राज्ञः प्रस्थानं विज्ञाय, सा महाराज्ञी हृष्टा उत्सुकाश्च शीघ्रं दानानि दातुं प्रवृत्ता। पतिसंदेशं श्रुत्वा, सा धर्मात्मना स्त्री सन्तुष्टा हृदयेन, धनरत्नानि दातुं आरब्धवती, सा धर्मज्ञेषु श्रेष्ठा। एवमेतस्मिन्नेव काले, लक्ष्मणः तं संवादं श्रुत्वा, पूर्वमेव आगतः, अश्रुपूर्णमुखः दुःखं न सहमानेन। स भ्रातुः पादौ सम्यक् स्पृशन्, रघुवंशस्य आनन्ददायकः, सीतायै च महाव्रतान् राघवाय च इदं मधुरं वचनं उवाच— यदि त्वं मृगमदश्चरणपूर्णे वने गन्तुम् निश्चितवान्, अहं धनुषा अग्रे गच्छन् त्वां अनुयास्यामि। मया सह त्वं रम्येषु वनेषु विहरिष्यसि, यत्र पक्षिसंघैः मृगगणैश्च शब्दितं सर्वतः। न स्वर्गारोहणं कामये, न अमृतत्वं, न च लोकाधिपत्यं त्वया विना। इत्येवं वदन् सौमित्रिः वनवासे स्थितिं निश्चित्य, रामेण बहुभिः सान्त्वनैः निरुद्धः पुनः उवाच। यदा पूर्वं त्वया मम अनुमतिः प्रदत्ता, किमर्थं पुनः मम प्रतिबन्धः क्रियते? किमर्थं इच्छन्तं मां त्वं न गन्तुम् इच्छसि? एतद् ज्ञातुम् इच्छामि, ह्यहं संशयं गतोऽस्मि, अनघ। तदा रामः बलवान् लक्ष्मणं प्रस्थितं पृषत्कृत्य उवाच— त्वं स्नेही धर्मनिष्ठः, सततं धर्मपथे स्थितः, प्राणैः प्रियतरः, आज्ञाकारी, विजयी, सखा च मे। यदि त्वं सौमित्रे अद्य मया सह वने गच्छसि, कौशल्यां वा सुमित्रां वा कः सेविष्यति? या पृथिव्यां कामान् मेघ इव वृष्टिं सिञ्चति, स राजा कामपाशैः बद्धः। अश्वपतेः कन्या राज्यं लब्ध्वा दुःखिता सपत्न्यः न सुखं दास्यति। भरतः राज्यं प्राप्य, कैकेय्या सह स्थितः, कौशल्यां सुमित्रां च न पालयिष्यति। अतः सौमित्रे, त्वं तत्रैव तां आर्यां स्वयम् वा राज्ञः कृपया पालय; कौशल्यायाः एष धर्मः कर्तव्यः। एवं कृत्वा मम भक्तिं प्रकटयिष्यसि, च महतीं धर्मज्ञेषु वृद्धेषु तव धर्मनिष्ठां। अतः मम कृते एतत् कुरु, रघुनन्दन; न मातुः सुखं विना वयं गच्छेम। एवं रामेण सान्त्वनपूर्वकं उक्तः, लक्ष्मणः वाक्यविशारदः प्रत्युवाच— तव तेजसा भरतः कौशल्यां सुमित्रां च निःसंशयं भक्त्या पूजयिष्यति। यदि राज्यं प्राप्य भरतः धर्मेण न पालयेत्, मोहात् वा गर्वात् वा, तदा अहं तं दुष्टं निःसंशयं हनिष्यामि, तस्य पक्षपातिनः अपि, त्रिषु लोकेषु। सा कौशल्या सहस्रं यथाहं तादृशान् धारयितुं समर्था, सहस्रं ग्रामान् च पारिवारिकैः लब्धवती। सा स्वयम्, मम मातरं च, ममादृशांश्च पालयितुं समर्था, सा महोत्साहवती स्त्री। अतः मां सखायमात्मनः कुरु, न अत्र अधर्मः; अहं तृप्तः भविष्यामि, तव कार्यं च सिद्ध्यति। धनुष्मान् अहं, कण्टकशकटश्च, अग्रे गच्छन् पन्थानम् उपदर्शयिष्यामि। सदा मूलफलानि च अन्यानि तपस्विभ्यः योग्यं वन्यं च समाहर्तास्मि। त्वं च वैदेह्या सह पर्वतशिखरेषु रमिष्यसि, अहं जाग्रतः स्वपतः च सर्वं करिष्यामि। रामः तेन प्रीतः प्रत्युवाच— गच्छ सौमित्रे, सर्वान् स्वबान्धवान् अभ्यनुज्ञाय। ततः तौ दिव्ये धनुषी, यौ महात्मना वरुणेन जनकस्य यज्ञे नृपाय दत्ते, भीमदर्शनम्— तदेव अभेद्यं दिव्यं कवचं, अक्षयौ तूणी, द्वे असि सूर्यसमानवर्णे सुवर्णभूषिते च— इक्ष्वाकुवंशस्य कुलगुरुं समीपं गत्वा, सः वनवासे स्थितिं निश्चित्य, तानि उत्तमानि शस्त्राणि जग्राह। सौमित्रिः तानि दिव्यानि शस्त्राणि माल्यैः पूजितानि रामाय दर्शयामास, नृपश्रेष्ठ। रामः आत्मसंयमी, लक्ष्मणं आगतम् स्नेहपूर्वकं उवाच— समये आगतः असि, प्रियः मे, लक्ष्मण। मम सर्वं धनं ब्राह्मणेभ्यः तपस्विभ्यश्च दातुम् इच्छामि, त्वया सह। अत्र श्रेष्ठाः ब्राह्मणाः वसन्ति, गुरुभक्त्या स्थिताः; तथा मम सर्वे परिचारकाः। त्वं तु, वसिष्ठस्य पुत्रं सुयज्ञं आनय; ब्राह्मणप्रमुखान् सर्वान् पूजयित्वा शीघ्रं वनं गमिष्यामि। एवं स सौमित्रिः, स्वबान्धवान् अभ्यनुज्ञ्य, वनवासे स्थितिं निश्चित्य, कुलगुरुम् उपेत्य तानि दिव्यानि शस्त्राणि जग्राह।