रामः सौमित्रिं मृदु वचनेन सम्बोध्य, लक्ष्मणः, वाक्यकुशलः प्रत्युत्तरवेदित्वा, रामं प्रत्युवाच। “तव तेजसा, वीर, भरतः कौसल्यां च सुमित्रां च निःसन्देहं भक्त्या पूजयिष्यति। यदि भरतः उत्तमं राज्यं प्राप्त्वा धर्मेण न शासनं कुर्यात्, वीर, चित्तविक्षेपात् वा गर्वाद्वा, तदा तं दुष्टं क्रूरचित्तं निःसन्देहं हनिष्यामि; तस्य पक्षस्थांश्च, त्रिलोकेष्वपि यद्यपि स्यु:। कौसल्या सहस्रं मम सदृशान् पोषयितुं समर्था; तस्याः सहस्रं ग्रामाः सह अनुयायिभिः प्राप्ताः। सा स्वं, मम मातरं, मम सदृशांश्च पोषयितुं पूर्णसमर्था; सा दृढनिश्चया स्त्री। मां सहचरं कुरु; अत्र अधर्मो नास्ति। अहं तृप्तिं प्राप्स्यामि, तव कार्यं च सिद्धं भविष्यति। धनुषा सज्जेन, कुदालेन च कुम्भेन च सह, तव पुरतः गच्छामि मार्गं दर्शयन्। ते तु मूलानि फलानि च, तपस्विनां योग्यं वन्यं च सर्वदा उपनयिष्यामि। त्वं वैदेह्या सह पर्वतानां शैलशिखरेषु रमिष्यसि, अहं तु सर्वं कार्यं करिष्यामि, जाग्रतः स्वपन्तः वा।" रामः सौमित्रेः वचनैः प्रसन्नः प्रत्युवाच, “गच्छ सौमित्रे, सर्वमित्राणां अभ्यनुज्ञां गृहाण।” ततः तौ दिव्ये धनुषी, यौ महात्मना वरुणेन जनकस्य महायज्ञे राज्ञे दत्ते, विक्रान्तरूपे, तथा दुर्गं दिव्यं कवचं, द्वौ अक्षय्यौ तूणीरौ, द्वौ च सूर्यसदृशे खड्गे सुवर्णमण्डिते, आदाय, सौमित्रिः मित्राणाम् अभ्यनुज्ञां कृत्वा, वनवासे धृतिमान्, इक्ष्वाकुवंशस्य कुलगुरुम् उपसंगम्य, उत्तमं आयुधसमूहं गृह्णाति। सौमित्रिः तानि सर्वाणि दिव्यानि आयुधानि रामाय दर्शयति, माल्यैः समलङ्कृतानि, राजसिंहाय। रामः स्वनियमः, सौमित्रिं स्नेहपूर्वकं अब्रवीत्, “समीचीनकाले आगतः त्वं, प्रिय, यथाहं इच्छामि, लक्ष्मण। सर्वं मम धनं, शत्रुनिग्रह, ब्राह्मणैः तपस्विभिः सह तव सह दातुमिच्छामि। अत्र ब्राह्मणाः श्रेष्ठाः तिष्ठन्ति, गुरुभक्त्यायुक्ताः; तथा मम अनुयायिनः सर्वे। किन्तु त्वं, वसिष्ठपुत्रं सुइज्ञं द्विजश्रेष्ठं आनय; शीघ्रं वनं गच्छामि, सर्वान् ब्राह्मणान् विशिष्टान् च पूज्य पूज्य।" एवं श्रीवाल्मीकि रामायणस्य अयोध्याकाण्डे द्वात्रिंशतितमं सर्गं श्रोतुम्। ततः भ्रातुः प्रियं हितं च आदेशं विज्ञाय, सौमित्रिः शीघ्रं सुइज्ञस्य गृहम् प्रविश्य, तं अग्निशालायां स्थितं ब्राह्मणं नमस्कृत्य, उवाच, “मित्र, मम सह गच्छ, कर्मदुष्करं कर्तारं गृहम् पश्य।” सन्ध्योपासनं कृत्वा, सौमित्रिणा सह, सुइज्ञः रामस्य श्रीमद् समृद्धं गृहं प्रविश्य। रामः सुइज्ञं सुवर्णकङ्कणैः, शोभनैः कुण्डलैः, सुवर्णसूत्रयुक्तैः हारैः, रत्नैः, कटकैः, कङ्कणैः च, तथा अन्यैः बहुभिः रत्नैः, ककुत्स्थवंशजः सुइज्ञं पूजयित्वा, सीतायाः प्रेरणया तं सम्बोधितवान्। “मृदु, हारं सुवर्णमालां तव पत्नीं प्रति गृह्य याहि; मम सहचरी सीता तस्यै मेखलां दातुमिच्छति। मम सहचरी तव पत्नीं, या वनं गच्छति, शोभनं नूपुरं कङ्कणं च दातुमिच्छति। वैदेही इच्छति यत् तव पत्नीं शय्यां रत्नैः भूषितां उत्तमविस्तीर्णां स्थापयेत्। अयं शत्रुंजयो नाम गजः, मम मातुलेन दत्तः, तं सह सहस्रं सुवर्णमुद्राभिः तुभ्यं ददामि, ब्राह्मणश्रेष्ठ।” एवं रामेण उक्तः, सुइज्ञः तानि दानानि स्वीकृत्य, रामं लक्ष्मणं सीतां च शुभाशीर्वादैः अनुगृहीतवान्। ततः रामः प्रियं सौमित्रिं सान्त्व्य, ब्रह्मेव देवराजं, उवाच, “सौमित्रे, अगस्त्यं कौशिकं च, द्वौ ब्राह्मणश्रेष्ठौ, रत्नैः जलवत् आमन्त्र्य पूज्य। वीर्यवान् राघव, तौ सहस्रं गवां, सुवर्णरूप्यं, रत्नानि, महद् धनं च दत्वा तुष्टिं कुरु। तैत्तिरीयाणां गुरु, वेदविद् भक्तः, कौसल्यां आशीर्वादैः सेवते—तस्मै यानं, परिचारकान्, पट्टवस्त्राणि च यथेष्टं दत्वा पूजय। सारथिः चित्ररथः, पूज्यः मन्त्रिणः, दीर्घकालं सेवितः—तं रत्नैः, वस्त्रैः, धनैः च तुष्टिं कुरु। गवां समूहेन सह, सहस्रं गवां, बहवः कठकपाठकाः, दण्डधारिणः युवानः च अत्र—ते नित्यं पाठे निष्ठिताः, अन्यं कार्यं न कुर्वन्ति; आलस्यप्रियाः, सुखासक्ताः, महताम् पूज्याः। तेषां रत्नैः पूर्णानि अष्टाशीतिः यानानि दत्वा, द्विशतं उत्तमानां वृषाणां, सहस्रं तण्डुलस्य दत्वा तुष्टिं कुरु। तेषां भरणार्थं, सहस्रं गवां दत्वा, कौसल्यायाः गृहे महती स्त्रीसमूहः आगतः—सर्वासां सहस्रं सहस्रं दत्वा तुष्टिं कुरु, सौमित्रे।