संध्योपासनां कृत्वा सः सौमित्रिणा सह रम्यं श्रीमत् रामगृहं प्रविवेश। तत्र रामः सुवर्णवलयैः, सुशोभनकुण्डलैः, सुवर्णसूत्रगुणितमणिहारैः, भूषणैः, कङ्कणैः च, अन्यैश्च नानाविधैः रत्नैः सुमहत् सन्मानं सुइज्ञाय दत्तवान्। ततः सीताया आदेशेन रामः सुइज्ञम् इदं प्राह— “मृदु, सुवर्णहारं सुवर्णशृङ्खलां च तव भार्यायाः कृते गृहीत्वा ददातु। मम सहधर्मिणी सीता तस्यै एकां मेखलाम् अपि दातुम् इच्छति। तथा, वनं गमिष्यन्त्यै तव भार्यायै शोभनौ नूपुरौ सुशोभनानि बाहुलत्राणि च दत्तानि मम सहधर्मिण्या। वैदेही अपि तव कृते, रत्नैः सुशोभितं, उत्तमशय्यां स्थापयितुम् इच्छति। अयं च शत्रुञ्जयः नाम गजः, मम मातुलात् प्राप्तः, सः सह सहस्रेण सुवर्णमुद्राणां तुभ्यं, ब्राह्मणश्रेष्ठ, दत्तः।” एवं रामेण उक्तः सुइज्ञः तानि सर्वाणि दानानि स्वीकृत्य, रामं लक्ष्मणं सीतां च शुभाशिषः दत्तवान्। ततः रामः स्निग्धया वाचा प्रियं शान्तं च भ्रातरं सौमित्रिं ब्रह्मेव देवराजम् इदं वचनम् उवाच। “सौमित्रे, अगस्त्यं कौशिकं च, तौ ब्राह्मणश्रेष्ठौ, रत्नैः निमन्त्र्य, जलैः इव कृषयः, संपूजय। महाबाहो राघव, सहस्रेण गावः, सुवर्णरजताभ्यां, रत्नैः, महद्वित्तेन च तौ तर्पय। तथा तैत्तिरीयशास्त्रस्याचार्यः, वेदविद्, नित्यं कौसल्यायाः आशीर्वाददः, तस्मै वाहनं परिचारकान् च, पाटलवासांसि च, यथेष्टं ब्राह्मणस्य, ददातु सौमित्रे। चित्ररथः सारथिः, पूजितः मन्त्रिणां श्रेष्ठः, दीर्घकालं सेवकः, तं अपि रत्नैः, वस्त्रैः, वित्तेन च तर्पय। सर्वैः गवां समूहैः, सहस्रेण च गावः, बहवः कठकपाठकाः, दण्डधारिणः युवानः चात्र सन्ति। ते नित्यं स्वाध्यायपरायणाः, अन्यं किमपि न कुर्वन्ति, आलस्यप्रियाः, सुखासक्ताः, महताम् अपि मान्याः। तेषां कृते, रत्नैः पूरितानि अशीत्युत्तराणि यानानि, द्विशतं उत्तमानां वृषाणां, सह सहस्रेण तण्डुलानाम् दत्तानि भवन्तु। सौमित्रे, तेषां भरणाय सहस्रं गावः दत्ताः स्युः। कौसल्यायाः समीपे या महती स्रग्विणां स्त्रीणां सभा आगता, ताभ्यः प्रत्या एकस्मै सहस्रं ददातु सौमित्रे। यथा मम माता कौसल्या स्वयम् यज्ञे हृष्टा भवेत्, तथा सर्वान् द्विजातीन् सम्यक् पूजय, लक्ष्मण। एवमुक्तः लक्ष्मणः पुरुषर्षभः, धनाध्यक्ष इव, तं धनं ब्राह्मणश्रेष्ठेभ्यः स्वयम् अददात्। ततः सः, बहुधनं दत्त्वा, स्वजीविकां प्रतिदत्त्य, बन्धून् स्निग्धया वाचा, अश्रुपूर्णकण्ठः, इदं वचनम् उवाच— “लक्ष्मणस्य गृहं मम च गृहं, प्रतिव्यक्तं, मम आगमनपर्यन्तं रिक्तं न भवेत्।” एवं तेषां सर्वेषां दुःखितानां बन्धूनां प्रति उक्त्वा, कोषाध्यक्षं प्रति उवाच— “मम वित्तं आनय।” ततः सर्वैः बन्धुभिः तस्य वित्तम् आनितम्। स तत्र महद् वित्तसमूहं ददर्श, यः खलु विस्मयजनकः आसीत्। ततः पुरुषर्षभः रामः लक्ष्मणेन सह, तद् वित्तं ब्राह्मणेभ्यः, वृद्धेभ्यः, युवभ्यः, दरिद्रेभ्यः च दत्तवान्। तत्र गर्गगोत्रीयः बभूव गौरवर्णकेशः ब्राह्मणः त्रिजटः नाम, यः कर्षकजीवितः, नित्यं हलमुषलधारी। तस्य पत्नी, बालकान् गृहीत्वा, तम् उवाच— “स्त्रीणां पतिः देवता; हलमुषले त्यक्त्वा, मम वचनं कुरु; धर्मात्मानं रामं दर्शय, किञ्चिद् लाभः स्यात्।” त्रिजटः, भृग्वङ्गिरसोर्यस्य तेजसा सदृशः, कस्यापि निवारणं न प्राप, पञ्चमं परिषद्वेश्म पर्यन्तं यावत्। ततः रामं समीपं गत्वा त्रिजटः उवाच— “राजन्, महाबाहो, अहं दरिद्रः, बहुपुत्रः च। नित्यं वनकर्षकजीवितः अस्मि; मां विचारय।” एवं उक्ते रामः सस्मितं प्रत्युवाच— “मया सहस्रं गावः एकापि न दत्ता; यावद् दण्डेन परिलक्षयसि, तावद् त्वं प्राप्स्यसि।” सः शीघ्रं वस्त्रं कट्यां बद्ध्वा, दण्डं गृहीत्वा, सर्वबलं योजयित्वा, तं दण्डं प्रक्षिप्तवान्। स दण्डः तस्य हस्तात् मुक्तः, सरयूतीरं लङ्घयित्वा, वृषगणस्य मध्ये, गोष्ठस्य समीपे, पतितः। रामः धर्मात्मा, सरयूतीरे तं त्रिजटम् आलिङ्ग्य, ताः गावः तस्य आश्रमस्य दिशं नयामास। ततः रामः गर्गवंशजं तं मृदु वचनैः सान्त्वयामास— “मा क्रुध्याः; एषः मम क्रीडायाम् उक्तः। एष एव तव बलम्, यद् दुर्निवार्यम्; तत् ज्ञातुम् इच्छन् अहम् एवमुक्तवान्। अद्य अन्यं वरं वृणीष्व। सत्यं वदामि, मया निवारणं न भविष्यति; यद् इच्छसि मम वित्तम्, तत् यथायोग्यं प्राप्नुहि, येन पुण्यं यशश्च मम भवेत्।” एवं त्रिजटः महर्षिः भार्यया सह, ताः गावः हृष्टः स्वीकृत्य, रामस्य यशः बलं सुखं च वर्धयन्, शुभाशिषः दत्तवान्। रामः च, पूर्णपुरुषार्थः, धर्मेण प्राप्तं महद् वित्तं, मित्रेभ्यः सन्मानयुक्तवाक्यप्रेरितः, वितरति स्म।