एवं महात्मानः मातापितृभक्ताः देवलोकं गन्धर्वलोकं गोलोकं ब्रह्मलोकं च प्राप्नुवन्ति। यथा मे सत्यधर्मनिष्ठः पिता मां आदेशयति, तथा अहं कर्तुमिच्छामि; स एव सनातनः धर्मः। मनः मे दृढनिश्चयम्, हे सीते, त्वां दण्डकारण्यं नेतुम्; अतः निश्चितं मां अनुगच्छ, तत्र वस। त्वं, निष्कलङ्काङ्गि मदननयने, वनवासायैव नियता; अतः भीरु, धर्मसाहाय्यं कृत्वा मां अनुगच्छ। सर्वथा, हे सीते, तव निश्चयः मम च तव कुलस्य च अनुरूपः; तव निर्णयः, सुन्दरी, अतीव प्रशंसनीयः। शुभजघनायाः, वनवासाय युक्तानि कार्याणि आरभस्व; हे सीते, त्वया विना स्वर्गोऽपि मे न रोचते। ब्राह्मणेभ्यः रत्नानि ददातु, भिक्षुकान् अन्नेन पूजय, याचन्तेभ्यः दत्त्वा शीघ्रं कुरु, विलम्बं मा क्रुध्य। सर्वाणि रत्नानि, उत्तमानि वस्त्राणि, क्रीडायाः रमणीयानि वस्तूनि च—शय्यानि, यानानि, मम सर्वं संपत्तिं ब्राह्मणेभ्यः दत्त्वा दास्येभ्यः दत्तव्या। पतिस्य गमनं ज्ञात्वा, राज्ञी हर्षपूर्णा शीघ्रं दानानि दातुम् आरब्धवती। तदा, प्रसन्ना, हृष्टहृदया, पतिस्य वचनं श्रुत्वा, धर्मिष्ठा सती, रत्नधनं दातुम् आरब्धवती। इदं वाल्मीकि-रामायणस्य अयोध्याकाण्डे एकत्रिंशोऽध्यायः। एतत् संवादं श्रुत्वा, लक्ष्मणः पूर्वमेव आगतः, तस्य मुखं अश्रुभिः आविलं, दुःखं न सहितुम् अशक्तः। वह्निपुत्रः, रघुकुलस्य आनन्दः, भ्रातुः पादौ स्पृशन्, श्रीसीतायै च रामाय च व्रतानुग्रहीताय वचः उवाच। यदि वनं मृगगजसम्पन्नं गन्तुम् निश्चयः कृतः, अहं अग्रतः धनुः गृहीत्वा त्वां अनुगमिष्यामि। मया सह तव वनवासः रमणीयेषु वनान्तरेषु, पक्षिसमूहैः मृगसमूहैः च निनादितेषु, भविष्यति। न अहं स्वर्गे गन्तुम् इच्छामि, न अमरत्वं कामये; न अपि विश्वस्य राज्यं त्वया विना इच्छामि। इत्युक्त्वा, सौमित्रिः वनवासनिश्चयः, रामेण बहु सान्त्वनैः निवारितः, पुनः वदति। यदा पूर्वमेव त्वया अनुमतिः दत्ता, तदा पुनः किमर्थं निवारणं मयि क्रियते? किमर्थं मम गमनाभिलाषे निवारणं क्रियते? ज्ञातुम् इच्छामि, मम संशयः अस्ति, हे निष्कलङ्क। तदा बलवान् रामः सौमित्रिं, यः समक्षं तिष्ठति, अन्वेषणशीलं, अञ्जलिं कृत्वा, उवाच। स्नेहयुक्तः, धर्मनिष्ठः, स्थिरः, सततं धर्मपथे स्थितः, प्राणसमः, आज्ञाकारः, विजयी, मित्रः च। यदि सौमित्रिः अद्य मया सह वनं यास्यति, कः कौसल्यां वा सुमित्रां वा सेवेत? यः मेघवत् पृथिव्यां कामान् वर्षति, स राजा महाबलः कामपाशैः बद्धः। अश्वपति-कन्या राज्यं लब्ध्वा, दुःखितानां सहधर्मिणीनां सुखं न करिष्यति। भरतः राज्यं लब्ध्वा, कैकेयीसहितः, कौसल्यां सुमित्रां च दुःखितां न पालयिष्यति। सौमित्रे, तत्र त्वं तां महतीं नारीं स्वयम् वा राजस्य कृपया वा पालय; कौसल्यायाः इदं कृत्यं सम्पादय। एवं तव मयि भक्तिः स्पष्टं दर्शिष्यति, तथा वृद्धज्ञानधर्मिणां सत्कारः अपरिमेयः धर्मः च। सौमित्रे, मम कृते एतत् कुरु, रघुवंशस्य आनन्द, मातुः सुखं विना मां न भवतु। एवं रामेण सान्त्वनैः उक्तः, लक्ष्मणः, वाक्यकुशलः, प्रत्युत्तरं जानन्, रामं प्रत्युवाच। तव तेजसा, वीर, भरतः निःसन्देहं कौसल्यां सुमित्रां च भक्त्या पूजयिष्यति। यदि भरतः राज्यं लब्ध्वा धर्मेन न पालयेत्, वीर, चित्तविक्षेपेण, विशेषतः गर्वात्, अहं तं दुष्टं क्रूरचित्तं निःसन्देहं हनिष्यामि; तस्य पक्षीयान् अपि, त्रिलोकान् अपि। सा कौसल्या सहस्रं मम सदृशान् पालयितुं समर्था, तस्याः सहस्रं ग्रामान् जनसमूहसहितान् लब्धम्। सा स्वयम्, मम मातरम्, मम सदृशान् च पालयितुं पूर्णशक्तिः; सा महोत्साहिनी नारी। मां सहचरं कुरु; अत्र अधर्मः नास्ति। अहं तृप्तः भविष्यामि, तव कार्यं च सिद्ध्यिष्यति। धनुः सज्जीकृत्य, कुप्पी कुद्दालेन सह, अग्रतः गच्छन् मार्गं दर्शयिष्यामि। सततं तव कृते मूलानि फलानि च, तपस्विनां युक्तानि, संग्रहिष्यामि। त्वं वैदेह्या सह गिरिशिखरेषु रमिष्यसि, अहं तव जाग्रतः शयाने वा सर्वं करिष्यामि। रामः लक्ष्मणस्य वचनैः अतीव तुष्टः, तं उवाच—‘गच्छ सौमित्रे, सर्वैः मित्रैः सन्दिश्य।