ततः सौम्यः रामः सुमनसः सुयज्ञाय प्रोवाच—"भूषणमेकं सुवर्णमालां च स्वभार्यायाः गृहीत्वा दातव्यं; सीता च मम सहधर्मिणी तस्यै कन्याम् उपयानं दातुम् इच्छति।" एवं च, "मम सहधर्मिण्या तव भार्यायै वनं गच्छन्त्यै शोभनाङ्गदौ रम्यकङ्कणानि च दत्तानि," इति वदति। वैदेह्या अपि, "शय्यां सुविस्तीर्णां विविधरत्नविभूषितां स्थापय," इति कामना अभवत्। रामः पुनः—"एष शत्रुंजयः नाम गजः, यं मम मातुलः अददात्, ब्राह्मणश्रेष्ठ! तं सह सहस्रसुवर्णेन तुभ्यं ददामि," इति उक्त्वा। एवं रामवाक्यैः प्रेरितः सुयज्ञः तानि दानानि स्वीकृत्य, रामं लक्ष्मणं सीतां च शुभैः आशीःभिः अभ्यनन्दत्। ततः रामः सौमित्रिं प्रियं धृतिमन्तं भ्रातरं मधुरया वाचा ब्रह्मेव शक्रं समभाषत—"सौमित्रे! अगस्त्यं कौशिकं च तौ द्वौ ब्राह्मणश्रेष्ठौ रत्नैः आमन्त्र्य पूजय, यथा कर्षकेन वारिणा सस्यं सम्पोष्यते।" "राघव वीर्यवान्! सहस्रगवां सुवर्णरजतयोः रत्नानां महद्धनस्य च दानेन तौ तर्पय।" "तैत्तिरीयाचार्यं वेदवित् धर्मनिष्ठं च, यः कौसल्यां शुभैः आशीःभिः उपतिष्ठते—तस्मै यानं परिचारकांश्च, कौशेयवस्त्राणि च यथेष्टं ब्राह्मणस्य दातव्यं, सौमित्रे।" "चित्तरथं सूतं मन्त्रिणं चिरसेविनं च, रत्नवस्त्रधनैः सम्पूज्य तर्पय।" "सर्वान् गवां गणान् सह सहस्रगवां च, बहून् कठकपाठकान् दण्डिनः चात्र—" "यतो हि ते नित्यं स्वाध्यायपरायणाः, नान्यदाचरन्ति; आलस्यप्रियाः सुखिनः, महात्मभिः पूजिताः।" "तेषां रत्नैः पूर्णानि अशीतियानानि, द्विशत् उत्तमान् वृषभान्, सहस्रं तण्डुलानां च दातव्यानि।" "तथैव, सौमित्रे, तेषां भरणार्थं सहस्रगवां च दापय; कौसल्यायाः समागता या बृहती स्रग्विणां स्त्रीसमूहः, तासां प्रतिगृहं सहस्रं दातव्यं, सौमित्रे।" "येन मम माता कौसल्या यज्ञे प्रमोदेत, सर्वान् द्विजातीन् सम्यक् पूजय, लक्ष्मण।" एवं रामस्याज्ञया पुरुषसिंहः लक्ष्मणः स्वयम् एव तद्वित्तं ब्राह्मणश्रेष्ठेभ्यः वितरति स्म, कुबेरवत्। ततः सः बहुधनं दत्त्वा, आश्रितान् प्रति अश्रुपूर्णकण्ठः, तेषां जीविकां विधाय, इदम् अब्रवीत्—"यावद् मम प्रत्यागमनं, लक्ष्मणगृहं च मम गृहं च कस्यचित् रिक्तं न भवतु।" एवं दुःखितान् तान् सर्वान् आश्रितान् उक्त्वा, कोशाध्यक्षं प्रति आज्ञापयत्—"मम वित्तं आनय।" ततः तैः सर्वैराश्रितैः तद्वित्तं आनीतम्; स महती वित्तराशिः तत्र दृष्टा, सौम्यदर्शना। ततः पुरुषसिंहो रामः लक्ष्मणेन सह तद्वित्तं ब्राह्मणेभ्यः, वृद्धेभ्यः, बालकेभ्यः, दरिद्रेभ्यश्च दत्तवान्। तत्र तु गर्गगोत्रीयः ताम्रकेशो ब्राह्मणः त्रिजट नाम, यः वनकर्षणेन जीवति, नित्यं हललाङ्गलधारी तत्र वसति स्म। तस्य भार्या युवा, पुत्रान् गृहीत्वा, तम् उवाच—"लाङ्गलं हलं च त्यज, यथाहं ब्रवीमि तथा कुरु; धर्मज्ञं रामं दर्शय, किमपि लभेयुः स्यादिति।" स त्रिजटः, भृग्वङ्गिरस्समतेजाः, न केनापि प्रतिहतः, पञ्चमं प्राकारम् अतीत्य सभां प्रविष्टः। स रामं उपगम्य उवाच—"राजपुत्र महाबाहो, दरिद्रोऽस्मि, बहुपुत्रः च।" "नित्यं वनकर्षणेन जीवामि; मां विचिन्त्य द्रष्टुम् अर्हसि," इति सः उक्तवान्। तदा रामः सस्मितम् प्रत्युवाच—"मया सहस्रगवां एकापि न दत्ता; यावद् दण्डेन परिक्रमसि, तावद् गवां लभ्यताम्।" स तु शीघ्रं वस्त्रं कट्यां बद्ध्वा, दण्डं गृहीत्वा, सर्वबलं योजयित्वा, तं दण्डं प्रक्षिप्तवान्। स तु दण्डः तस्य हस्तात् मुक्तः, सरयूतीरं तीर्त्वा, वृषाणां मध्ये गवां गणस्य निकटे पतितः। रामः धर्मात्मा तं सरयूतीरे आलिङ्ग्य, ताः गावः त्रिजटाश्रमं प्रति प्रेषितवान्। ततो रामः सौम्यया वाचा गर्गवंशजं त्रिजटं सान्त्वयामास—"मा क्रुधः, एषः मम हास्यलीलामात्रम्।" "एष तव शक्तिः, दुःसाध्या; ताम् अवेक्षितुम् एव अहम् त्वां प्रेरितवान्। इदानीं यद् इच्छसि, तत् वरं वृणीष्व।" "सत्यं वदामि, मया न निरोध्यसे; यद् इच्छसि वित्तं मम, तत् सम्यग् ददामि, येन मे धर्मः कीर्तिश्च स्यात्।" एवं त्रिजटः महर्षिः भार्यया सह प्रीत्या ताः गावः स्वीकृत्य, रामस्य कीर्तिबलसौख्यानि वर्धयन्, शुभाः आशीः दत्तवान्। ततो रामः पूर्णपुरुषार्थः, धर्मेण संप्राप्तं महद्वित्तं सखिभ्यः यथार्हं वितरति स्म। न च कश्चिद् द्विजमित्रं, न च दासः, न च दरिद्रः, यः तत्र अप्रतिपूजितः, अप्रतीतः, अदानितः वा अभवत्। एवं श्रीमद्रामायणस्य अयोध्याकाण्डे त्रयस्त्रिंशत्तमः सर्गः आरभ्यते। ततो रामः वैदेह्या सह बहुधनं ब्राह्मणेभ्यः दत्त्वा, तौ रघुनन्दनौ सीतया सह पितरं द्रष्टुं प्रस्थितौ।