अथ भ्रातुः प्रियम् हितम् च आदेशम् विज्ञाय लक्ष्मणः शीघ्रं सुइज्ञस्य गृहम् प्रविश्य अग्निकुण्डस्थं ब्राह्मणम् नमस्कृत्य उवाच – "मित्र, मम सह गच्छ, यशःकर्मणः गृहं पश्य।" ततः सुइज्ञः सायंतनपूजां कृत्वा सौमित्रिणा सह रम्यं श्रीसमृद्धं रामस्य गृहं प्रविश्य तत्र स्थितः। रामः ककुत्स्थवंशजः सुवर्णकङ्कणैः, शोभनकुण्डलैः, सुवर्णसूत्रयुक्तहारैः, मणिभिः, कटकैः, वलयैः, अन्यैः च रत्नैः सुइज्ञम् सम्मानितवान्। तदा सीतायाः प्रेरणया रामः सुइज्ञम् प्रति उवाच – "मृदु, सुवर्णहारं च सुवर्णशृंखलां तव पत्नीं प्रति गृहीत्वा याहि; सीता अपि तस्या अभरणं दातुम् इच्छति।" पुनः "मम धर्मपत्नी तव वनगामिन्याः पत्नीं प्रति शोभनं नूपुरं च शोभनकङ्कणं दातुम् इच्छति।" तथा "वैदेही तव पत्नीं प्रति रत्नैः भूषितं उत्तमशय्यां स्थापयितुम् इच्छति।" "मम मातुलात् प्राप्तः शत्रुञ्जयः गजः अयं सह सहस्रं सुवर्णमुद्राभिः तुभ्यं दत्तः, ब्राह्मणश्रेष्ठ।" एवं रामस्य वचनेन सुइज्ञः तान् दानानि स्वीकार्य रामं लक्ष्मणं सीतां च शुभाशीर्भिः अनुगृहीतवान्। ततः रामः सौमित्रिं प्रियं शान्तम् भ्रातरम् ब्रह्मेव देवेशम् सम्बोध्य उवाच – "सौमित्रे, अगस्त्यं कौशिकं च द्वौ ब्राह्मणश्रेष्ठौ रत्नैः आमन्त्रय, यथा जलैः धान्यं।" "महाबाहो राघव, तान् सहस्रगोदेन सुवर्णरजतैः, रत्नैः, महाधनैः तुष्टिं कुरु।" "तैत्तिरीयाचार्यः वेदविद् भक्तः, कौसल्यां आशीर्भिः सेवमानः – तस्मै वाहनं, सेवकान्, कौशेयवस्त्राणि, यथेष्टं दातव्यम्।" "सारथिः चित्ररथः, दीर्घसेवकः मन्त्रिणः – तस्मै अपि रत्नवस्त्रधनैः तुष्टिं कुरु।" "सर्वगोषु सह सहस्रगोदेन, यत्र केचन कटकपाठकाः दण्डधारिणः युवानः –" "ते नित्यपाठननिष्ठाः, अन्यं कार्यं न कुर्वन्ति, आलस्यप्रियाः, सुखासक्ताः, महाजनैः पूज्याः।" "तेषां रत्नैः पूर्णानि अशीतिः वाहनानि, द्विशत् उत्तमनन्दिनः, सहस्रं शालिधान्यानि दातव्यम्।" "सौमित्रे, तेषां जीविकायाः सहस्रं गोदातव्यम्; कौसल्यायाः गृहे याः स्त्रियां काञ्चनबद्धाः, तासां प्रत्येकं सहस्रं दातव्यम्।" "मम मातुः कौसल्यायाः यज्ञे हर्षः स्यात्, सर्वं द्विजातीन् पूर्णं पूजय, लक्ष्मण।" ततः नरश्रेष्ठः लक्ष्मणः कुबेरवत् ब्राह्मणश्रेष्ठेभ्यः तदधनं स्वयम् दत्तवान्। ततः सः आश्रितान् प्रति, अश्रुपरिपूरितकण्ठः, दत्त्वा बहुधनं, प्रत्येकस्य जीविकां सुनिश्चित्य उवाच – "मम गृहं लक्ष्मणस्य गृहं च मम आगमनपर्यन्तं प्रत्येकस्य शून्यं न भवेत्।" इत्येवम् सर्वेषां दुःखितानां आश्रितानां प्रति उक्त्वा कोशाध्यक्षम् प्रति उवाच – "मम धनम् आनय।" ततः सर्वे आश्रिताः तदधनं आनिन्युः; तत्र महत् धनराशिः दृष्टः, अतिशयमद्भुतः। ततः पुरुषसिंहः रामः लक्ष्मणेन सह तदधनं ब्राह्मणेभ्यः, युवान् वृद्धान्, दरिद्राणां च दत्तवान्। तत्र गार्गगोत्रजः ताम्रकेशः ब्राह्मणः तृजटा नाम, यः वनतिलेन जीवन्, हलमुषलप्रयोगी नित्यः। तस्य युवती पत्नी बालकान् गृहीत्वा ब्राह्मणम् उवाच – "पतिः स्त्रीणां देवता; हलमुषलं निक्षिप्य मम वचनं कुरु; धर्मात्मानं रामं दर्शय; किञ्चिद् लाभः स्यात्।" तृजटा भृगु-अङ्गिरसयोः तेजसा समः, यावत् पञ्चमपरिषदि न कश्चित् तं निरोधितवान्। ततः रामं समीपं गत्वा तृजटा उवाच – "राजन्, महाबाहो, अहम् दरिद्रः, बहुपुत्रः।" "नित्यं वनतिलेन जीवामि; मां विचिन्त्य कृपां कुरु।" इत्युक्ते रामः हास्येन प्रत्युवाच – "सहस्रगोदेन न एकापि मया दत्ता; यावद् दण्डेन परिधास्यसि, तावत् गोः प्राप्तिः।" ततः तृजटा शीघ्रं वासः कटि परिधाय दण्डं गृहीत्वा सर्वशक्त्या प्रक्षिप्तवान्। स दण्डः तस्य हस्तात् मुक्तः सरयूं नदीं अतिक्रम्य महागोष्ठे गोः समीपे पतितः। ततः धर्मात्मा रामः सरयूतीरे तृजटां आलिङ्ग्य ताः गाः तृजटाश्रमं प्रति अनयत्। तदनन्तरं रामः गार्गवंशजं तृजटां सान्त्वयन् उवाच – "मा क्रुध्याः; हास्यं केवलम् एतत्।" "सत्यं, एषा तव शक्तिः दुस्तरा; तां ज्ञातुम् इच्छन्, तव परीक्षा अकरवम्। अन्यं वरं इच्छ;" "सत्यं वदामि; मया न तव प्रतिबन्धः; यद् इच्छसि, मम धनं यथायोग्यं तव दत्तं भवतु, यथा अहम् पुण्यं कीर्तिं च लभेय।