लक्ष्मणः तं वह्निगृहस्थं ब्राह्मणं प्रणम्य, ‘‘सखे, मम सह आगच्छ, यः कष्टानि कर्माणि करोति तस्य गृहम् अपश्यः’’ इति उक्तवान्। ततः स सायं संध्यां कृत्वा सौमित्रिणा सह रामस्य शोभनं समृद्धं च गृहम् प्रविवेश। तत्र काकुत्स्थः सुवर्णकङ्कणैः, सुशोभनकुण्डलैः, सुवर्णसूत्रग्रथितहारैः, रत्नैः, कङ्कणैः, वलयैः च, अन्यैः च नानारत्नैः सुयज्ञं पूजयामास। तदा सीतायाः प्रेरणया रामः तं ब्राह्मणं इदं वचनम् अब्रवीत्— ‘‘मृदु, एकं हारं सुवर्णमयं च शृङ्खलं तव भार्यायै दापय; मम सहधर्मिणी अपि तस्यै मेखलां दातुम् इच्छति। अपि च, मम सहधर्मिण्या वनं गच्छन्त्यै तव भार्यायै रम्ये नूपुरे सुशोभने कङ्कणे च दत्ते। वैदेही अपि तव भार्यायै रत्नविचित्रशय्यायाः स्थापनेच्छा करोति। अयं च शत्रुञ्जयः नाम गजः, मम मातुलात् प्राप्तः, तं सह सहस्रेण सुवर्णमुद्राणां तुभ्यं ददामि, ब्राह्मणश्रेष्ठ।’’ इत्येवं रामेण उक्तः सुयज्ञः तान् दानान् स्वीकृत्य, रामं लक्ष्मणं सीतां च शुभाः आशीर्वादान् दत्तवान्। ततः रामः सौमित्रिं प्रियं शान्तं च भ्रातरं मृदुभाषया संबोधितवान्, यथा ब्रह्मा देवराजं संबोधयेत्। ‘‘सौमित्रे, अगस्त्यं कौशिकं च, तौ द्वौ ब्राह्मणश्रेष्ठौ, रत्नैः जलस्येव सस्येभ्यः आमन्त्र्य पूजय। महाबाहो राघव, सहस्रेण गवां, सुवर्णरजतैः, रत्नैः, महाधनैः च तौ तर्पय। तैत्तिरीयाचार्यं वेदविदं नित्यं च कौशल्यायाः समीपे स्थितं ब्राह्मणं, तस्मै यथेष्टं वाहनं परिचारकान् च कौशेयवस्त्राणि च दद्यात्। चिरं सेवकं मन्त्रिणं चित्ररथं सारथिं च, रत्नवस्त्रधनेन तं अपि तर्पय। सर्वैः पशुभिः सह सहस्रेण गवां, बहुभिः च कठकपाठकैः दण्डिनः युवानः च, ये नित्यं स्वाध्यायनिरता अलसा सुखप्रियाश्च, महाजनैः पूज्यन्ते—तैः कृते, रत्नभाण्डपूर्णानि अशीति वाहनानि, द्विशतं श्रेष्ठानां वृषाणाम्, सहस्रं तण्डुलानां च दातव्यम्। तेषां जीविकायै सहस्रं गवां दद्यात्; कौशल्यायाः समीपे या बृहती मेखलिनां सभा आगता, तासां प्रत्येकायै सहस्रं सहस्रं सौमित्रे दद्यात्। यथा मम माता कौशल्या यज्ञे हृष्टा भवेत्, तथा सर्वान् द्विजातीन् सम्यक् पूजय, लक्ष्मण।’’ इत्युक्त्वा, लक्ष्मणः पुरुषर्षभः स्वयं कुबेर इव तान् ब्राह्मणेभ्यः धनं दत्तवान्। ततः सः बहुधनं दत्त्वा, अश्रुपूरितकण्ठः, स्वजनान् संबोधितवान्—‘‘लक्ष्मणस्य च मम च गृहम्, मम आगमनपर्यन्तम्, प्रत्येकस्य रिक्तं न भवेत्।’’ इत्युक्त्वा, दुःखितान् तान् सर्वान् अनुगृह्य, कोषाध्यक्षं प्रति ‘‘मम धनं आनय’’ इति आज्ञापयत्। ततः तेन सह सर्वे स्वजनाः तस्य धनं समानीय, तत्र महान् धनराशिः दृष्टः। तदा सः पुरुषशार्दूलः लक्ष्मणेन सह तद् धनं ब्राह्मणेभ्यः, वृद्धयुवभ्यः, दरिद्रेषु च वितरितवान्। तत्र तृजटा नाम गर्गगोत्रीयः कपिलकेशः ब्राह्मणः आसीत्, यः वने कृष्यैव जीविकां कुर्वन्, हलमुषलधारी नित्यं वसति स्म। तस्य तरुणी भार्या पुत्रैः सह तं ब्राह्मणं उवाच—‘‘हलमुषले स्थापय, यथा मम वचनं तथा कुरु; धर्मात्मानं रामं दर्शय, किञ्चिद् लभेथाः किल।’’ तदा तृजटा, भृग्वङ्गिरसोरिव तेजसा, कस्यापि निवारितः न, पञ्चमं प्राकारं पर्यन्तं सभां प्रविवेश। रामस्य समीपम् उपसृत्य तृजटा उवाच—‘‘राजन्, महाबाहो, अहं दरिद्रः, बहुपुत्रः चास्मि। अहं वने कृष्यैव नित्यं जीवामि, मां विचारय’’ इति। तदा रामः सस्मितम् प्रत्युवाच—‘‘मया सहस्रं गवां एकापि न दत्ता; यावद् दण्डेन परिक्रामसि, तावत् तव भविष्यति।’’ ततः सः शीघ्रं वस्त्रं कट्यां बद्ध्वा, दण्डं गृहीत्वा, सर्वबलं योजयित्वा, तं दण्डं प्रक्षिप्तवान्। स दण्डः तस्य हस्तात् मुक्तः सरयूतीरं लङ्घित्वा, गोव्राजे, वृषाणां समीपे, पतितः। रामः तृजटां सरयूतीरे आलिङ्ग्य, धर्मात्मा, ताः गावः तस्य आश्रमं प्रति निनाय। तदा रामः तं गर्गवंशजं मृदुना वचसा सान्त्वयामास—‘‘रोषं मा कृथा; एषः मम विनोदः आसीत्।’’ ‘‘एषा तव शक्तिः, या दुस्तरा; ताम् अवेक्षितुम् एव अहम् एतत् प्रेरितवान्। इदानीं यत् अन्यं वरं इच्छसि, तं वृणीष्व।’’ ‘‘सत्यं वदामि, मया न निगृह्यसे; यत् मम धनं इच्छसि, तत् यथायोग्यं तुभ्यं दास्यामि, यथा धर्मं च कीर्तिं च लभेय।’’ इत्युक्ते, तृजटा महर्षिः भार्यया सह हृष्टः ताः गावः स्वीकृत्य, रामस्य यशः बलं सुखं च वर्धयन्, शुभान् आशीर्वादान् दत्तवान्।