सा स्त्री दृढनिश्चया, स्वस्य, मातुः, मम च तुल्यानां पालनाय पूर्णतया समर्था अस्ति। तं साक्षात् सुमित्रानन्दनं राघवम् उवाच—"माम् अनुग्रहीत्वा सहचरं कुरु; अत्र किञ्चित् अधर्मः नास्ति। तव कार्यं सिद्ध्यति, मम च तृप्तिः भविष्यति। धनुष्मन् अहम्, कङ्कणं च शूर्पं च गृहीत्वा, अग्रे गच्छामि मार्गदर्शकः भवन्। सततं ते मूलफलानि च सङ्ग्रहीत्वा, तपस्विनां योग्यं वन्यं भोजनं उपाहरिष्यामि। त्वं सीतया सह गिरिशिखरेषु रमस्व; जाग्रतः, सुप्तस्य च सर्वं कार्यं अहम् करिष्यामि।" एवं सुमित्रानन्दनस्य वचनेन रामः सन्तुष्टः अभवत्। स तं उवाच—"सौमित्रे, सर्वमित्राणां अभ्यनुज्ञां गृहीत्वा गच्छ।" ततः तौ दिव्ये धनुषी, यौ महात्मना वरुणेन जनकस्य यज्ञे राज्ञे दत्ते, उग्रवपुषी, अपारं दिव्यं कवचं, अक्षय्ये तूणीरौ, सूर्यसमानौ द्वौ खड्गौ सुवर्णमण्डितौ च, गृहीत्वा, सौमित्रिः इक्ष्वाकुवंशस्य कुलगुरुम् उपसंगम्य, उत्तमानि आयुधानि आदत्त। सौमित्रिः तानि दिव्यानि आयुधानि रामाय दर्शयामास, माल्यैः पूजितानि भूषितानि च। रामः, आत्मसंयमी, स्नेहेन लक्ष्मणं प्रत्युवाच—"समीचीनकाले आगतः त्वं, यथा मम अभिलाषः, लक्ष्मण।" तदनन्तरं रामः उवाच—"मम सर्वं धनं ब्राह्मणेभ्यः, तपस्विभ्यः च दातुम् इच्छामि, त्वया सह। अत्र श्रेष्ठा ब्राह्मणाः तिष्ठन्ति, गुरुसेवायाम् स्थिराः; अन्ये च मम आश्रिताः। त्वं तु, वसिष्ठपुत्रं सुञ्ज्ञं, द्विजश्रेष्ठं आनय; अहम् शीघ्रं वनगमनाय गच्छिष्यामि, सर्वान् ब्राह्मणान् पूज्य, विशिष्टान् च अन्यान्।" ततः वाल्मीकि-रामायणे, अयोध्याकाण्डे, द्वात्रिंशः सर्गः श्रूयताम्। सौमित्रिः भ्रातुर्वचनं, प्रियं हितं च, विज्ञाय शीघ्रं सुञ्ज्ञस्य गृहम् प्रविष्टः। अग्निशालायां स्थितं ब्राह्मणम् अभिवाद्य, उवाच—"सखे, मम सह गच्छ, कर्मदुष्करं गृहं पश्य।" संध्योपासना कृत्वा, सौमित्रिः तेन सह रामस्य शोभनं, समृद्धं च गृहं प्रविष्टः। ककुत्स्थवंशजः सुवर्णकङ्कणैः, शोभनैः कुण्डलैः, सुवर्णसूत्रैः हारैः, रत्नैः, कङ्कणैः, मुद्राभिः च, अन्यैः च रत्नैः सुञ्ज्ञं पूजितवान्। ततः सीतायाः प्रेरणया रामः तम् उवाच—"सौम्य, हारं सुवर्णशृङ्खलां च तव भार्यायाः दातव्यं; मम सहचरी सीता तस्यै मेखलां दातुम् इच्छति। मम सहचरी तव भार्यायाः, या वनगमनाय गच्छति, सुन्दरं नूपुरं कङ्कणं च ददाति। वैदेही इच्छति यत् तव भार्यायाः शय्या, रत्नैः भूषिता, उत्तमविस्तीर्णा च, स्थाप्यताम्। अयं शत्रुंजयः गजः, मम मातुलेन दत्तः, त्वं ब्राह्मणश्रेष्ठ, सह सहस्रेण सुवर्णमुद्राणां, तुभ्यं दत्तम्।" एवं रामवाक्येन, सुञ्ज्ञः तानि दानानि स्वीकृत्य, रामं लक्ष्मणं सीतां च शुभाशिषः दत्तवान्। ततः रामः सौमित्रिं, प्रियं स्थिरं च भ्रातरम्, ब्रह्मा यथा देवेन्द्रम्, स्नेहेन संबोधितवान्—"सौमित्रे, अगस्त्यं कौशिकं च द्वौ ब्राह्मणश्रेष्ठौ, रत्नैः जलस्य यथा बीजं, आमन्त्र्य पूज्य। राघव, सहस्रेण गोः, सुवर्णरजतैः, रत्नैः, महाधनैः च तान् तुष्टिम् कुरु। तैत्तिरीयानां गुरुः, वेदविद्, भक्तः, कौसल्यां आशिषः दत्तवान्—तस्य वाहनं, परिचारकान्, पट्टवासांसि च, यथेष्टं दातव्यम्।" "चित्ररथः सारथिः, पूज्यः मन्त्रदर्शी, दीर्घसेवी—तं अपि रत्नैः, वस्त्रैः, धनैः च तुष्टिम् कुरु। सर्वैः पशुगणैः, सह सहस्रेण गोः, बहवः कठकपाठकाः, दण्डधारिणः युवानः च अत्र। ते नित्यं पाठे स्थिता, अन्यं कर्म न कुर्वन्ति; आलस्यप्रियाः, सुखासक्ताः, महात्मभिः पूज्यन्ति। तेषां रत्नैः पूर्णानि अशीतिः वाहनानि, द्विशत् उत्तमानां गवः, सहस्रं तण्डुलस्य दातव्यम्।" "सौमित्रे, तेषां भरणाय सहस्रं गवः दातव्यम्; कौसल्यायाः गृहे महती स्त्रीसमूहः आगतः—तेषां प्रत्येकस्य सहस्रं दातव्यम्। यथा मम माता कौसल्या यज्ञे हर्षयेत्, सर्वान् द्विजातीन् पूर्णया पूजया, लक्ष्मण।" ततः लक्ष्मणः, नरश्रेष्ठः, कुबेरस्य इव, उक्तं धनं ब्राह्मणश्रेष्ठेभ्यः दत्तवान्। पश्चात्, आश्रितान् संबोधितवान्, अश्रुपूरितकण्ठः, बहुधनं दत्त्वा, प्रत्येकस्य जीविकाम् उपपाद्य। "मम गृहं, लक्ष्मणस्य गृहं च, प्रत्येकस्य गृहे मम आगमनपर्यन्तं रिक्तं न भवतु।" इति सर्वेभ्यः आश्रितेभ्यः, शोकाकुलेभ्यः, उक्त्वा, कोशाध्यक्षं प्रति उवाच—"मम धनं आनय।