तदा लक्ष्मणः रामं प्रति उवाच – यदि भरतः उत्तमं राज्यं प्राप्त्वा धर्मपूर्वकं न शासनं कुर्यात्, हे वीर, यदि च दुःखितचित्तः अहंकारात् तत्र प्रवर्तेत्, तं दुष्टं क्रूरबुद्धिं निःसंशयं हनिष्यामि; तस्य पक्षस्थाः अपि, त्रिलोक्याः अपि यदि स्युः, तान् अपि निहन्यामि। कौसल्या तु सहस्रं मम सदृशान् पोषयितुं समर्था, यतः सहस्रं ग्रामाणां तया सह जनैः प्राप्तम्। सा स्वयम् आत्मनं, मम मातरं, मम सदृशान् च सर्वान् पोषयितुं पूर्णशक्तिः, दृढसंकल्पा च सा। अतः मां सहचरं कुरु; अत्र किञ्चित् अधर्मः नास्ति। अहं तव अर्थं साधयित्वा तृप्तः भविष्यामि, तव च प्रयोजनं सम्पादयिष्यामि। मम धनुषं सन्नद्धं कृत्वा, कुदालं च टोकं च गृहीत्वा, अग्रे गच्छन् मार्गदर्शनं करिष्यामि। सदा ते मूलानि फलानि च, अन्यानि तपस्विभिः योग्यं वन्यं खाद्यं च संहरिष्यामि। त्वं सीता सहितः गिरिशिखरेषु रमस्व; जागर्ति वा सुप्तः वा, सर्वं ते कार्यं करिष्यामि। रामः तु लक्ष्मणस्य एतेषु वचनेषु परमं हर्षं प्राप्य उवाच – "सौमित्रे, गच्छ, सर्वैः मित्रैः सह निवेदयित्वा आगच्छ।" तौ दिव्ये धनुषी, यौ महात्मना वरुणेन जनकस्य महायज्ञे नृपाय दत्ते, तीक्ष्णरूपे, तथा दुर्गं दिव्यं कवचं, द्वे अक्षय्ये तूणीरौ, द्वे च खड्गे सूर्यसमानप्रभे सुवर्णमालिनौ तत्र आस्ताम्। सौमित्रिः मित्रैः सम्यक् निवेद्य, वनवासे दृढनिश्चयः, इक्ष्वाकुवंशस्य कुलगुरुं समीपं गत्वा तानि उत्तमानि आयुधानि गृहीत्वा रामं दर्शयामास। सौमित्रिः तानि दिव्यानि आयुधानि रामाय दर्शयामास, तानि माल्यैः पूजितानि, राजर्षिसिंह रामं प्रति। रामः आत्मसंयमितः स्नेहेन लक्ष्मणं प्रति उवाच – "समीचीनसमये आगतः असि, प्रियः लक्ष्मण। यथैव मम इच्छाः, तथा आगतः।" तदनन्तरं रामः उवाच – "मम सर्वं धनं ब्राह्मणेषु तपस्विषु च तव सह दातुम् इच्छामि। अत्र उत्तमाः ब्राह्मणाः तिष्ठन्ति, गुरुभक्ताः, तथा मम सर्वे परिचारकाः। किन्तु त्वं सुविज्ञः वसिष्ठपुत्रः सुयज्ञः द्विजश्रेष्ठः समीपं आनय; तं पूज्य distinguished ब्राह्मणान् च पूजयित्वा शीघ्रं वनं गमिष्यामि।" एवं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे अयोध्याकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः श्रूयताम्। ततः भ्रातुः प्रियं हितं च आदेशं विज्ञाय, लक्ष्मणः शीघ्रं सुयज्ञस्य गृहम् प्रविष्टः। अग्निशालायां स्थितं ब्राह्मणं प्रणम्य उवाच – "मित्र, मम सह गच्छ, दुष्करं कर्म कर्तुं यः समर्थः तस्य गृहम् पश्य।" सायंकाले अग्निहोत्रं कृत्वा, सौमित्रिः सुयज्ञः सह रम्यं समृद्धं रामस्य गृहम् प्रविष्टौ। तत्र सुवर्णकटकैः, शोभनैः कुण्डलैः, सुवर्णसूत्रमालाभिः, रत्नैः, कङ्कणैः, वलयैः च, तथा अन्यैः बहुभिः रत्नैः ककुत्स्थवंशजः रामः सुयज्ञं पूजयामास। ततः सीतायाः प्रेरणया रामः तं प्रति उवाच – "मृदु, हारं सुवर्णमालां च तव पत्न्यै देयम्; मम सहचरी सीता तस्यै मेखलां दातुम् इच्छति।" "मम सहचरी तव वनगमाय पत्न्यै शोभनं नूपुरं वलयं च ददाति।" "वैदेही तव पत्न्यै उत्तमं शय्यां रत्नैः अलङ्कृतां स्थापयितुं इच्छति।" "एष शत्रुंजयः हस्ती, मम मातुलेन दत्तः, तं सह सहस्रं सुवर्णमुद्राभिः त्वं ब्राह्मणश्रेष्ठाय ददामि।" एवं रामस्य वचनेन, सुयज्ञः तानि दानानि स्वीकृत्य, रामं लक्ष्मणं सीतां च शुभाशीर्वादैः अभ्यनुज्ञात्। ततः रामः स्नेहपूर्णं भाषणं सौमित्रिं प्रति उवाच – "यथा ब्रह्मा देवानाम् अधिपतिं संबोधयेत् तथा।" "सौमित्रे, अगस्त्यं कौशिकं च, द्वौ ब्राह्मणश्रेष्ठौ, रत्नैः जलस्य यथा कर्षितानि फलानि तैः आमंत्रय, पूजय।" "हे महाबाहो राघव, सहस्रं गवां सुवर्णरजतं रत्नानि महद् धनं च तैः तृप्तिं कुरु।" "तैत्तिरीयाणां गुरुं, वेदविदं, भक्तं, यः कौसल्यां आशीर्वादैः सेवते – तस्मै वाहनं परिचारकं च, तन्तुं वस्त्रं च यथेष्टं ददातु सौमित्रिः।" "चित्ररथः सारथिः, पूज्यः मन्त्रदाताः, यः चिरकालं सेवितः – तं अपि रत्नैः, वस्त्रैः, धनैः तृप्तिं कुरु।" "सर्वैः पशुश्रेण्यैः, सह सहस्रं गवां, तत्र बहवः कठकपाठकाः दण्डधारिणः युवानः च सन्ति।" "ते सदा पाठे निष्ठिताः, अन्यं कर्म न कुर्वन्ति; आलस्यप्रियाः, सुखलोलुपाः, किन्तु महात्मभिः पूज्यन्ति।" "तेषां रत्नैः पूर्णानि अशीतिः वाहनानि, द्विशत् उत्तमानि वृषाणि, सहस्रं तण्डुलस्य ददातु।" "सौमित्रे, तेषां जीविकाय सहस्रं गवां ददातु; कौसल्यायाः समीपं याः बहवः कञ्चुकिन्यः आगताः, तासां प्रत्येकायाः सहस्रं ददातु।" "यथा मम माता कौसल्या स्वीयं दानं कृत्वा हर्षं अनुभवेत्, सर्वान् द्विजातीन् सम्यक् पूजय, लक्ष्मण।" ततः लक्ष्मणः पुरुषश्रेष्ठः, रामस्य आदेशानुसारं, तं धनं ब्राह्मणश्रेष्ठेभ्यः दत्त्वा, कुबेरः इव सर्वान् तृप्तिं कारयामास।