रामः स्वसंयतचित्तः स्नेहपूर्णं वचनं लक्ष्मणं प्रति अब्रवीत्, यः समये समागतः यथाहं इच्छामि, “सर्वं धनं मम, हे शत्रुनिग्रहे, ब्राह्मणेभ्यः तथा तपस्विभ्यः तव सह दातुमिच्छामि। अत्र श्रेष्ठा ब्राह्मणाः वसन्ति, ये गुरुषु नित्यनिष्ठाः, तथा मम सर्वे अधीनाः। त्वं तु, वसिष्ठस्य पुत्रं सुइज्ञं, द्विजश्रेष्ठं, आनय; अहं शीघ्रं वनं गमिष्यामि, सर्वे ब्राह्मणश्रेष्ठान् अन्यांश्च पूज्य समन्याय।” लक्ष्मणः भ्रातृस्य प्रियं हितं च आदेशं विज्ञाय, शीघ्रं सुइज्ञस्य गृहम् प्रविष्टवान्। स आग्नेयगृहे स्थितं ब्राह्मणम् प्रणम्य अब्रवीत्, “मित्र, मम सह आगच्छ, तस्य गृहम् पश्य, यः दुष्करं कर्म करोति।” सुइज्ञः सायं सन्ध्यां कृत्वा सौमित्रिणा सह रामस्य श्रीमत् समृद्धं गृहं प्रविष्टवान्। रामः सुइज्ञं सुवर्णकटकैः, रम्यकुण्डलैः, सुवर्णसूत्रहारैः, मणिभिः, कङ्कणैः, मुद्राभिः च पूजितवान्। ततः सीतायाः प्रेरणया रामः सुइज्ञं प्रति वदति, “सुमते, सुवर्णहारं च सुवर्णमालां तव भार्यायाः कृते गृह्यताम्; मम सहचरी सीता तस्यै मेखलां दातुम् इच्छति। तथा मम सहचरी तव भार्यायाः वनगमनाय रम्यं नूपुरं च शोभनं कटकं च ददाति। वैदेही तव कृते उत्तमं शय्यां रत्नैः समलङ्कृतां स्थापयितुम् इच्छति। अयं शत्रुंजयः हस्ती, मम मातुलात् प्राप्तः, त्वं ब्राह्मणश्रेष्ठ, तं सह सहस्र सुवर्णमुद्राभिः गृहाण।” रामस्य वचनेन सुइज्ञः तानि दानानि स्वीकृत्य, रामं लक्ष्मणं सीतां च शुभाशीर्वादैः अभ्यनुज्ञात्। ततः रामः स्नेहपूर्णं वचनं सौमित्रिं प्रति अब्रवीत्, यथा ब्रह्मा देवेशं संबोधयेत्—“सौमित्रे, अगस्त्यं कौशिकं च, द्वौ ब्राह्मणश्रेष्ठौ, रत्नैः जलस्य यथा कर्षकान् आमन्त्रय, तौ पूजय। वीर्यवान् राघव, सहस्रगोः सुवर्णरजतः रत्नैः महद्वित्तेन तौ तृप्तिं कुरु। तैत्तिरीयाणां गुरु, वेदविद् नित्यनिष्ठः, कौशल्याम् आशिषः दीयमानः—तस्य वाहनं, परिचारकान्, पाटलवस्त्राणि च यावत् इच्छति तावत् ददातु सौमित्रे। रथचालकः चित्ररथः, दीर्घकालसेवकः, तं अपि रत्नैः वस्त्रैः वित्तेन च तृप्तिं कुरु। सर्वैः पशुभिः सह सहस्रगोः, बहवः कठकपाठकाः दण्डधारिणः युवानः च अत्र—ये नित्यं पाठनिष्ठाः, अन्यं कर्म न कुर्वन्ति, आलस्यप्रियाः, सुखासक्ताः, महात्मभिः सम्मानिताः—तैः कृते अष्टाशीतिः रत्नपूरितानि वाहनानि, द्विशत् उत्तमगोः, सहस्रशालिग्रहः च ददातु। सौमित्रे, तेषां भरणाय सहस्रगोः ददातु; कौशल्यायाः सभा यत्र बहुस्त्रीगणः उपगच्छति, तासां प्रत्येकायाः सहस्रं ददातु। मम माता कौशल्या यथा यज्ञे हर्षं लभेत्, सर्वान् द्विजातीन् पूर्णतया पूजय, लक्ष्मण। ततः लक्ष्मणः नरश्रेष्ठः, कुबेरवत्, ब्राह्मणश्रेष्ठेभ्यः तं धनं दत्तवान्। तदनन्तरं अधीनान् प्रति, अश्रुपरिपूर्णकण्ठः, बहुं धनं दत्त्वा, प्रत्येकस्य जीविकां प्रदानं कृतवान्। “लक्ष्मणस्य गृहं मम गृहं च प्रत्येकस्य कृते मम आगमनपर्यन्तम् रिक्तं न भवतु।” इति सर्वेषां अधीनानां दुःखितानां प्रति उक्त्वा, कोशाध्यक्षं प्रति अब्रवीत्—“मम धनं आनय।” ततः सर्वे अधीनाः तं धनं आनयन्; महाभारः तत्र दृश्यते, अतीव मनोहरः। ततः पुरुषव्याघ्रः रामः लक्ष्मणेन सह ब्राह्मणेभ्यः, वृद्धयुवकृते, दरिद्राय च, तं धनं दत्तवान्। तत्र गार्गगोत्रीयः श्यामकेशः ब्राह्मणः तृजटा नाम, यः वनकर्षणेन जीवति, नित्यं हलमुषलं धारयन्। तस्य युवती भार्या पुत्रान् गृहीत्वा ब्राह्मणं प्रति अब्रवीत्—“हलमुषलं निक्षिप्य, मम वचः कुरु; धर्मात्मानं रामं दर्शय—किंचित् लाभं लभ्यते।” तृजटा, भृग्वङ्गिरसोरिव दीप्तिमान्, कस्यापि प्रतिषेधं न प्राप्नोत्, पञ्चमपर्यन्तं सभायाः प्रविष्टः। ततः रामं समीपं गत्वा तृजटा अब्रवीत्—“राजन् वीर्यवान्, अहं दरिद्रः, बहुपुत्रः च। नित्यं वनकर्षणेन जीवामि; कृपया मां चिन्तय।” रामः हास्ययुक्तं वचनं प्रत्युत्तरं दत्तवान्—“मया सहस्रगोः मध्ये एकापि न दत्ता; यावद् दण्डेन परिक्रामसि, तावत् लप्स्यसे।” ततः तृजटा शीघ्रं कर्षणवस्त्रं कटिप्रदेशे बद्ध्वा, दण्डं गृहीत्वा, सर्वबलं प्रयोज्य, समारोपयत्।