श्रुत्वा तु तं संवादं लक्ष्मणः पूर्वमागतः, अश्रुपूर्णमुखः, दुःखं सहितुं न शशाक। स भ्रातुः पादौ सम्यक् संप्रेष्य, रघुकुलानन्दनः श्रीसीतायै च महाव्रताय राघवाय च इदं मधुरं वचनं उवाच— "यदि त्वं मृगमहिषसंकीर्णं वनं गन्तुम् एव निश्चितवान्, अहं धनुः गृहीत्वा पूर्वं त्वां अनुगमिष्यामि। मया सह त्वं रम्येषु वनान्तेषु विहरिष्यसि, यत्र पक्षिसंघैः मृगगणैश्च शब्दितं सर्वतः। न अहं दिवं प्रार्थये, न अमृतत्वं, न अपि लोकाधिपत्यं विना त्वया इच्छामि।" एवं वदन् सौमित्रिः, वनवासे दृढनिश्चयः, रामेण बहुभिः सौम्यैः वाक्यैः निवार्यमाणः, पुनरपि उवाच— "यदा त्वया पूर्वं अनुमतः अस्मि, किमर्थं पुनः मम निवारणं क्रियते? किं हेतोः मम वनगमनस्य प्रतिषेधः? एतद् ज्ञातुम् इच्छामि, ह्यहम् अनिश्चितः अस्मि, अनघ।" ततः महाबलः रामः समीपस्थितं प्राञ्जलिं लक्ष्मणं प्रत्युवाच— "स्नेहेन, धर्मनिष्ठः, धृतिमान्, सततं धर्ममार्गे स्थितः, प्राणैः प्रियः, आज्ञाकारी, विजयी, मम मित्रं च त्वम्। यदि त्वं अद्य मया सह वनं यास्यसि, कः कौसल्यां वा सुमित्रां वा सेवेत? यः कामवर्षी भूमौ मेघ इव, स महाबलः राजा कामपाशैः बद्धः। अश्वपति-कन्या राज्यं प्राप्य दुःखितानां सहभार्याणां सुखं न दास्यति। भरतः राज्यं लब्ध्वा कैकेय्या सह स्थितः, कौसल्यां वा सुमित्रां वा शोकसंतप्तां न पालयिष्यति। तस्मात्, सौमित्रे, त्वं तां आर्यां स्वयम् आश्रय, अथवा राजानुग्रहेण; कौसल्यायै एतत् उक्तं धर्मं निर्वप। एवं तव मयि भक्तिः सुस्पष्टा भविष्यति, धर्मज्ञेषु वृद्धेषु पूजायाः तव महान् अप्रतिमो धर्मश्च। एतत् कुरु मम हेतोः, रघुकुलानन्दन; मा मातरं सुखहीनां विना अस्माभिः कुरु।" एवं रामेण सौम्यैः वाक्यैः उक्तः लक्ष्मणः, वाक्यकुशलः प्रत्युक्तिम् जानन्, रामं प्रत्युवाच— "तेजसा तव, वीर, भरतः नूनं कौसल्यां च सुमित्रां च भक्त्या पूजयिष्यति, न संदेहः। यदि राज्यं प्राप्य भरतः धर्मेण न पालयेत्, वीर, चित्तविक्षेपात्, विशेषतः गर्वात्, तर्हि तं पापं क्रूरबुद्धिं निहनिष्यामि, न संशयः; तस्य पक्षपातींस्तथा, त्रिषु लोकेष्वपि। सा आर्या कौसल्या सहस्रं मम इव पालयितुं समर्था, सहस्रं ग्रामान् सह उपजीविभिः लब्धवती। सा स्वस्य, मम मातुः, मम चोपजीविनां च परिपालनाय पूर्णसमर्था, महोत्साहवती च सा। मां सहचरं कुरु, अत्राधर्मो नास्ति; अहं तृप्तः स्याम्, तव च कार्यं सिद्ध्येत। मम धनुः सज्यं कृत्वा, शूर्पी कुटिलं च गृहीत्वा, अग्रे गच्छामि मार्गदर्शकः। सदा मूलफलानि च अन्यानि मुनियोग्यानि वन्यभक्ष्यानि संप्राप्य दास्यामि। त्वं वैदेह्या सह गिरिपृष्ठेषु रमस्व, अहं तव सर्वं करिष्यामि, जाग्रतः स्वपतः वा।" एवं लक्ष्मणस्य वाक्यैः प्रसन्नः रामः उवाच— "गच्छ, सौमित्रे, सर्वमित्राणि सन्दिश।" तौ दिव्ये धनुषी, यौ महात्मना वरुणेन स्वयम् जनकस्य महायज्ञे नृपतये दत्तौ, भीमदर्शने— दुर्ग्रहेयं दिव्यं कवचं, अक्षय्यौ तुणी च, द्वे च खड्गे दिव्यतेजस्विनौ, सुवर्णभूषिते— सर्वमित्रैः सन्दिष्टः, वनवासे दृढनिश्चयः, स इक्ष्वाकुवंशस्य कुलगुरुम् उपेत्य तानि उत्तमानि आयुधानि जग्राह। सौमित्रिः तानि दिव्यानि आयुधानि रामाय दर्शयामास, माल्यैः पूजितानि, नृपश्रेष्ठ। रामः स्वसंयतः, स्नेहेन लक्ष्मणम् आगतम् उवाच— "समयेन आगतः असि, प्रिये, यथा मम अभीष्टम्, लक्ष्मण। एतत् मम सर्वं वित्तं ब्राह्मणेभ्यः तपस्विभ्यश्च दातुम् इच्छामि, त्वया सह। अत्र ब्राह्मणाः श्रेष्ठाः, गुरुभक्त्या स्थिताः; तथा मम सर्वे उपजीविनः। त्वं तु, सुउयज्ञं वसिष्ठस्य सुतं द्विजश्रेष्ठं आनय; अहं शीघ्रं वनं यास्यामि, सर्वान् विशिष्टांश्च ब्राह्मणान् पूजयित्वा।" एवं शुभं रामाज्ञां लक्ष्मणः, प्रियं हितं च, विज्ञाय शीघ्रं सुउयज्ञस्य गृहम् प्रविवेश। स ब्राह्मणं वह्निशालायाम् उपविष्टं प्रणम्य, उवाच— "सखिन्, मया सह गच्छ, कर्मसाधनस्य गृहं पश्य।