रामः सीताम् उपालभ्य सौमित्रिं च समीपे स्थितम् एवम् अवदत्—“आचार्यसेवया स्वधर्मनिष्ठेन स्वामिनि भक्त्या स्वर्गः, वित्तम्, धान्यम्, विद्याः, अपत्यं, सुखं च—सर्वमपि लभ्यते। ये च महात्मानः मातरं पितरं च भक्त्या सेवन्ते, ते देवलोकं, गन्धर्वलोकं, गोलोकं, ब्रह्मलोकं च प्राप्नुवन्ति। मम पितरं धर्मनिष्ठं सत्यप्रतिज्ञं च यथा पश्यामि, तथा एव कर्तव्यम् इच्छामि; एषः हि सनातनः धर्मः। मम मनसि दृढनिश्चयः जातः, हे सीते, त्वाम् अहं दण्डकारण्यं नयिष्यामि; अतः त्वं मम अनुगमने निश्चितं कुरु, तत्र वासं कुरु। त्वम् अनिन्द्याङ्गि मदनलोचनाम्ब, वनवासायैव नियता; अतः भयेनेव मां अनुयाहि, धर्मसहचारिणी भव। यत् त्वया निश्चयं कृतं, तत् मम अपि कुलस्य च योग्यं; तव निर्णयः, हे सुश्रोणि, परममवलोकनीयः। अतः, शुभजघने, वनवासाय यानि कर्माणि युक्तानि, तानि आरभस्व; त्वं विना मम स्वर्गः अपि न रोचते। ब्राह्मणान् रत्नानि ददातु, याचकेभ्यः अन्नं प्रयच्छ; याचमानान् अपि यथाशक्ति दत्त्वा शीघ्रं सम्पादय—विलम्बः मा भवतु। यानि सर्वाणि भूषणानि, उत्तमानि वस्त्राणि, क्रीडनार्थानि सुखानि च, शय्याः, यानानि, अन्यानि च सर्ववस्तूनि—एतानि सर्वाणि ब्राह्मणान् दत्त्वा, शेषं दास्येभ्यः प्रयच्छ। एवं पतिसंस्थानं ज्ञात्वा, सा महाराजपत्नी हर्षयुक्ता शीघ्रं दानानि दातुम् आरब्धवती। तदा सा महाभागा, पतिसंदेशं श्रुत्वा, प्रसन्नहृदया, धर्मज्ञेषु स्त्रीषु विशिष्टा, धनरत्नानि दातुम् आरब्धवती। एषा श्रीमद्रामायणस्य अयोध्याकाण्डे एकत्रिंशत्तमोऽध्यायः। एवं संवादं श्रुत्वा, सौमित्रिः पूर्वमेव आगतः, स अश्रुपूर्णमुखः, शोकेन बाध्यमानः। स भ्रातुः पादौ सम्यक् स्पृष्ट्वा, रघुवंशस्य आनन्दः, श्रीसीतां राघवं च महाव्रतम् इदम् उवाच—“यदि भवन्तौ मृगव्याघ्रसमाकीर्णं वनं गन्तुम् उद्यतौ, अहम् अपि धनुः गृहीत्वा अग्रतः गमिष्यामि। अहम् युष्माभ्यां सह काननानि रम्याणि विहरिष्यामि, यत्र पक्षिसंघैः मृगगणैश्च शब्दिता दिशः। न अहं स्वर्गारोहणम् इच्छामि, न अमृतत्वं, न च राज्यलाभं विना भवद्भ्याम्। एवं वनवासे दृढनिश्चयः सौमित्रिः, रामेण बहुधा सान्त्व्य अपि, पुनः एवम् उवाच—‘पूर्वं मया त्वया अनुमतिः दत्ता, किमर्थम् पुनः प्रतिषेधः क्रियते? मम गन्तुकामस्य कः कारणः प्रतिषेधस्य? एतद् ज्ञातुम् इच्छामि, हि निष्प्रतिघ्नः अस्मि।’ ततः रामः महाबलः सौमित्रिं प्राञ्जलिं स्थितं प्रति उवाच—‘त्वम् अनुरक्तः, धर्मनिष्ठः, स्थिरः, सदा धर्मपथे स्थितः, प्राणैः प्रियः, आज्ञाकारी, विजयी, मम सखा च। यदि त्वम् अद्य मया सह वनं यास्यसि, कः कौसल्याम् अथ वा सुमित्राम् उपसेविष्यति? राजा अपि, यः मेघवत् वाञ्छितानि पृथि्व्याम् वर्षयति, कामपाशैः बद्धः। राज्यलाभात् अश्वपतेः दुहिता दुःखिता सहधर्मिण्यः न तर्पयिष्यति। भरतः राज्यं प्राप्य कैकेय्या सह स्थितः, न कौसल्याम् न च दुःखिता सुमित्राम् पालयिष्यति। अतः त्वम्, सौमित्रे, तां धर्मज्ञाम् अत्रैव पालय, अथवा राज्ञः प्रसादेन; एष धर्मः कौसल्यायै कर्तव्यः। एवं तव मयि भक्तिः प्रकाशिष्यते, तथा वृद्धेषु धर्मज्ञेषु तव महत् अतुलं धर्मपालनं च। एतत् कुरु, रघुनन्दन, मम कृते; मातुः विना सुखं मा व्ययात्।’ एवं रामेण सौम्यया वाचा उक्तः लक्ष्मणः, वाक्यविशारदः, प्रत्युवाच—‘तव तेजसा, वीर, भरतः निःसन्देहं कौसल्याम् सुमित्रां च आदरेण पूजयिष्यति। यदि राज्यं प्राप्य भरतः धर्मेण न पालयेत्, चेद् अहं तं दुष्टं, क्रूरचित्तं, निःसन्देहं हनिष्यामि; तस्य पक्ष्यांश्च, त्रिषु लोकेषु अपि। सा कौसल्या सहस्रं ममादृशान् पोषयितुं समर्था, सहस्रं ग्रामान् सपरिच्छदान् लब्धवती। सा स्वयम् आत्मनः, मम मातुः, मम चोपजीविनां च पोषणाय समर्था; सा दृढनिश्चया स्त्री। अतः मां सहचरं कुरु, अत्र पापं नास्ति; अहम् तृप्तः भविष्यामि, तव कार्यं च सिद्ध्यति। धनुः सज्यं कृत्वा, कुदालेन कुटिलेन च सह, अग्रतः मार्गदर्शकः भविष्यामि। सदा मूलफलानि च अन्यानि मुनिभोज्यानि च समाहर्तास्मि। त्वम् वैदेह्या सह पर्वतशिखरेषु रमस्व, अहं तव जाग्रतः स्वपतः च सर्वं करिष्यामि।” एवं तत्र रामः, सीता, लक्ष्मणश्च, धर्ममार्गे स्थिताः, परस्परं कृतनिश्चयाः, वनवासाय सर्वं सम्पादयामासुः।