताम्, यथा धर्मः कीर्तिश्च मे स्यात्।" ततः महर्षिः त्रिजटः भार्यया सह, ताः गावः हृष्टः स्वीकृत्य, रामस्य कीर्तिबलसुखवृद्धये आशीः दत्तवान्। रामः अपि पूर्णपुरुषार्थः धर्मेण संगृहीतं महद्दानं बन्धुषु, यथार्हं, सन्मानवचनप्रेरितः वितरति स्म। यः द्विजमित्रं, सेवकः, वा दीनः भिक्षुकः— तत्र कश्चन नासीत् अप्रसन्नः, यथायोग्यं दानसंमानैः लब्धवान्। शृणु भूयः— श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे अयोध्याकाण्डे त्रयस्त्रिंशः सर्गः। ब्राह्मणान् सीतया सह बहुधनं दत्त्वा, तौ रघुनन्दनौ वैदेह्याः सहितौ पितरं द्रष्टुं निष्क्रान्तौ। तदा ताभ्यां शस्त्राणि द्वाभ्यां परिचारकैः धृतानि, सीता च माल्याभरणैः भूषिता, तत्र विराजिता। जनाः प्रासादशृङ्गशिखराणि आरोह्य, उज्ज्वलरामस्य मार्गगमनं द्रष्टुम् उत्सुकाः। पूर्णजनसमाकीर्णाः पन्थानः अगम्याः आसन्; अतः दुःखिता जनाः गृहमूर्धसु रामं पश्यन्ति स्म। स भ्रात्रा सीतया सह पद्भ्याम् गच्छन्तं रामं दृष्ट्वा, जनाः शोकविगलितहृदयाः, बहुविधं वचनं प्राहुः। "यस्मिन् पूर्वं महद् चतुरङ्गबलम् अनुयातम्— तं केवलं लक्ष्मणः सीतया सह अनुगच्छति।