अथ रामः दुर्गमं दिव्यं कवचं, अक्षय्यौ च तूणी, द्वौ च खरौ सूर्यसङ्काशौ सुवर्णमण्डितौ च समादाय, स्वमित्रैः सह सम्यक् समुपवेश्य, वनवासे दृढनिश्चयः, इक्ष्वाकुवंशस्य कुलगुरुम् उपसंगम्य तानि श्रेष्ठानि आयुधानि जग्राह। तदा सौमित्रिः सर्वाणि तानि दिव्यानि शस्त्राणि, माल्यैः पूजितानि शोभितानि च, रामाय प्रादर्शयत्, राजसिंह। रामः स्वात्मनियमवान् प्रियं सौमित्रिं समुपस्थितं सस्नेहम् उवाच— "यथाकालमागतः त्वं, लक्ष्मण, यथा मे मनसि अभूत्, तथा एव।" ततः रामः सौमित्रिं सम्बोध्य उवाच— "इदं मम सर्वं धनं, अरिनुदन, ब्राह्मणेभ्यः तपस्विभ्यश्च दातुमिच्छामि, त्वया सह। अत्र हि स्थिता ब्राह्मणाः श्रेष्ठाः, गुरुसेवायाम् अविचलाः, तथा मम सर्वेऽपि अनुयायिनः। त्वं तु गच्छ, सुतं वसिष्ठस्य सुयज्ञं द्विजश्रेष्ठं आनय; सर्वान् विशिष्टान् ब्राह्मणान् पूजयित्वा वनं गमिष्यामि।" इति पावने वाल्मीकिरामायणे अयोध्याकाण्डे द्वात्रिंशत्तमोऽध्यायः श्रोतव्यः। एवं भ्रातुः प्रियतमान् हितकरं च आदेशं विज्ञाय, लक्ष्मणः शीघ्रं गत्वा सुयज्ञस्य गृहम् प्रविवेश। तत्र वह्निगृहे स्थितं ब्राह्मणं प्रणम्य, सौमित्रिः उवाच— "मित्र, मया सह गच्छ, दुष्करकर्मणः वासं पश्य।" ततोऽर्धरात्रिकं संध्योपासनं कृत्वा, सौमित्रिणा सह, सः ब्राह्मणः श्रीरामस्य श्रीमद् गृहम् प्रविवेश। तत्र रामः सुवर्णकङ्कणैः, सुशोभनकुण्डलैः, सुवर्णसूत्रैः हारैः, रत्नैः, कङ्कणैः, वलयैः च, अन्यैः च बहुभिः रत्नैः सुयज्ञं काकुत्स्थनन्दनः सम्मान्य पूजयामास। ततो सीतायाः प्रोत्साहनात् रामः सुयज्ञं प्रति उवाच— "मृदु, हारं सुवर्णमालां च तव भार्यायै दातुं गृह्यताम्; वैदेही अपि तस्यै काञ्चनं दातुमिच्छति। एषा च सौम्या गच्छन्त्यै तव भार्यायै रत्नमणिपादुकौ कङ्कणं च ददाति। वैदेही अपि तव शय्यां, विविधैः रत्नैः भूषितां, स्थापयितुमिच्छति। एष शत्रुञ्जयो नाम गजः, मम मातुलात् प्राप्तः, त्वं ब्राह्मणश्रेष्ठ, सह सहस्रेण सुवर्णमुद्राणां गृहाण।" एवं रामेण उक्तः, सुयज्ञः तानि दानानि स्वीकृत्य, रामं लक्ष्मणं सीतां च शुभाशिषः प्रादात्। ततः रामः स्नेहपूर्वकं प्रियं भ्रातरं सौमित्रिं ब्रह्मेव शक्रं सम्बोध्य उवाच— "सौमित्रे, अगस्त्यं कौशिकं च, द्वौ ब्राह्मणश्रेष्ठौ, आहूय रत्नैः जलवद्वृक्षं तर्पय। महाबाहो राघव, सहस्रेण गोः, सुवर्णरजतैः, रत्नैः, महाधनैः च तौ तर्पय।" "तैत्तिरीयाचार्यं वेदविदं, मातरं कौसल्यां नित्यं आशीर्भिः सेवमानं ब्राह्मणं, वाहनं परिचारकांश्च, कौशेयवस्त्राणि च यथेष्टं ददातु सौमित्रे। चक्ररथं सारथिं, पूज्यं मन्त्रिणं, दीर्घकालसेविनं, रत्नवस्त्रधनेन तं अपि तर्पय।" "सर्वेभ्यः गवां समूहैः, सह सहस्रेण गोः, बहुभ्यः कठकपाठिभ्यः, दण्डिनां युवानां च, यः कश्चिदत्र— ते हि नित्यं पाठनिष्ठाः, अन्यं न कुर्वन्ति; आलस्यप्रियाः सुखासक्ताश्च, महतामपि मान्याः। तेषां रत्नपूर्णानि अशीतिः यानानि, द्विशतं उत्तमानां ऋषभाणां, सह सहस्रेण तण्डुलस्य ददातु।" "तथैव तेषां भरणाय, सहस्रं गवां ददातु; कौसल्यायाः गृहे बहुशः काञ्चनकण्ठ्यः स्त्रियः आगताः, तासां प्रतिगृहं सहस्रं ददातु सौमित्रे। मम माता कौसल्या यथा यागे हृष्टा भवेत्, तथा सर्वान् द्विजातीन् पूर्णतया पूजय।" एवं रामस्याज्ञया लक्ष्मणः पुरुषश्रेष्ठः, धनं ब्राह्मणेभ्यः स्वयमेव ददौ, कुबेर इव। ततः सः, अश्रुपूर्णकण्ठः, स्वान् अनुयायिनः सम्प्राप्य, तेषां जीविकां दत्त्वा, उवाच— "मम गृहम् लक्ष्मणस्य च, प्रतिगृहम्, मम आगमनपर्यन्तम् रिक्तं न भवेत्।" इत्युक्त्वा, दुःखितान् सर्वान् अनुयायिनः, कोशाध्यक्षं प्रति उवाच— "मम धनं आनय।" तदा तेन सर्वे अनुयायिनः तद् धनं समानीय, तत्र महद् धनराशिं दर्शयामासुः, यः सत्यमिव अद्भुतः। ततः पुरुषसिंहः रामः सौमित्रेण सह, तद् धनं ब्राह्मणेभ्यः, युवेभ्यः, वृद्धेभ्यः, दरिद्रेभ्यश्च दत्तवान्। तत्र तु गार्ग्यवंशजः ताम्रकेशः ब्राह्मणः त्रिजटः नाम, यः वने कृषिकर्मणा जीविकां कुर्वन्, हलकृत्त्रपाणिः सदा वसति स्म। तस्य भार्या, बालकान् गृहीत्वा, तं ब्राह्मणं उवाच— "पतिः स्त्रीणां देवता इव; हलं कर्षणं च त्यक्त्वा, मम वचनं कुरु; धर्मात्मनः रामस्य समीपं गच्छ, किञ्चिद् लाभः स्यात्।" स तु त्रिजटः, भृग्वङ्गिरसोरिव प्रभया, कस्यापि निरोधं न प्राप्य, पञ्चमं प्राकारम् अतीत्य, रामस्य समीपम् अगच्छत्। तत्र सः रामं उवाच— "राजपुत्र महाबाहो, अहं दरिद्रः, बहुपुत्रः चास्मि।